Dậy thì sớm: liệu có cách nào ngăn ngừa không?

Ở tuổi dậy thì, cơ và xương phát triển nhanh chóng. Cơ thể có những sự thay đổi về hình dáng và các bộ phận sinh dục phát triển, bắt đầu có khả năng sinh sản.

Dấu hiệu

Các dấu hiệu dậy thì sớm bao gồm:

• Sự phát triển của ngực, tuyến vú và kỳ kinh nguyệt đầu tiên ở bé gái.
• Sự phát triển của tinh hoàn và dương vật, râu ria trên mặt và giọng nói trầm hơn ở bé trai.
• Lông mu hoặc lông dưới cánh tay.
• Phát triển nhanh về chiều cao, cân nặng.
• Mụn.
• Mùi (mồ hôi) cơ thể của người lớn.

Hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ khi trẻ có các dấu hiệu trên.

Nguyên nhân

Có hai loại dậy thì sớm: dậy thì sớm trung ương và dậy thì sớm ngoại biên.

Tuổi dậy thì sớm trung ương

Nguyên nhân của loại dậy thì sớm này không rõ ràng. Với dậy thì sớm trung ương, dậy thì bắt đầu quá sớm nhưng trẻ phát triển như bình thường. Đối với hầu hết trẻ em mắc tình trạng này, không có vấn đề y tế hoặc lý do nào khác được biết đến cho tình trạng dậy thì sớm.

Trong một số trường hợp hiếm gặp, những nguyên nhân sau đây có thể gây dậy thì sớm trung ương:

• Xuất hiện khối u ở não hoặc tủy sống hoặc tích tụ dịch ở não từ khi mới sinh, (não úng thủy).Xạ trị vùng não hoặc tủy sống hoặc chấn thương tại não, tủy sống cũng có thể gây ra tình trạng dậy thì sớm.
• Một căn bệnh di truyền hiếm gặp ảnh hưởng đến xương và màu da và gây ra các vấn đề về nội tiết tố. Tình trạng này được gọi là hội chứng McCune-Albright.
• Các vấn đề di truyền, được gọi là tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh, liên quan đến việc tuyến thượng thận sản xuất ra các hormone không điển hình.
• Suy giáp, trong đó tuyến giáp không sản xuất đủ hormone.

Tuổi dậy thì sớm ngoại vi

Estrogen hoặc testosterone được sản xuất quá sớm sẽ gây ra tình trạng dậy thì sớm này.

Với loại dậy thì sớm này, hormone GnRH thường không phải là nguyên nhân. Thay vào đó, nguyên nhân là do giải phóng estrogen hoặc testosterone vào cơ thể. Vấn đề với buồng trứng, tinh hoàn, tuyến thượng thận hoặc tuyến yên gây ra giải phóng 2 hormone này.

Những nguyên nhân sau đây có thể dẫn đến dậy thì sớm ngoại vi:

• Một khối u ở tuyến thượng thận hoặc tuyến yên giải phóng estrogen hoặc testosterone.
• Một căn bệnh di truyền hiếm gặp ảnh hưởng đến xương và màu da và gây ra các vấn đề về nội tiết tố. Tình trạng này được gọi là hội chứng McCune-Albright.
• Tiếp xúc với kem hoặc thuốc mỡ có chứa estrogen hoặc testosterone.

Ở bé gái, dậy thì sớm ngoại vi cũng có thể liên quan đến:

• U nang buồng trứng.
• Khối u buồng trứng.

Ở bé trai, dậy thì sớm ngoại vi cũng có thể do:

• Khối u ở tế bào sản xuất tinh trùng hoặc ở tế bào sản xuất testosterone.
• Một tình trạng di truyền hiếm gặp được gọi là tình trạng dậy thì sớm không phụ thuộc gonadotropin. Tình trạng này có thể khiến bé trai, thường ở độ tuổi từ 1 đến 4, sản xuất testosterone quá sớm.

Các yếu tố nguy cơ

Các yếu tố làm tăng nguy cơ dậy thì sớm bao gồm:

• Giới tính. Các bé gái có nhiều khả năng dậy thì sớm hơn các bé trai.
• Béo phì. Việc tăng cân quá mức làm tăng nguy cơ dậy thì sớm.

Biến chứng

Các biến chứng có thể xảy ra của tình trạng dậy thì sớm bao gồm:

• Chiều cao thấp. Trẻ dậy thì sớm có thể phát triển nhanh lúc đầu và cao hơn những trẻ khác cùng tuổi. Nhưng xương của trẻ phát triển quá sớm. Vì vậy, những trẻ này thường ngừng phát triển sớm hơn bình thường. Điều này có thể khiến chúng thấp hơn chiều cao trung bình khi trưởng thành.
• Các vấn đề xã hội và cảm xúc. Trẻ em bắt đầu dậy thì sớm hơn những trẻ khác cùng độ tuổi có thể buồn phiền về những thay đổi trong cơ thể. Ví dụ, việc đối phó với thời kỳ kinh nguyệt sớm có thể khiến trẻ tự ti. Điều này có thể ảnh hưởng đến lòng tự trọng và làm tăng nguy cơ trầm cảm hoặc sử dụng ma túy hoặc rượu bất hợp pháp.

Tìm hiểu thêm: Rối loạn hành vi ở trẻ nhỏ

Phòng ngừa

Không ai có thể tránh được một số yếu tố nguy cơ gây dậy thì sớm, chẳng hạn như giới tính và chủng tộc. Nhưng có những điều có thể làm giảm nguy cơ dậy thì sớm ở trẻ em, bao gồm:

• Không cho trẻ sử dụng testosterone và estrogen dưới bất cứ hình thức  nào. Bao gồm cả thực phẩm chứa hormone, thuốc theo toa cho người lớn hoặc thực phẩm bổ sung.
• Khuyến khích trẻ em duy trì cân nặng khỏe mạnh.

Phòng khám chuyên khoa Dinh dưỡng VIAM (VIAM Clinic) trực thuộc Viện Y học ứng dụng Việt Nam tư vấn, cung cấp chế độ dinh dưỡng cá thể dành cho những người đang điều trị các bệnh mạn tính, trẻ nhẹ cân, suy dinh dưỡng, trẻ thừa cân béo phì phụ nữ mang thai và cho con bú,... Hãy liên hệ với VIAM Clinic nếu bạn muốn có chế độ dinh dưỡng hỗ trợ điều trị và cải thiện sức khỏe TẠI ĐÂY hoặc Hotline: 0935.18.3939 hoặc 024.3633.5678