Hạ phospho máu

Hầu hết phospho trong cơ thể bạn nằm trong xương. Một lượng nhỏ phospho được tìm thấy bên trong các tế bào. Hạ phospho máu có thể do nhiều nguyên nhân nhưng có xu hướng phổ biến hơn ở những bệnh nhân bị bệnh nặng. Nghiên cứu cho thấy hạ phospho máu có thể ảnh hưởng đến 15% số người được chăm sóc đặc biệt và tới 80% những người mắc chứng rối loạn sử dụng rượu, nhiễm toan ceton do tiểu đường hoặc nhiễm trùng huyết. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn những thông tin về tình trạng hạ phospho máu, nguyên nhân cũng như cách chẩn đoán và điều trị.

Phân loại hạ phospho máu

Hạ phospho máu có thể là tình trạng cấp tính hoặc mãn tính. Ngoài ra, hạ phospho máu cũng có thể do di truyền. Hạ phospho máu có tính chất di truyền là một dạng bệnh hiếm gặp cũng có thể dẫn đến bệnh còi xương và mềm xương hay còn gọi là nhuyễn xương.

Hạ phospho máu có tính chất gia đình có các phân nhóm sau:

• Hạ phospho máu di truyền liên quan đến nhiễm sắc thể X: Đây là thể phổ biến nhất, mặc dù vẫn còn hiếm, với tỷ lệ 1/20.000 trường hợp. Các nguồn khác cho thấy tỷ lệ phổ biến thậm chí còn thấp hơn.
• Còi xương do giảm phospho máu di truyền trội (ADHR): Điều này cũng ảnh hưởng đến khoảng 1/20.000 trẻ sơ sinh.
• Bệnh còi xương do giảm phospho máu di truyền với chứng tăng canxi niệu (HHRH): Điều này cũng được đặc trưng bởi lượng canxi trong nước tiểu cao và có tỷ lệ mắc bệnh thấp nhất là khoảng 1/250.000.

Đọc thêm bài viết: Mất bao lâu để giảm nồng độ cholesterol trong máu?

Nguyên nhân và tác nhân gây hạ phospho máu

Hạ phospho máu cấp tính là do sự vận chuyển phospho giữa các tế bào cùng với sự cạn kiệt khoáng chất trong thời gian dài. Hạ phospho huyết mãn tính xảy ra khi thận không thể tái hấp thu phospho. Trong các trường hợp hạ phospho máu không di truyền, tình trạng hạ phospho máu cấp tính có thể gặp trong các bệnh lý hoặc tình trạng như:

• Nhiễm toan đái tháo đường (DKA)
• Rối loạn sử dụng rượu
• Bỏng nặng
• Dinh dưỡng qua tĩnh mạch 
• Ăn sau khi nhịn đói kéo dài
• Nhiễm kiềm hô hấp nặng

Hạ phospho máu mãn tính có thể gặp trong các bệnh hoặc các tình trạng:

• Mất cân bằng nội tiết tố như cường cận giáp hoặc hội chứng Cushing
• Suy giảm magie, kali hoặc vitamin D trong cơ thể
• Sử dụng thuốc trị hen suyễn theophylline
• Dùng thuốc lợi tiểu và một số loại thuốc khác
• Đói kinh niên
• Sử dụng thuốc kháng axit lâu dài nhôm phosphat

Bất kỳ tác nhân nào trong số này cũng được coi là yếu tố nguy cơ gây hạ phospho máu.

Triệu chứng

Nhiều người bị hạ phospho máu thể nhẹ không có triệu chứng. Các triệu chứng có thể không xuất hiện cho đến khi mức phospho của bạn giảm xuống rất thấp. Các triệu chứng khi hạ phospho máu:

• Yếu cơ
• Mệt mỏi
• Gãy xương
• Đau xương
• Chán ăn
• Cáu gắt
• Tê bì
• Lú lẫn
• Chậm phát triển và thấp hơn chiều cao bình thường ở trẻ em
• Sâu răng hoặc mọc răng sữa muộn (trong tình trạng hạ phospho máu có tính chất di truyền)

Chẩn đoán

Chẩn đoán hạ phospho máu thường bắt đầu bằng xét nghiệm máu nếu nồng độ phospho giảm xuống dưới 2,5 mg/dL hoặc 0,81 mmol/L. Trong hầu hết các trường hợp, bác sĩ sẽ có thể dễ dàng xác định nguyên nhân của tình trạng này. Các vấn đề về dinh dưỡng hoặc các bệnh như tiểu đường thường khá rõ ràng.

