Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Tăng sản thượng thận bẩm sinh ở trẻ em

Tăng sản thượng thận bẩm sinh (Congenital adrenal hyperplasia – CAH) là một bệnh do rối loạn tổng hợp hormon vỏ thượng thận. Những trẻ mắc CAH thường sản xuất ra không đủ hoặc quá thừa hormon vỏ thượng thận.

Tăng sản thượng thận bẩm sinh ở trẻ em

Tại Mỹ, tỷ lệ trẻ mắc CAH là vào khoảng 1/25,000. Tăng sản thượng thận bẩm sinh có ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ sinh dục của trẻ. Nó có thể dẫn tới tình trạng mơ hồ giới tính ở trẻ em khi cơ quan sinh dục nữ và nam giới không thể phân biệt được hoặc khiến trẻ khởi phát dậy thì sớm hơn bình thường.

Một dạng của CAH là tăng sản thượng thận bẩm sinh gây mất muối sẽ khiến cho người bệnh luôn bị huyết áp thấp hoặc cơ thể bị mất quá nhiều muối. Nếu không được điều trị, căn bệnh này có thể dẫn tới tử vong.

Nguyên nhân gây tăng sản thượng thận bẩm sinh

CAH là một bệnh di truyền trong gia đình. Đa số những trẻ khi mới sinh ra đều được thực hiện các xét nghiệm sàng lọc phát hiện các bệnh di truyền bẩm sinh, bao gồm cả rối loạn tăng sản thượng thận bẩm sinh.

Căn bệnh này cũng có thể được chẩn đoán trước sinh thông qua một số xét nghiệm như:

  • Chọc dò dịch ối: bác sỹ sẽ lấy một ít dịch ối trong tử cung của người mẹ để xét nghiệm và đánh giá nguy cơ dị tật hay mắc một số căn bệnh nào đó ở thai nhi. Phương pháp này thường được thực hiện vào tuần thứ 15 – tuần 20 thai kỳ.
  • Sinh thiết gai nhau: lấy mẫu nhau thai để xét nghiệm gien gây bệnh CAH. Xét nghiệm này được thực hiện từ tuần 10 – tuần 12 thai kỳ.

Nếu các xét nghiệm xác nhận rằng trẻ bị mắc chứng tăng sản thượng thận bẩm sinh, bác sỹ sẽ tiến hành điều trị trước khi trẻ sinh ra để giảm thiểu nguy cơ bệnh tiến triển về sau. Một số bác sỹ có thể chỉ định sử dụng một thuốc dexamethasone trong thai kỳ để giúp các cơ quan sinh dục của trẻ có thể phát triển bình thường. Tuy nhiên, do người ta chưa biết chính xác hiệu quả về lâu dài của dexamethasone đối với sức khỏe của trẻ nên đa số sẽ không chỉ định phương pháp điều trị này. Dexamethasone còn có thể gây các tác dụng phụ ở phụ nữ mang thai như tăng cân, thay đổi tâm trạng và huyết áp cao.

Phân loại bệnh tăng sản thượng thận bẩm sinh:

Có hai dạng CAH chính:

  1. Tăng sản thượng thận bẩm sinh cơ bản: Đây là dạng phổ biến hơn. Cơ thể thai nhi sẽ sản xuất ra lượng hormon androgen nhiều hơn bình thường trước khi trẻ sinh ra. Androgen là hormon sinh dục nam có vai trò kích thích sự phát triển của tuyến sinh dục ở nam giới. Ở giai đoạn sau của cuộc đời, chúng kích thích quá trình tăng trưởng và dậy thì. Nữ giới cũng có hormon androgen nhưng không nhiều như nam giới. Sản xuất quá nhiều androgen sẽ gây ra những bất thường về cấu tạo giải phẫu cơ thể ở cả nam và nữ.
  2. Tăng sản thượng thận bẩm sinh không cơ bản: Những trẻ mắc dạng CAH này khi sinh ra vẫn khỏe mạnh bình thường nhưng thường sẽ xuất hiện các triệu chứng của bệnh tăng sản thượng thận ở giai đoạn sau của cuộc đời.

