Oxalate (Axit oxalic): Tốt hay xấu?

Rau xanh và các loại thực phẩm thực vật khác rất phổ biến đối với những người quan tâm đến sức khỏe. Tuy nhiên, nhiều loại thực phẩm này cũng chứa chất phản dinh dưỡng gọi là oxalate (axit oxalic). Đây là bài viết chi tiết về oxalate và những ảnh hưởng của nó tới sức khỏe.

Oxalate là gì?

Axit oxalic là một hợp chất hữu cơ được tìm thấy trong nhiều loại thực vật, bao gồm rau xanh, trái cây, ca cao, các loại hạt và hạt. Ở thực vật, nó thường liên kết với các khoáng chất, tạo thành oxalate. Thuật ngữ "axit oxalic" và "oxalate" được sử dụng thay thế cho nhau trong khoa học về dinh dưỡng. Cơ thể bạn có thể tự sản xuất oxalate hoặc lấy nó từ thực phẩm. Vitamin C cũng có thể được chuyển đổi thành oxalate thông qua quá trình chuyển hóa.

Sau khi được tiêu thụ, oxalate có thể liên kết với các khoáng chất để tạo thành các hợp chất, bao gồm canxi oxalate và sắt oxalate. Điều này chủ yếu xảy ra ở đại tràng, nhưng cũng có thể xảy ra ở thận và các bộ phận khác của đường tiết niệu. Ở hầu hết mọi người, những hợp chất này sau đó sẽ được đào thải qua phân hoặc nước tiểu. Tuy nhiên, ở những người nhạy cảm, chế độ ăn nhiều oxalate có liên quan đến việc tăng nguy cơ sỏi thận và các vấn đề sức khỏe khác.

Oxalate có thể làm giảm sự hấp thu các khoáng chất

Một trong những mối lo ngại chính về sức khỏe liên quan đến oxalate là nó có thể liên kết với các khoáng chất trong ruột và ngăn cơ thể hấp thụ chúng. Ví dụ, rau bina có nhiều canxi và oxalate ngăn cản phần lớn lượng canxi được hấp thụ vào cơ thể. Tiêu thụ chất xơ và oxalate cùng nhau có thể cản trở quá trình hấp thụ chất dinh dưỡng.

Tuy nhiên, điều quan trọng cần nhớ là chỉ một số khoáng chất trong thực phẩm mới liên kết với oxalate. Mặc dù khả năng hấp thụ canxi từ rau bina bị giảm nhưng khả năng hấp thụ canxi từ sữa không bị ảnh hưởng khi uống sữa và rau bina cùng nhau.

Oxalate có thể góp phần gây ra sỏi thận

Thông thường, canxi và một lượng nhỏ oxalate có mặt trong đường tiết niệu cùng một lúc, nhưng chúng vẫn hòa tan và không gây ra vấn đề gì. Tuy nhiên, đôi khi chúng liên kết để tạo thành tinh thể. Ở một số người, những tinh thể này có thể dẫn đến hình thành sỏi, đặc biệt là khi lượng oxalate ở mức cao và lượng nước tiểu thấp.

Những viên sỏi nhỏ thường không gây ra vấn đề gì, nhưng những viên sỏi lớn có thể gây đau dữ dội, buồn nôn và xuất hiện máu trong nước tiểu khi chúng di chuyển qua đường tiết niệu. Mặc dù có nhiều loại sỏi thận khác, nhưng khoảng 80% được tạo thành từ canxi oxalate.

Vì lý do này, những người đã từng bị sỏi thận có thể được khuyên nên giảm thiểu tiêu thụ thực phẩm chứa nhiều oxalate. Tuy nhiên, việc hạn chế oxalate toàn diện không còn được khuyến nghị cho mọi người bị sỏi thận. Điều này là do một nửa lượng oxalate có trong nước tiểu được cơ thể sản xuất chứ không phải được hấp thụ từ thức ăn.

Hầu hết các bác sĩ tiết niệu hiện nay chỉ áp dụng chế độ ăn ít oxalate nghiêm ngặt (dưới 100 miligam mỗi ngày) cho những bệnh nhân có lượng oxalate cao trong nước tiểu. Vì vậy, điều quan trọng là thường xuyên kiểm tra để biết mình có cần hạn chế oxalate hay không

Những vấn đề khác

Một số người cho rằng lượng oxalate cao có thể liên quan đến sự phát triển của bệnh tự kỷ. Những người khác cho rằng oxalate có thể liên quan đến cảm giác đau tại âm hộ, đặc trưng bởi chứng đau âm đạo mạn tính, không rõ nguyên nhân. Dựa trên kết quả nghiên cứu, các nhà nghiên cứu tin rằng cả hai tình trạng này đều không có khả năng được kích hoạt bởi oxalate trong chế độ ăn uống.

