Vi khuẩn Bacillus cereus – Thủ phạm gây độc trong các lon sữa

Bacillus cereus là gì?

Bacillus cereus (B. cereus) là một loại vi khuẩn tạo bào tử, nhỏ đến mức bạn chỉ có thể nhìn thấy nó qua kính hiển vi. B. cereus thường tồn tại trong môi trường xung quanh chúng ta. Chúng sản sinh ra một chất có hại (độc tố) và gây hại tới sức khỏe con người. Tất cả mọi người đều có thể bị nhiễm loại vi khuẩn này.

Có hai loại chủng B. cereus ảnh hưởng đến những cơ quan khác nhau của cơ thể:

• Hệ tiêu hóa (B. cereus đường ruột)
• Các bộ phận khác của cơ thể (B. cereus ngoài đường ruột)

B. cereus đường ruột gây ngộ độc thực phẩm. Bệnh này thường tự khỏi nhanh chóng, tuy nhiên bạn vẫn có nguy cơ mắc bệnh nặng hơn nếu hệ miễn dịch yếu hoặc bị suy giảm miễn dịch.

B. cereus ngoài đường ruột không gây ra ngộ độc thực phẩm, nhưng nó có thể gây nhiễm trùng nghiêm trọng hơn cho bạn. Một số yếu tố nguy cơ khiến bạn mắc bệnh nặng hơn chẳng hạn hệ miễn dịch yếu hoặc bị suy giảm hoặc bạn đang có các chấn thương hoặc vết thương do chấn thương, phẫu thuật.

Nhiễm trùng B. cereus đường ruột rất phổ biến. Ước tính mỗi năm có khoảng 63.400 trường hợp nhiễm khuẩn B. cereus tại Hoa Kỳ. Trong khi đó, nhiễm khuẩn B. cereus ngoài đường ruột thì hiếm gặp hơn. Ở Việt Nam, do khí hậu nóng ẩm, vi khuẩn này dễ phát triển trong thực phẩm như cơm nguội, cháo hoặc thực phẩm đường phố không bảo quản đúng cách.

B. cereus đường ruột

B. cereus đường ruột là một bệnh đường tiêu hóa gây ngộ độc thực phẩm. Có hai loại bệnh khi mắc B. cereus đường ruột bao gồm hội chứng tiêu chảy và hội chứng nôn mửa.

Hội chứng tiêu chảy (độc tố ruột)

Trong dạng bệnh gây ra do độc tố ruột, B. cereus sản sinh ra độc tố trong ruột non. Điều này xảy ra sau khi bạn ăn thức ăn có chứa vi khuẩn hoặc bảo tử của vi khuẩn. Đây là loại B. cereus phổ biến nhất ở Mỹ và Châu Âu.

Thời gian bị ngộ độc thực phẩm thường từ 6 đến 15 giờ sau khi bạn ăn thức ăn bị nhiễm khuẩn. Các loại thực phẩm có thể gây ra bệnh này bao gồm:

• Cá
• Sản phẩm từ sữa
• Thịt
• Nước sốt
• Súp và món hầm
• Rau củ

Đọc thêm tại bài viết: Các bước sơ cứu khi bị ngộ độc thực phẩm

Hội chứng nôn mửa

Trong thể nôn mửa của bệnh này, độc tố đã hình thành trong thức ăn trước khi bạn ăn. Bạn thường mắc bệnh trong vòng 1 đến 6 giờ sau khi ăn thức ăn bị nhiễm độc.

Cơm là thực phẩm thường liên quan đến loại vi khuẩn Bacillus cereus này. Không phải tất cả các loại gạo đều chứa B. cereus, nhưng vi khuẩn này có thể hình thành khi cơm nấu chín để quá lâu mà không được bảo quản lạnh. Bào tử của B. cereus có tính kháng nhiệt cao, nên nấu chín thông thường không đủ để tiêu diệt chúng nếu thức ăn để nguội lâu ở nhiệt độ phòng. Các thực phẩm khác có thể gây ra tình trạng này bao gồm pho mát cũng như các thực phẩm giàu tinh bột khác như:

• Mì Ý
• Bánh ngọt
• Khoai tây
• Sushi

Triệu chứng nhiễm B. cereus đường ruột

Nhiễm khuẩn B. cereus đường ruột thường xảy ra do ăn thực phẩm để ở nhiệt độ phòng. Tuy nhiên trong một số trường hợp, ngộ độc thực phẩm có thể xảy ra ngay cả khi bạn đã hâm nóng lại thức ăn.

