Những cách kích thích sự phát triển của trẻ nhỏ

Sự phát triển của trẻ bắt đầu rất sớm, từ trước khi trẻ sinh ra. Hệ thần kinh của trẻ bắt đầu phát triển từ tuần đầu tiên của thai kỳ và thường sẽ ổn định vào thời điểm 4 tuần mang thai. Vào khoảng tuần thứ 17 của thai kỳ, trẻ đã có thể nghe được những gì bạn nói. Do vậy, không bao giờ là quá muộn để bắt đầu đọc, hát với em bé và cùng bé tham gia vào các hoạt động kích thích sự phát triển cả.

Dưới đây là 10 cách giúp kích thích sự phát triển của thai nhi và nuôi dưỡng sự kết nối với trẻ.

Kết nối với trẻ

Ngay khi trẻ vừa ra đời, điều quan trọng nhất bạn có thể làm để kích thích sự phát triển kỹ năng vận động tinh và kỹ năng ngon ngữ của trẻ đó là thực hiện các hành vi kết nối, ví dụ như bế em bé gần với bạn, nói chuyện, hát cho em bé nghe và một số hoạt động kích thích thính giác khác. Bạn cũng nên kích thích sự phát triển thị lực của em bé. Khi em bé thức, hãy đảm bảo rằng trẻ có thể nhìn thấy gương mặt của bạn. Khi em bé được 2-3 tháng, hãy cười với trẻ thật nhiều. Một điều bạn cần lưu ý là thị lực của trẻ sinh ra chỉ ở mức 20/200, do vậy, bạn cần bế trẻ ở cự ly gần để trẻ có thể nhìn thấy bạn một cách rõ ràng.

Kích thích các giác quan

Khi trẻ 2-3 tháng, trẻ sẽ bắt đầu khám phá và học hỏi nhiều hơn về thế giới xung quanh. Ở giai đoạn này, hãy để trẻ tiếp túc với nhiều cấu trúc bề mặt khác nhau, nhiều màu sắc, mùi vị khác nhau. Hãy cầm tay trẻ và cho trẻ sờ lên các bề mặt thô ráp, mềm, mịn, lạnh hoặc ấm và nói về các cảm giác đó với trẻ. Việc này không chỉ dạy trẻ về môi trường xung quanh mà còn giúp trẻ phát triển kỹ năng vận động tinh và ngôn ngữ.

Dành thời gian cho trẻ nằm sấp (tummy time) là rất quan trọng để phát triển cơ thể khoẻ mạnh cho các vận động sau này như việc kiểm soát cử động của đầu và thân mình. Bạn có thể giúp trẻ phát triển các kỹ năng vận động bằng cách bắt đầu cho trẻ tập nằm sấp vào cuối tháng thứ 2 sau khi sinh. Hãy đặt trẻ lên ngực của bạn hoặc bế sấp trẻ trên cánh tay hoặc đặt trẻ nằm trên sàn phẳng. Nằm sấp là hoạt động mà đa số trẻ sơ sinh sẽ rất thích, do vậy, khi trẻ đã bắt đầu quấy khóc, bạn nên kết thúc thời gian cho trẻ tập nằm sấp.

Nói chuyện với trẻ

Ngay khi trẻ vừa sinh ra, bạn có thể giúp trẻ bắt đầu phát triển khả năng ngôn ngữ. Trong 1-2 tháng đầu, hãy kích thích trẻ bằng các âm thanh để trẻ nhận ra tiếng của mẹ. Ngoài ra, nói chuyện với trẻ và biểu hiện nhiều âm thanh khác nhau cùng với việc biểu hiện nét mặt. Khi trẻ 4-5 tháng, bạn có thể kích thích trẻ bằng cách lắng nghe và bắt chước lại những âm thanh của trẻ tạo ra như “ba-ba”, “ta-ta”. Hãy gọi trẻ bằng tên gọi hoặc tên ở nhà của trẻ để trẻ biết bạn đang nói chuyện với trẻ.

Trò chuyện với trẻ không nhất thiết phải quá phức tạp. Bạn chỉ cần mô tả những gì bạn nhìn thấy, nghe thấy, ngửi thấy là được. Ví dụ: Mẹ đang đi siêu thị và hôm nay mẹ sẽ mua chuối.