Trong một số trường hợp, bác sĩ cũng có thể cho bạn làm xét nghiệm nước tiểu để kiểm tra lượng phospho được bài tiết qua nước tiểu trong 24 giờ. Nếu ít hơn 100 mg, bạn không bài tiết đủ. Nếu nhiều hơn 100 mg, điều đó có nghĩa là cơ thể bạn không tái hấp thu phospho đúng cách. Tùy thuộc vào các triệu chứng của bạn, bạn có thể cần xét nghiệm khác, chẳng hạn như kiểm tra xơ gan do lạm dụng rượu.

Đọc thêm bài viết: Chế độ ăn giúp làm giảm lượng triglyceride trong máu

Điều trị

Nếu một loại thuốc gây ra tình trạng hạ phospho máu, bạn sẽ cần phải ngừng dùng thuốc. Bạn có thể khắc phục các triệu chứng nhẹ và ngăn ngừa hạ phospho máu bằng cách bổ sung phospho vào chế độ ăn uống của mình. Sữa và các thực phẩm từ sữa khác là nguồn phospho tốt. Nếu mức vitamin D của bạn thấp, bạn cũng cần tăng lượng vitamin .

Nếu tình trạng hạ phospho máu nghiêm trọng, bạn có thể cần truyền phospho liều cao qua tĩnh mạch. Những người hạ phospho máu có tính di truyền sẽ cần bổ sung cả phospho và vitamin D để bảo vệ xương  và cần trám răng để bảo vệ răng khỏi bị sâu.

Các biến chứng và bệnh liên quan

Bạn cần phospho để duy trì xương khỏe mạnh. Thiếu phospho có thể dẫn đến yếu xương, gãy xương và tổn thương cơ. Tình trạng hạ phospho máu nghiêm trọng không được điều trị có thể ảnh hưởng đến hơi thở của bạn và có thể đe dọa đến tính mạng. Các biến chứng của chứng của hạ phospho máu: 

• Tiêu cơ vân
• Suy hô hấp
• Rối loạn nhịp tim

Các câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính gây hạ phospho máu là gì?

Hạ phospho máu cấp tính là do sự mất cân bằng giữa các tế bào dẫn đến giảm nồng độ phospho trong thời gian ngắn. Tình trạng hạ phospho máu mãn tính xảy ra khi thận không tái hấp thu được hết lượng phospho theo thời gian. Điều này có thể được gây ra bởi nhiều bệnh lý và cũng có thể là do di truyền.

Làm thế nào để bạn khắc phục tình trạng hạ phospho máu?

Để điều trị hạ phospho máu, bạn cần điều trị nguyên nhân cơ bản và bổ sung lượng phospho thiếu hụt khi cần thiết.

Hạ phospho máu có đe dọa tính mạng không?

Hạ phospho máu có thể dẫn đến suy tạng và tử vong trong mọt số trường hợp.

Chế độ ăn uống không phải là một liều thuốc chữa bệnh nhanh chóng, nhưng nó có khả năng cao giúp cải thiện tình trạng thiếu máu của bạn. Liên hệ ngay Trung tâm Điều trị Béo phì và Hội chứng chuyển hóa VIAM - Phòng khám chuyên khoa Dinh dưỡng VIAM trực thuộc Viện Y học ứng dụng Việt Nam để khám, tư vấn chế độ dinh dưỡng cùng chuyên gia đầu ngành TẠI ĐÂY hoặc Hotline 0935 18 3939/ 024 3633 5678