Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Lipid trong đời sống chúng ta

Ngoài nước ra, hàng ngày cơ thể ta cần được cung cấp đầy đủ 5 chất dinh dưỡng: chất đường bột (glucid), chất đạm (protid), chất béo (lipid), vitamin và muối khoáng.

Lipid trong đời sống chúng ta

Trong các chất dinh dưỡng, chất béo là chất bị yêu ghét lẫn lộn nhiều nhất. Nó có nhiều công trạng như điều hòa nhiều quá trình chuyển hóa trong cơ thể, cấu tạo màng tế bào, bảo vệ cơ thể trước những thay đổi về nhiệt độ, dự trữ năng lượng, chuyển vận các vitamin tan trong dầu như: vitamin A, D, E, F, K, cung cấp các axít béo cần thiết để tạo năng lượng (1g chất béo đốt cháy trong cơ thể cho 9Kcal). Tuy vậy, nó cũng có nhiều tội trạng, vì là nguyên nhân chủ yếu đưa đến bệnh béo phì, các bệnh lý tim mạch như: tăng huyết áp, bệnh mạch vành, đột quỵ. Để đánh giá kẻ thiện ác dinh dưỡng này, cần có những hiểu biết về chất béo trong thức ăn để chọn lọc thích hợp nhằm bảo vệ sức khỏe.

Chất béo từ thực phẩm được chia làm 2 loại: mỡ động vật (thể rắn) và dầu thực vật (thể lỏng). Đơn vị cơ bản của chất béo là axít béo. Về mặt cấu trúc, axít béo được chia làm 2 nhóm: axít béo no (axít béo bão hòa) và axít béo không no (axít béo không bão hòa). Axít béo không no có giá trị sinh học cao hơn axít béo no. Cơ thể có thể chuyển glucid và protein thành axít béo no, nhưng lại không tổng hợp được các axít béo không no, mà chỉ được cung cấp qua thức ăn như: axít linoleic, axít linolenic. Dầu thực vật tốt cho sức khỏe hay tốt cho tim mạch hơn mỡ động vật là do axít béo trong dầu thực vật là axít béo không no. Theo cấu trúc hóa học, có các loại axít béo sau:

Axít béo no:

Có trong mỡ động vật, bơ, sữa, phomát, kể cả dầu thực vật là dầu dừa và dầu cọ. Trong cơ thể người, gan tạo ra cholesterol từ axít béo no. Vì vậy nếu ăn quá nhiều mỡ động vật sẽ có nguy cơ tăng cholesterol, nhất là cholesterol loại xấu (LDL-C). Các thầy thuốc khuyên nên dùng chất béo no không quá 10% tổng năng lượng do khẩu phần ăn mang đến ở người bình thường. Như vậy là quá cao đối với người có tăng mỡ máu.

Trẻ em cần tiêu thụ nhiều chất béo hơn

Axít béo không no chứa nhiều nối đôi:

Hay còn gọi là axít béo omega-6. Có trong dầu hạt hướng dương, dầu đậu nành, dầu mè, dầu hạt bắp. Nó có tác dụng giảm lượng cholesterol xấu (LDL-C) trong máu nhưng đồng thời cũng có nhược điểm là giảm lượng cholesterol tốt (HDL-C). Vì vậy cũng có khuyến cáo là không nên dùng chất béo này quá 10% tổng năng lượng do khẩu phần ăn mang đến.

Axít béo không no chứa một nối đôi:

Có trong dầu: đậu phụng, hạt điều, ô liu, hạt hạnh nhân. Còn gọi là axít béo omega-3. Có nhiều trong mỡ một số loại cá ở vùng biển lạnh là cá ngừ, cá hồi. Chất béo này được xem là tốt cho tim mạch vì làm giảm cholesterol xấu (LDL-C) mà không làm giảm cholesterol tốt (HDL-C). Các thầy thuốc khuyên người bình thường dùng chất béo loại này cho đến 15% tổng năng lượng do khẩu phần ăn mang đến.

Axít béo chuyển hóa (axít béo dạng trans):

Chủ yếu là axít béo nhân tạo. Dầu thực vật chứa axít béo không no ở dạng lỏng. Từ dầu lỏng như dầu đậu nành, dầu bắp… người ta chế biến thành dạng đặc giống như bơ gọi là margarin, bằng một phản ứng hóa học gọi là hydrogen hóa, đưa đến hình thành chất béo dạng trans có trong  margarin, kể cả thức ăn nhanh được chiên với dầu ăn như khoai tây chiên, thịt rán, gà rán… Chất béo dạng trans làm tăng cholesterol xấu (LDL-C), giảm cholesterol tốt(HDL-C). Vì vậy, nguy cơ cho người dùng dễ bị xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, đái tháo đường. Phải hạn chế dạng chất béo này.