Trong dạng tăng sản thượng thận bẩm sinh cơ bản lại chia làm 2 nhóm nhỏ:

  1. CAH thể mất muối: Khoảng 75% những trẻ mắc CAH dạng cơ bản nằm trong nhóm này. CAH thể mất muối là tình trạng cơ thể trẻ sản xuất ra quá nhiều androgen nhưng lại không đủ cortisol và aldosteron. Cortisol là hormon có tác dụng duy trì ổn định nồng độ đường máu, nó cũng giúp cơ thể chống chọi với bệnh tật và nhiễm trùng. Aldosteron là hormon giúp cân bằng muối và nước trong cơ thể để giữ ổn định huyết áp. Nếu không được điều trị, những trẻ mắc CAH thể mất muối có thể bị mất nước dẫn đến suy kiệt và tử vong.
  2. Thể nam hóa: Trẻ sinh ra vẫn có lượng aldosteron bình thường nhưng lại sản xuất quá ít cortisol và quá nhiều androgen. Những trẻ này cũng thường bị cao huyết áp.

Triệu chứng của tăng sản thượng thận bẩm sinh

Trẻ sinh ra với hội chứng CAH thể mất muối thường xuất hiện một số triệu chứng như sau trong một vài tuần đầu sau sinh:

  • Mất nước: trẻ khóc khan, trên 6 h không thấy dấu hiệu ướt tã, nước tiểu sẫm màu, buồn ngủ, quấy khóc
  • Nôn mửa
  • Không chịu ăn
  • Sút cân
  • Tiêu chảy

Trường hợp trẻ mắc CAH thể mất muối bị mất nước nặng và huyết áp hạ quá thấp, trẻ có thể bị shock giảm thể tích. Nếu không được điều trị, trẻ có thể tử vong. Các triệu chứng của shock giảm thể tích do CAH bao gồm mạch đập nhanh, mất tỉnh táo…

Những dấu hiệu chung của những trẻ mắc CAH thể mất muối và CAH thể nam hóa bao gồm:

  • Nữ giới có bộ phận sinh dục giống nam giới hoặc khó phân biệt giới tính (mơ hồ giới tính).
  • Nam giới có thể không biểu hiện triệu chứng gì khi sinh ra nhưng thường dậy thì sớm hơn khoảng 2 – 3 năm với các dấu hiệu như dương vật to, có lông mu, lông nách, mọc râu và lông cơ thể, mụn trứng cá ở mặt, giọng trầm, mặt gìa so với tuổi, cơ bắp rất phát triển, vạm vỡ dáng đàn ông, riêng tinh hoàn vẫn tương ứng với tuổi thực.

Điều trị tăng sản thượng thận bẩm sinh

Phát hiện sớm và điều trị lâu dài có thể giúp giảm thiểu những triệu chứng của bệnh tăng sản thượng thận bẩm sinh gây ra cho trẻ. Kế hoạch điều trị bao gồm:

  • Chế độ ăn: nếu trẻ mắc CAH thể mất muối, trẻ cần cung cấp thêm muối từ thức ăn nhiều hơn người bình thường.
  • Thuốc điều trị: Trẻ mắc CAH cũng cần phải uống thêm hydrocortisone là dạng hormon trong cơ thể người. Nếu trẻ mắc CAH trải qua giai đoạn dậy thì quá sớm, trẻ cần uống thuốc để hạ thấp nồng độ androgen trong cơ thể. Trẻ mắc CAH thể mất muối có thể sử dụng thuốc Florinet với tác dụng bù đắp lượng aldosteron thiếu hụt trong cơ thể.
  • Phẫu thuật: Trong một số trường hợp, trẻ nữ mắc CAH cần phải phẫu thuật khi vừa sinh ra hoặc trong giai đoạn muộn hơn để chỉnh hình bộ phận sinh dục.