Cho trẻ cảm giác được an toàn

Bắt đầu từ tuần đầu tiên sau khi sinh, trẻ sơ sinh cần được có cảm giác an toàn, rằng mọi nhu cầu của trẻ cần được đáp ứng. Do vậy, khi trẻ khóc, hãy đáp lại trẻ. Việc cha mẹ đáp lại các nhu cầu của trẻ là rất quan trọng để kích thích trẻ phát triển. Trẻ sẽ xây dựng được sự gắn kết và tin tường khi được thực hiện các hoạt động hàng ngày theo đúng lịch và được chăm sóc đầy đủ. Một lịch sinh hoạt đúng giờ, ví dụ như cho ăn, đi ngủ sẽ giúp trẻ có cảm giác trẻ được kiểm soát và có thể phát triển an toàn và độc lập.

Kích thích sự phát triển của trẻ bằng đồ chơi

Khi trẻ được khoảng 6 tháng, các kỹ năng vận động tinh của trẻ gần như đã phát triển và trẻ đã bắt đầu có thể cầm, nắm đồ vật, hãy cho trẻ chơi các loại đồ chơi tương tác giúp phát triển các kỹ năng cần thiết. Những loại đồ chơi có thể lăn được sẽ khích thích trẻ phải đi theo sau và kích thích trẻ vận động. Ngoài ra, có thể cho trẻ chơi các đồ chơi nhiều màu sắc hoặc đồ chơi khiến trẻ bất ngờ.

Chơi các trò chơi tương tác

Khi trẻ được khoảng 9 tháng, trẻ sẽ nhận biết được sự tồn tại của các đồ vật. Trẻ sẽ biết được kể cả khi đồ vật không ở đó, chúng vẫn tồn tại. Chơi ú oà là một hoạt động rất vui mà trẻ ở lứa tuổi này rất thích vì trẻ sẽ có cảm giác mẹ biến mất và trở lại. Khi trẻ tự che mắt mình trong giai đoạn này, trẻ sẽ nghĩ là cả người trẻ cũng biến mất.

Tắt TV

Trong vòng 12 tháng đầu đời, trẻ sẽ không cần phải tiếp xúc với tivi hay máy tính. Thậm chí, những loại màn hình như thế còn có thể làm chậm khả năng phát triển của trẻ. Trẻ sẽ phát triển kỹ năng ngôn ngữ và các kỹ năng khác tốt nhất bằng cách tương tác trực tiếp với bố mẹ và người xung quanh, vì trẻ sẽ cần được hồi đáp ngay lập tức. Hồi đáp từ tivi chỉ là hồi đáp nhân tạo. Ví dụ, khi trẻ xem tivi và gọi tên sai một loại đồ vật/con vật, tivi sẽ không hồi đáp là trẻ gọi đúng hay sai. Nhưng khi trẻ đọc sách cùng cha mẹ chẳng hạn, trẻ sẽ nghe thấy cha mẹ nói: Đúng rồi, con nói đúng rồi hay Không, đấy là con bò!

Hãy để công việc tránh xa các hoạt động của trẻ

Các nghiên cứu chỉ ra rằng, số lượng và chất lượng từ ngữ trẻ nghe được sẽ quyết định rất nhiều đến khả năng phát triển ngôn ngữ của trẻ. Về chất lượng từ ngữ, các từ ngữ liên quan đến “công việc” là những từ ngữ cha mẹ thường dùng để yêu cầu trẻ, ví dụ như “Đi giày vào” hoặc “Đánh răng đi” và những từ ngữ “không phải công việc” là những từ ngữ trao đổi thông thường, ví dụ như “Con đi giày đúng bên rồi, giày của con có 2 chiếc và đều màu xanh”. Các nghiên cứu chỉ ra rằng những từ ngữ không phải từ ngữ công việc sẽ giúp trẻ phát triển kỹ năng ngôn ngữ. Có mối liên quan giữa số lượng từ ngữ “không phải công việc” mà trẻ nghe thấy với khả năng thành công của trẻ khi đi học mẫu giáo.

Người mà trẻ cần nhất – chính là bạn!

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng các tương tác cá nhân giữa cha mẹ và con cái sẽ rất quan trọng cho sự phát triển của trẻ. Khi trẻ phát triển từ mới sinh đến sơ sinh và tập đi, bạn nên nói chuyện liên tục với trẻ, bế trẻ và dành thời gian riêng cho trẻ, tiếp xúc mặt đối mặt với trẻ. Đây sẽ là những hoạt động quan trọng nhất đối với trẻ.

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Nên cho bé mặc như thế nào khi đi ngủ?