Viện Dinh dưỡng - Bộ Y tế Việt Nam đã khuyến cáo mức tiêu thụ chất béo hàng ngày cho người trưởng thành là 18 - 25% tổng năng lượng khẩu phần. Có 3 nhóm đối tượng cần tiêu thụ nhiều chất béo hơn là trẻ em, phụ nữ có thai, và cho con bú. Chất béo cần thiết cho sự phát triển của trẻ 7 tháng đến 6 tuổi nhưng không vượt quá 50g/ngày.

 

BS. NGÔ VĂN TUẤN - Theo Sức khỏe & Đời sống
Bình luận
Tin mới
  • 29/05/2024

    10 lợi ích sức khỏe đáng ngạc nhiên của tình dục

    Hoạt động tình dục không chỉ mang lại cảm giác thỏa mãn, mà còn đóng góp đáng kể vào sức khỏe tổng thể. Bài viết dưới đây sẽ điểm qua 10 lợi ích đáng ngạc nhiên của một đời sống tình dục tích cực.

  • 29/05/2024

    14 CÁCH CHĂM SÓC TRẺ SƠ SINH MÙA HÈ TRỜI NẮNG NÓNG GIÚP BÉ DỄ CHỊU

    Nhiệt độ tăng cao trong những tháng hè có thể là thách thức trong việc chăm sóc trẻ sơ sinh. Thời tiết nắng nóng có thể gây ra cảm giác khó chịu thậm chí là nguy cơ mắc các bệnh lý nhiễm trùng liên quan đến thời tiết. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ cung cấp cho các bậc cha mẹ, người chăm sóc các cách chăm sóc trẻ sơ sinh mùa hè để giữ cho bé luôn thoải mái, khỏe mạnh trong mùa nắng nóng.

  • 29/05/2024

    Nước chanh giúp làm mát và tăng cường sức khoẻ trong mùa Hè

    Với hương vị tươi mát và nhiều lợi ích sức khỏe, chanh là loại quả được sử dụng phổ biến trong mùa Hè. Tìm hiểu nguồn dinh dưỡng dồi dào của chanh cũng như cách kết hợp chanh vào chế độ ăn uống của bạn

  • 28/05/2024

    VAI TRÒ CỦA MÙA HÈ TRONG SỰ PHÁT TRIỂN KHỎE MẠNH CỦA TRẺ.

    Chơi hè không lúc nào là cũ với trẻ con, thậm chí nó có thể được xem là khoảng thời gian ý nghĩa nhất trong năm cho sự phát triển khỏe mạnh và năng động của trẻ. Gần đây Viện Hàn lâm Khoa học, Kỹ thuật và Y học Quốc Gia Hoa Kỳ đã đưa ra các bằng chứng nhấn mạnh về vai trò của mùa hè trong sự phát triển khỏe mạnh của trẻ. Thật không may, mùa hè năm nay các con có thể bị “đánh cắp” khỏi các buổi tắm biển, các trò chơi vận động ngoài trời… mà phải thu mình vào chiếc hộp nhỏ xíu với đầy rẫy các cám dỗ của màn hình điện tử. Nhưng dù hoàn cảnh có như thế nào đi nữa chúng ta cũng không để mùa hè của trẻ bị “đánh cắp”

  • 28/05/2024

    Triệu chứng run trong bệnh Parkinson

    Run là một triệu chứng quan trọng của bệnh Parkinson, cứ 10 người mắc bệnh thì 8 người bị rối loạn vận động này. Triệu chứng run rẩy có thể làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người mắc bệnh, tuy nhiên một số biện pháp điều trị có thể giúp giảm bớt gánh nặng bệnh tật của bệnh.

  • 28/05/2024

    Đến trường trẻ tăng chiều cao, nghỉ hè trẻ nhanh tăng cân

    Tăng chiều cao là một phần quan trọng trong sự phát triển chung của trẻ. Trung bình mỗi năm, trẻ sẽ tăng khoảng 10-16 cm. Đáng chú ý là giai đoạn "mau lớn" này được ghi nhận nhiều nhất trong những tháng đi học. Vậy cha mẹ có thể làm gì để tối ưu hóa quãng thời gian phát triển này?

  • 28/05/2024

    Bí quyết tăng đề kháng cho bé để tránh các bệnh truyền nhiễm trong mùa hè

    Thời tiết nắng nóng kéo dài kèm theo mưa bất thường vào mùa hè là cơ hội cho các loại virus, vi trùng sinh sôi phát triển, gây ra các bệnh dịch, đặc biệt là các bệnh lây lan qua đường hô hấp, ăn uống và tiếp xúc…

  • 28/05/2024

    Uống nước chanh mật ong khi bụng đói có tốt không?

    Uống nước chanh mật ong khi bụng đói đã không còn xa lạ với nhiều người để hỗ trợ giảm cân và tăng cường sức khỏe. Tuy nhiên, thói quen này liệu có an toàn cho tất cả mọi người

Xem thêm