B. cereus đường ruột tạo ra bào tử tiết ra độc tố. Ở nhiệt độ phòng, số lượng bào tử này có thể tăng lên nhanh chóng. Khi bạn ăn phải những bào tử này sẽ xuất hiện các triệu chứng ngộ độc như gây nôn mửa hoặc tiêu chảy.

Các triệu chứng của B. cereus độc tố ruột (hội chứng tiêu chảy) bao gồm:

• Đau bụng
• Đau quặn bụng
• Tiêu chảy ra nước

Trong khi đó, các triệu chứng của thể bệnh hội chứng nôn mửa thì bao gồm buồn nôn và nôn. Hầu hết các ca nhiễm đường ruột tự khỏi trong vòng 24 giờ mà không cần điều trị đặc biệt.

B. cereus ngoài đường ruột

B. cereus ngoài đường ruột ảnh hưởng đến cơ thể bạn bên ngoài hệ tiêu hóa. Nó thường xuất hiện ở những vị trí như:

• Mắt
• Hệ hô hấp
• Vết thương hở

B. cereus ngoài đường ruột có thể có trong:

• Bụi
• Thực vật
• Đất
• Nước

Bạn cũng có nguy cơ nhiễm B. cereus ngoài đường ruột cao hơn nếu bạn có các yếu tố sau:

• Trẻ sơ sinh.
• Có ống thông tiểu (loại ống thông tiểu lưu trú)
• Tổn thương hệ miễn dịch hoặc có hệ miễn dịch suy yếu
• Có vết thương do phẫu thuật hoặc chấn thương
• Sử dụng thuốc tiêm tĩnh mạch (IV)

Triệu chứng nhiễm B. cereus ngoài đường ruột

Vi khuẩn B. cereus có thể gây ra các bệnh không liên quan đến đường ruột (B. cereus ngoài đường ruột) khi bào tử xâm nhập vào cơ thể người và tiết ra độc tố. Bạn có thể nhiễm bào tử từ:

• Thiết bị y tế bị nhiễm khuẩn, chẳng hạn như ống thông
• Vết thương bị nhiễm trùng
• Hít phải bụi bị nhiễm khuẩn
• Các đợt bùng phát nhiễm trùng trong bệnh viện

Các bệnh không liên quan đến đường ruột do B. cereus gây ra bao gồm:

• Nhiễm khuẩn huyết (bacteremia)
• Nhiễm trùng do vi khuẩn hoặc nấm ở mắt (viêm nội nhãn)
• Áp xe não
• Viêm mô tế bào
• Viêm nội tâm mạc
• Viêm màng não
• Viêm tủy xương
• Viêm phổi

Các triệu chứng của nhiễm B. cereus sẽ khác nhau tùy thuộc vào loại bệnh, trong đó viêm nội nhãn gây ra mức độ bệnh nặng nhất và có thể đe dọa tính mạng. Các triệu chứng của nhiễm trùng mắt này có thể bao gồm:

• Đau mắt
• Mệt mỏi
• Sốt
• Số lượng bạch cầu cao (tăng bạch cầu)
• Giảm thị lực
• Mắt đỏ
• Loét giác mạc hình vòng
• Một số người bị viêm nội nhãn có thể bị mất thị lực

Chẩn đoán

Chẩn đoán ngộ độc thực phẩm do B. cereus có thể được xác nhận bằng cách phân lập được từ 100.000 vi khuẩn B. cereus trở lên trên mỗi gam thực phẩm có liên quan về mặt dịch tễ học.

Nếu bác sĩ nghi ngờ bạn bị nhiễm khuẩn B. cereus đường ruột, bác sĩ sẽ hỏi về các triệu chứng của bạn và bữa ăn gần nhất mà bạn đã ăn. Để xác nhận nhiễm B. cereus, bác sĩ cũng cần xét nghiệm mẫu thức ăn bạn đã ăn cũng như mẫu phân hoặc chất nôn của bạn. Đối với hội chứng tiêu chảy, họ cũng có thể làm xét nghiệm máu để tìm độc tố.