Tuy nhiên, trong một nghiên cứu năm 1997, khi 59 phụ nữ mắc chứng đau âm hộ được điều trị bằng chế độ ăn ít oxalate và bổ sung canxi, gần một phần tư đã cải thiện được các triệu chứng. Các tác giả của nghiên cứu đã kết luận rằng oxalate trong chế độ ăn có thể làm tình trạng trở nên tồi tệ hơn chứ không phải là nguyên nhân gây ra vấn đề. Một số quan điểm liên kết oxalate với chứng tự kỷ hoặc chứng đau âm hộ, nhưng chỉ có một số nghiên cứu xem xét các mối liên hệ có thể có. Do đó, cần có thêm nhiều nghiên cứu giúp làm rõ vấn đề.

Hầu hết những loại thực phẩm có oxalate đều rất tốt cho sức khỏe

Một số người ủng hộ chế độ ăn ít oxalate cho rằng tốt hơn hết mọi người không nên tiêu thụ thực phẩm giàu oxalate vì chúng có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe. Tuy nhiên, nó không đơn giản như vậy. Những loại thực phẩm này tốt cho sức khỏe, chứa chất chống oxy hóa quan trọng, chất xơ và các chất dinh dưỡng khác. Vì vậy, hầu hết mọi người không nên ngừng hoàn toàn việc tiêu thụ thực phẩm có hàm lượng oxalate cao.

Thực phẩm chứa nhiều oxalate

Oxalate được tìm thấy ở hầu hết các loại thực vật, nhưng một số loại thực vật chứa lượng rất cao trong khi những loại khác có rất ít. Thức ăn có nguồn gốc động vật chỉ chứa một lượng nhỏ. Kích thước khẩu phần có thể khác nhau, chẳng hạn như rau diếp xoăn được coi là có lượng oxalate thấp nếu khẩu phần đủ nhỏ. Dưới đây là danh sách thực phẩm chứa nhiều oxalate (lớn hơn 50 mg trên 100 g khẩu phần):

• Củ cải xanh
• Rau bina
• Bột ca cao
• Khoai lang
• Đậu phộng
• Rau củ cải

Cách thực hiện chế độ ăn hạn chế oxalate

Những người áp dụng chế độ ăn ít oxalate để điều trị sỏi thận thường được hướng dẫn ăn ít hơn 50 mg oxalate mỗi ngày. Dưới đây là một số lời khuyên về cách thực hiện chế độ ăn ít oxalate:

• Giới hạn oxalate ở mức 50 mg mỗi ngày. Chọn nhiều thực phẩm có nguồn gốc động vật và thực vật giàu dinh dưỡng từ danh sách thực phẩm có hàm lượng oxalate rất thấp.
• Nấu chín các loại rau giàu oxalate. Rau luộc có thể làm giảm hàm lượng oxalate từ 30-87%, tùy thuộc vào loại rau.
• Uống nhiều nước. Mục tiêu tối thiểu là 2 lít mỗi ngày. Nếu bạn bị sỏi thận, hãy uống đủ nước để tạo ra ít nhất 2,5 lít nước tiểu mỗi ngày.
• Cung cấp đủ canxi. Canxi liên kết với oxalate trong ruột và làm giảm lượng cơ thể hấp thụ, vì vậy hãy cố gắng bổ sung 800–1.200 mg mỗi ngày.

Thực phẩm giàu canxi và ít oxalate bao gồm:

• Phô mai
• Sữa chua nguyên chất
• Cá đóng hộp có xương
• Cải thìa
• Bông cải xanh

Có nên hạn chế oxalate?

Những người có nguy cơ cao hình thành sỏi thận có thể nhận được nhiều lợi ích từ chế độ ăn ít oxalate. Tuy nhiên, những người khỏe mạnh KHÔNG cần tránh những thực phẩm giàu dinh dưỡng chỉ vì chúng chứa nhiều oxalat, chúng chỉ đơn giản là chất dinh dưỡng không nhận được nhiều sự quan tâm.