Bệnh Chagas (Trypanosoma châu Mỹ)

Bệnh Chagas – hay còn được gọi là Trypanosoma châu Mỹ là một loại bệnh có khả năng đe dọa đến tính mạng do ký sinh trùng đơn bào Trypanososoma cruzi gây ra.

Căn bệnh này chủ yếu tìm thấy ở các khu vực thuộc 21 quốc gia ở châu Mỹ Latinh – nơi có sự lan truyền đến người qua việc tiếp xúc với phân hoặc nước tiểu của bọ xít. Căn bệnh này được đặt tên theo một bác sĩ, một nhà nghiên cứu ở Brazil – người đã phát minh ra căn bệnh vào năm 1909.

Dấu hiệu và triệu chứng

Bệnh Chagas bao gồm 2 giai đoạn. Giai đoạn cấp tính ban đầu kéo dài khoảng 2 tháng sau khi nhiễm. Trong giai đoạn cấp tính này, trong hầu hết các trường hợp, một số lượng lớn ký sinh trùng sẽ lưu hành trong máu người bệnh. Các triệu chứng thường nhẹ và không đặc hiệu. Khoảng dưới 50% trường hợp bị bọ xít cắn, những dấu hiệu đầu tiên có thể nhìn thấy được là những tổn thương trên da hoặc những sưng tấy ở một bên mí mắt. Thêm vào đó, các triệu chứng khác như sốt, đau đầu, hạch bạch huyết sưng to, đau cơ, khó thở, xanh xao, sưng, đau bụng hoặc ngực.

Trong giai đoạn mạn tính, ký sinh trùng ẩn nấp chủ yếu ở tim và các cơ tiêu hóa. Khoảng 30% người bệnh phải đối mặt với các rối loạn tim mạch và tầm 10% phải chịu đựng những thay đổi về tiêu hóa, thần kinh hoặc cả hai. Vào những giai đoạn cuối của nhiễm trùng, người bệnh có thể xảy ra cái chết đột ngột với suy tim hoặc rối loạn nhịp tim gây ra bởi sự phá hủy cơ tim và hệ thống thần kinh.

Lây truyền

Tại châu Mỹ Latinh, ký sinh trùng T.cruzi lây truyền chủ yếu qua việc tiếp xúc với phân/nước tiểu của máu bọ xít đã nhiễm bệnh. Những con bọ này (vecto mang ký sinh trùng) sống chủ yếu trên tường hoặc trên những gác mái tại các khu vực nông thôn nghèo hoặc ngoại ô thành phố. Thông thường chúng sẽ ẩn mình vào ban ngày và hoạt động vào ban đêm để hút máu các loài động vật có vú, bao gồm cả con người. Chúng thường đốt ở những vị trí dễ nhận ra như mặt sau đó sẽ đi đại tiện hoặc tiểu tiện gần chỗ cắn. Loại ký sinh trùng này sẽ xâm nhập vào cơ thể khi phân hoặc nước tiểu của bọ xít dính vào vết cắn, mắt, miệng hoặc bất kỳ tổn thương hở nào ở da.

T.cruzi cũng có thể được truyền qua:

• Tiêu thụ thực phẩm nhiễm T.cruzi
• Truyền máu hoặc các sản phẩm từ máu có chứa ký sinh trùng
• Truyền từ mẹ sang con khi mang thai và sinh nở.
• Ghép tạng
• Tai nạn trong các phòng thí nghiệm

Điều trị

Để giết chết ký sinh trùng, bệnh Chagas có thể được điều trị với benznidazole và/hoặc nifurtimox. Hiệu quả có thể đạt đến 100% nếu được điều trị ngay ở những giai đoạn đầu tiên cấp tính, bao gồm cả trường hợp di truyền bẩm sinh. Hiệu quả của điều trị sẽ giảm đi càng ở những giai đoạn sau.

Điều trị cũng được chỉ định cho những người nhiễm trùng tái phát và cho bệnh nhân trong giai đoạn mạn tính sớm. Người trưởng thành nhiễm bệnh, đặc biệt là những người không có triệu chứng nên yêu cầu điều trị vì nó có thể ngăn ngừa và kìm hãm sự phát triển của bệnh, tránh lây lan bẩm sinh ở phụ nữ mang thai.

Hai chất trên không nên điều trị ở phụ nữ mang thai hoặc người có các vấn đề về gan và thận. Nifurtimox cũng được chống chỉ định ở những người rối loạn thần kinh và tâm lý. Thêm vào đó, điều trị đặc biệt cho những người gặp các vấn đề về tim mạch, tiêu hóa và thần kinh cũng cần được quan tâm.

Kiểm soát và dự phòng

Hiện tại vẫn chưa có vắc xin dự phòng cho Chagas. Kiểm soát đường lây truyền là biện pháp hiệu quả nhất hiện nay các nước khu vực châu Mỹ Latinh đang áp dụng. Sàng lọc máu là một hình thức cần thiết để ngăn ngừa lây nhiễm qua truyền máu và ghép tạng.

Ban đầu, T.cruzi chỉ ảnh hưởng đến các loài động vật hoang dã, sau đó nó lan truyền sang động vật và người. Tùy thuộc vào khu vực địa lý, WHO khuyến nghị các phương pháp sau để phòng ngừa và kiểm soát:

• Phun thuốc diệt bọ trong nhà và các khu vực xung quanh
• Cải thiện nhà cửa, đặc biệt là nhà vệ sinh để ngăn chặn sự lan truyền của véc tơ truyền bệnh
• Mắc màn khi đi ngủ để tránh bọ đốt
• Thực hành vệ sinh sạch sẽ khi chuẩn bị, chế biến và lưu trữ, tiêu thụ thức ăn
• Sàng lọc các trường hợp hiến máu, truyền máu
• Sàng lọc trẻ nhỏ trong các trường hợp nghi ngờ mẹ bị nhiễm bệnh mà không được điều trị.

Thông tin chi tiết tham khảo thêm tại: Các ký sinh trùng gây bệnh nguy hiểm ở người