Phân biệt bệnh Tay chân miệng và bệnh Thuỷ đậu ở trẻ

Bệnh tay chân miệng

Bệnh tay chân miệng là một bệnh nhiễm trùng do vi-rút truyền nhiễm thường gặp ở trẻ em dưới 5 tuổi. Có nhiều loại vi-rút khác nhau có thể gây ra bệnh tay chân miệng, nhưng Coxsackievirus A16 và Enterovirus A71 là những loại phổ biến nhất. Tất cả các loại vi-rút gây bệnh tay chân miệng đều rất dễ lây lan qua tiếp xúc với:

• Các giọt bắn đường hô hấp (khi người bệnh hắt hơi hoặc ho)
• Các vật thể bị nhiễm bẩn (như đồ chơi hoặc tay nắm cửa)
• Dịch tiết từ các mụn nước trên da
• Phân (như khi thay tã)

Các triệu chứng của bệnh tay chân miệng

Hầu hết những trẻ mắc bệnh tay chân miệng có các triệu chứng nhẹ trong vòng 7 đến 10 ngày và sau đó tự khỏi.

Các triệu chứng xuất hiện đầu tiên thường bao gồm:

• Sốt nhẹ
• Sổ mũi
• Chán ăn
• Mệt mỏi
• Đau họng hoặc đau miệng

Phát ban do bệnh tay chân miệng

Sau các triệu chứng ban đầu, các nốt phát ban đặc trưng của bệnh xuất hiện, hình thành các vết loét và mụn nước trong miệng và trên da. Sau đây là cách phát ban thường phát triển:

• Các nốt mụn nước và vết loét gây đau hình thành trong miệng, trên lưỡi, bên trong má và trên vòm miệng.
• Các đốm tròn nhỏ, vết sưng và mụn nước thường xuất hiện nhiều nhất ở lòng bàn tay, lòng bàn chân và xung quanh miệng. Chúng cũng có thể xuất hiện ở mông, đầu gối và khuỷu tay. Các nốt ban có thể có màu hồng (ở người da trắng) hoặc tím nhạt (ở người da sẫm màu).
• Các nốt mụn nước trên da cuối cùng sẽ vỡ ra và đóng vảy trước khi lành.

Đọc thêm tại bài viết: Dấu hiệu nhận biết sớm bệnh tay chân miệng

Các biến chứng của bệnh tay chân miệng

Hầu hết trẻ đều hồi phục sau khi bị tay chân miệng mà không gặp biến chứng gì. Trong một số trường hợp hiếm gặp, các biến chứng nghiêm trọng hơn có thể xảy ra, chẳng hạn như:

• Viêm phổi
• Viêm cơ tim
• Tràn dịch trong phổi
• Viêm màng não
• Liệt mềm cấp tính

Bệnh thủy đậu

Thủy đậu, còn gọi là bệnh đậu gà, là một bệnh nhiễm trùng do vi-rút varicella zoster gây ra. Bệnh rất dễ lây lan và có thể lây lan qua tiếp xúc với:

• Các giọt bắn đường hô hấp (khi người bệnh hắt hơi hoặc ho)
• Các vật dụng bị nhiễm vi-rút, chẳng hạn như quần áo
• Nước bọt
• Dịch từ mụn nước trên da

Bạn có thể phòng ngừa thủy đậu cho trẻ bằng vắc-xin thủy đậu, loại vắc-xin này thường được tiêm hai liều khi còn nhỏ. Tuy nhiên, người lớn cũng có thể tiêm vắc-xin nếu chưa từng tiêm vắc-xin hoặc đã từng bị thủy đậu.

Các triệu chứng của bệnh thủy đậu

Các triệu chứng đầu tiên của bệnh thủy đậu có thể là sốt nhẹ và cơ thể cảm thấy mệt mỏi hoặc yếu sức.

Các triệu chứng khác có thể bao gồm:

• Đau nhức cơ bắp
• Chán ăn
• Buồn nôn
• Đau đầu

Ở thanh thiếu niên và người lớn, phát ban thủy đậu thường xuất hiện ngay sau các triệu chứng ban đầu. Nhưng ở trẻ em, phát ban lại có thể là dấu hiệu ban đầu của bệnh thủy đậu.