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Cẩn thận bệnh viêm phổi do Chlamydia ở trẻ em

Bình luận
Tin mới
  • 19/11/2026

    Bệnh khàn tiếng kéo dài ở giáo viên và cách phòng ngừa hiệu quả

    Khàn tiếng là vấn đề sức khỏe phổ biến ở giáo viên do đặc thù giảng dạy trong các lớp đông học sinh, phải nói liên tục nhiều tiết mỗi ngày với âm lượng lớn khiến dây thanh quản chịu nhiều áp lực. Theo thời gian, các tổn thương này tích tụ dần, dẫn đến tình trạng khàn tiếng cũng như viêm thanh quản. Nhằm hỗ trợ giáo viên bảo vệ giọng nói và duy trì chức năng phát âm bền vững, Viện Y học ứng dụng Việt Nam sẽ chia sẻ cơ chế bệnh, dấu hiệu nhận biết cùng những biện pháp phòng ngừa khàn tiếng.

  • 18/11/2026

    Đồ ăn công nghiệp: Bạn đang ăn nhiều đến mức nào?

    Đồ ăn công nghiệp (thực phẩm siêu chế biến) chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong khẩu phần của người trưởng thành do tiện lợi, bảo quản được lâu và có vị hấp dẫn. Nhiều nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa việc tiêu thụ nhiều nhóm thực phẩm này với béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch.

  • 18/11/2026

    Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quốc Huy, Hiệu trưởng Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế, Phó Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam giữ chức vụ Giám đốc Đại học Huế

    Quyết định số 3366/QĐ-BGDĐT ngày 17/11/2026: Bổ nhiệm Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quốc Huy, Quyền Giám đốc Đại học Huế, Hiệu trưởng Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế giữ chức vụ Giám đốc Đại học Huế. Thời hạn giữ chức vụ là 05 năm.

  • 18/11/2026

    Bữa sáng ảnh hưởng thế nào đến trí nhớ và khả năng tập trung của trẻ?

    Sau một đêm ngủ, cơ thể trẻ đã trải qua nhiều giờ không được cung cấp năng lượng. Các nghiên cứu cho thấy việc ăn sáng có liên quan đến kết quả tốt hơn ở các bài kiểm tra trí nhớ và sự chú ý, đặc biệt ở những trẻ có tình trạng dinh dưỡng kém.

  • 17/11/2026

    Stress ảnh hưởng đến ham muốn tình dục như thế nào?

    Căng thẳng tâm lý (stress) kéo dài là một trong những nguyên nhân thường gặp gây giảm ham muốn tình dục ở cả nam và nữ. Tác động này diễn ra đồng thời qua cơ chế nội tiết, thần kinh và hành vi, và có thể cải thiện nếu được nhận biết sớm và kiểm soát đúng cách.

  • 17/11/2026

    Những dấu hiệu cảnh báo phụ nữ cần đi khám phụ khoa sớm

    Nhiều phụ nữ có tâm lý e ngại nên thường trì hoãn việc khám phụ khoa cho đến khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng. Vậy những dấu hiệu nào cho thấy bạn nên đi khám sớm thay vì chờ đợi?

  • 16/11/2026

    Làm sao để giảm ho sau cảm cúm: Nguyên nhân và cách xử lý hiệu quả

    Ho kéo dài sau khi đã khỏi các triệu chứng cấp tính của cảm cúm là tình trạng phổ biến, có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần sau khi hết sốt và nghẹt mũi.

  • 16/11/2026

    Dầu cá với bệnh viêm khớp

    Dầu cá từ lâu đã được sử dụng như một biện pháp hỗ trợ trong điều trị viêm khớp, và ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học cho thấy những lợi ích tiềm năng của nó. Tác dụng này chủ yếu liên quan đến hàm lượng axit béo omega-3, vốn có khả năng điều hòa phản ứng viêm thông qua việc ức chế một số chất trung gian gây viêm trong cơ thể.

Xem thêm