Còn nếu bác sĩ nghi ngờ bạn bị nhiễm B. cereus ngoài đường ruột, cấy máu là phương pháp phổ biến nhất để phát hiện vi khuẩn trong máu. Cấy máu thường quy và nhuộm Gram để tìm vi khuẩn cũng có thể được thực hiện trên mẫu dịch cơ thể của bạn. Ví dụ, để kiểm tra viêm nội nhãn, họ có thể lấy mẫu dịch từ mắt của bạn (dịch thủy tinh thể, sau đó nhuộm mẫu trên lam kính hiển vi để kiểm tra vi khuẩn.

Điều trị

Ngộ độc thực phẩm liên quan đến B. cereus đường ruột thường có thể tự khỏi trong vòng 24 giờ. Lúc này bạn cần chú ý:

• Nghỉ ngơi đầy đủ
• Uống nhiều nước để giúp bạn tránh bị mất nước do nôn, tiêu chảy
• Nếu bạn bị tiêu chảy hoặc nôn mửa nặng, bác sĩ có thể khuyên bạn truyền dịch tĩnh mạch

Việc điều trị bệnh nhiễm khuẩn B. cereus ngoài đường ruột sẽ phụ thuộc vào tình trạng cụ thể của bạn. Bác sĩ thường sẽ bắt đầu cho bạn dùng kháng sinh để chống lại vi khuẩn. Tuy nhiên, B. cereus cũng đã cho thấy khả năng kháng một số loại kháng sinh.

Đọc thêm tại bài viết: Thu hồi sữa Nestle ở nước ngoài, Cục An toàn thực phẩm vào cuộc kiểm soát tại Việt Nam

Biến chứng

Biến chứng do nhiễm khuẩn B. cereus đường ruột rất hiếm gặp trừ khi bạn có hệ miễn dịch suy yếu. Hầu hết những người mắc dạng B. cereus này đều hồi phục nhanh chóng.

Tuy nhiên, nhiễm khuẩn B. cereus ngoài đường ruột lại có thể dẫn đến tử vong hoặc các biến chứng nghiêm trọng khác bao gồm:

• Hoại tử
• Mất thị lực vĩnh viễn
• Nhiễm trùng huyết
• Viêm màng não do virus

Nhìn chung, bạn có nguy cơ biến chứng cao hơn khi mắc B. cereus nếu hệ miễn dịch của bạn đang bị suy yếu. Ngoài ra, có một số yếu tố nguy cơ khác khiến bạn dễ mắc biến chứng hơn bao gồm:

• Trẻ sơ sinh
• Đang nằm trong bệnh viện
• Mắc một nhiễm trùng nào đó ngoài đường ruột nhưng không dùng kháng sinh ngay
• Mắc bệnh ung thư ở các mô tạo máu (ung thư máu) chẳng hạn như bệnh bạch cầu, u lympho hoặc đau tủy
• Mắc bệnh gan
• Bị giảm bạch cầu trung tính
• Đang dùng corticosteroid

Phòng ngừa

Bạn có thể giảm nguy cơ nhiễm khuẩn đường ruột do vi khuẩn B. cereus bằng cách bảo quản thực phẩm an toàn, bao gồm:

• Làm nguội thức ăn đã nấu chín mà bạn không ăn ngay xuống dưới 5 độ C trong vòng sáu giờ
• Giữ thực phẩm lạnh trong tủ lạnh ở nhiệt độ dưới 5 độ C (từ 0-4 độ C)
• Giữ thực phẩm nóng ở nhiệt độ trên 57 độ C
• Đảm bảo thực phẩm hâm nóng đạt nhiệt độ ít nhất 75 độ C
• Vứt bỏ bất kỳ thực phẩm nào bạn nghi ngờ có chứa vi khuẩn

Theo khuyến cáo của WHO, áp dụng "quy tắc 2 giờ": Không để thức ăn ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ (hoặc 1 giờ nếu nhiệt độ trên 32°C) để ngăn chặn sự phát triển của bào tử.

Để phòng ngừa nhiễm B. cereus ngoài đường ruột, bạn hãy chú ý:

• Rửa tay đúng cách và thường xuyên
• Điều trị các bệnh lý làm suy yếu hệ miễn dịch của bạn
• Không sử dụng thuốc tiêm tĩnh mạch
• Chăm sóc y tế kịp thời cho bất kỳ vết thương hoặc chấn thương nào

Nếu bạn vẫn còn lo lắng về nguy cơ mắc các bệnh do nhiễm trùng B. cereus hoặc cách để dự phòng bệnh, hãy liên lạc ngay với bác sĩ hoặc Phòng khám Chuyên khoa Dinh dưỡng VIAM để được tư vấn nhé!