Phát ban thủy đậu

Ở đa số các trường hợp, dấu hiệu đầu tiên của phát ban thủy đậu là các vết loét nhỏ, đau và ngứa trong miệng. Sau đó, phát ban thường phát triển trên da theo cách sau:

• Các chấm nhỏ, màu đỏ, tím hoặc nâu xuất hiện trên mặt, da đầu, thân mình, cánh tay và chân.
• Trong vòng 10 đến 12 giờ, những chấm này phát triển thành các nốt sần nhỏ, mụn nước trong suốt, và sau đó là các nốt sần chứa đầy mủ (gọi là mụn mủ).
• Phát ban trở nên rất ngứa khi mụn nước hình thành.
• Cuối cùng, các nốt phát ban vỡ ra và đóng vảy.

Trẻ có thể có hàng trăm nốt sần trên cơ thể cùng một lúc. Các nốt sần này cũng thường xuất hiện vào những thời điểm khác nhau trong vài ngày. Vì vậy, bạn có thể thấy trẻ bị các nốt ở các giai đoạn khác nhau (ví dụ, các chấm phẳng và các nốt mụn mủ có thể xuất hiện cùng một lúc).

Đọc thêm tại bài viết: 5 thực phẩm bạn cần tránh khi bị thủy đậu

Biến chứng của bệnh thủy đậu

Nhìn chung, trẻ khỏe mạnh sẽ khỏi bệnh thủy đậu mà không gặp vấn đề gì. Phụ nữ mang thai hoặc người có hệ miễn dịch suy yếu sẽ có nguy cơ gặp các biến chứng sức khỏe cao hơn, các biến chứng có thể gặp bao gồm:

• Mất nước
• Viêm phổi
• Viêm não
• Các vấn đề về chảy máu
• Nhiễm trùng do vi khuẩn ở da

Nếu bạn đã từng bị thủy đậu, bạn cũng có thể bị zona thần kinh trong tương lai. Cả hai bệnh này đều do cùng một loại vi-rút gây ra. Sau khi khỏi bệnh thủy đậu, vi-rút sẽ không hoạt động trong hệ thần kinh của bạn trong nhiều năm. Tại một thời điểm nào đó (chẳng hạn như khi căng thẳng), nó có thể tái hoạt động và gây ra phát ban zona thần kinh. Vắc-xin phòng bệnh zona thần kinh có thể giúp ngăn ngừa sự phát triển của bệnh.

So sánh bệnh thủy đậu và bệnh tay chân miệng

Biểu đồ này tóm tắt một số điểm khác biệt và tương đồng giữa hai loại bệnh này.

Điều trị bệnh thủy đậu và bệnh tay chân miệng

Điều trị cả hai loại bệnh này đều bao gồm bù nước, nghỉ ngơi và hạ sốt hoặc giảm đau bằng acetaminophen hoặc ibuprofen.

Đối với bệnh thủy đậu, thuốc kháng vi-rút (như acyclovir) cũng có thể hữu ích. Acyclovir thường được khuyến cáo cho những người dễ mắc bệnh nặng hơn chẳng hạn như phụ nữ mang thai hoặc người có hệ miễn dịch suy yếu.

Kết luận

Bệnh tay chân miệng và bệnh thủy đậu đều có thể gây sốt, phát ban trên da và vết loét trong miệng trẻ. Tuy nhiên, phát ban bệnh tay chân miệng thường xuất hiện ở lòng bàn tay và lòng bàn chân, còn phát ban thủy đậu thường xuất hiện ở thân mình, cánh tay và chân trẻ.

Vắc-xin thủy đậu rất hiệu quả trong việc ngăn ngừa bệnh phát triển, nhưng không có vắc-xin phòng ngừa bệnh tay chân miệng. Những người đang mang thai hoặc có hệ miễn dịch suy yếu có nhiều khả năng gặp phải các biến chứng của bệnh thủy đậu (như viêm phổi), trong trường hợp đó, thuốc kháng vi-rút được khuyến cáo sử dụng. Các biến chứng của bệnh tay chân miệng hiếm gặp hơn nhiều.

Biết cách phân biệt 2 bệnh truyền nhiễm để giúp phụ huynh có biện pháp chăm sóc và điều trị thích hợp cho trẻ.

Để tri ân sự tin tưởng mà quý khách hàng đã dành cho Phòng khám Chuyên khoa Dinh dưỡng VIAM  thuộc Viện Y học ứng dụng Việt Nam, VIAM Clinic gửi tặng bạn Chương trình "Tri Ân Bạn Cũ – Chào Đón Bạn Mới" với những ưu đãi đặc biệt: Tặng ngay 300K cho các dịch vụ khám dinh dưỡng & xét nghiệm và voucher giảm 10% khi mua TPBS tại Nhà thuốc VIAM.  Chi tiết tại đây.

Thời gian áp dụng: 15/12/2025 – 15/02/2026