Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Sự thật về quảng cáo phát hiện ung thư chỉ với 1 lần thử máu

Với quảng cáo phát hiện ung thư chỉ với 1 lần thử máu, rất nhiều người tin rằng chỉ thử máu có thể biết mình có mắc bệnh ung thư hay không và vì thế không ít người đã đi xét nghiệm máu. Sự thật thế nào?

Theo TS.BS. Phạm Nguyên Quý (Khoa Nội khoa ung thư, BV Trung ương Kyoto Miniren, Đại học Kyoto, Nhật Bản), hiện nay không có xét nghiệm tầm soát ung thư bằng máu nào được công nhận vì thiếu bằng chứng khoa học về lợi ích.

Đồng quan điểm về vấn đề này, nhiều nhà chuyên môn cho rằng tất cả những xét nghiệm chất chỉ thị ung thư (hoặc dấu ấn ung thư, tumor markers) trong máu chỉ đóng vai trò bổ trợ ở những người đã nhận chẩn đoán mắc ung thư. Dù chúng có thể giúp ích trong việc theo dõi diễn tiến bệnh, xem bệnh có tái phát hay không, vai trò trong tầm soát ung thư (tức thực hiện trên người khoẻ mạnh, không có triệu chứng) đã bị phủ nhận từ 20 năm trước.

Theo PGS.TS.BS. Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu - Bệnh viện Bạch Mai, để tầm soát bệnh ung thư bác sĩ cần hỏi bệnh, thăm khám, đánh giá tiền sử gia đình, tiền sử bệnh tật của bản thân, các triệu chứng hiện tại có thể có để từ đó đưa ra các chỉ định chụp chiếu đánh giá làm sao có thể phát hiện sớm bệnh. "Mỗi xét nghiệm có một giá trị riêng và việc tầm soát bệnh ung thư không chỉ dùng xét nghiệm máu mà còn cần phải áp dụng thăm khám chụp chiếu đánh giá", PGS.TS Phạm Cẩm Phương nhấn mạnh. 

Giải thích vấn đề này, BS Phương cho rằng, các xét nghiệm máu cụ thể là các chất chỉ điểm khối u trong máu thường chỉ được đánh giá để theo dõi hiệu quả điều trị, đánh giá đáp ứng điều trị, theo dõi phát hiện tái phát, di căn ở bệnh nhân ung thư.

Với giá trị để chẩn đoán bệnh thì giúp hỗ trợ chẩn đoán phân biệt và định hướng chẩn đoán trong rất ít trường hợp. Với vai trò sàng lọc bệnh ung thư các chất chỉ điểm khối u trong máu thường chỉ được áp dụng đối với các đối tượng nguy cơ cao và nguy cơ rất cao mắc bệnh ung thư gan và ung thư tuyến tiền liệt nhưng cũng phối hợp với phương pháp khác chứ không chỉ xét nghiệm máu đơn thuần.

Chất chỉ thị ung thư là gì?

Theo BS Quý, trong cơ thể người bệnh ung thư, khối u có thể tiết ra một số chất đặc trưng đủ cao/nhiều để đo được qua xét nghiệm máu. Với nhiều tên gọi như "chất chỉ thị ung thư" hay "dấu ấn ung thư", những chất này đã được chú ý nghiên cứu từ những năm 80 của thế kỷ trước với hi vọng giúp ích trong chẩn đoán hoặc phát hiện sớm ung thư.

Hiện đã có tới hơn 50 loại chất chỉ thị ung thư có thể đo bằng xét nghiệm máu. Tuy nhiên, vai trò của chúng còn hạn chế và đã bị bác bỏ trong tầm soát ung thư. "Thậm chí, nhiều nhà khoa học còn nói rằng chúng là "di sản" bị gọi nhầm hoặc hiểu nhầm vì trên thực tế, những chất này không thật sự đặc hiệu cho ung thư như được kỳ vọng ban đầu". BS Quý giải thích thêm.

Chất chỉ thị ung thư không có giá trị trong việc tầm soát ung thư

Trên thực tế, gọi là "Chất chỉ thị ung thư" nhưng những chỉ số này không thật sự đặc hiệu cho một loại ung thư nào. Như chỉ số CA125 có thể tăng cao ở ung thư buồng trứng, ung thư tử cung, ung thư tụy, ung thư vú, ung thư đại trực tràng và cũng có thể tăng lên khi bị xơ gan, suy thận, bệnh viêm ruột và thay đổi theo chu kỳ kinh nguyệt.

Trong khi đó, CEA có thể tăng ở ung thư phổi, ung thư dạ dày, ung thư đại trực tràng, ung thư tụy, ung thư buồng trứng, ung thư tuyến giáp và một số loại khác. Tuy nhiên nhiều bệnh và tình trạng lành tính, mạn tính khác như bệnh viêm đường ruột, tiểu đường, xơ gan, loét dạ dày, thậm chí hút thuốc lá cũng có thể làm tăng chỉ số CEA này!

Điều này có nghĩa là nếu CEA dương tính thì bác sĩ sẽ thường chỉ định thêm hàng loạt xét nghiệm để đánh giá "từ đầu tới chân" xem nguyên nhân tăng CEA là ở đâu. Đối với bệnh nhân có khó khăn tài chính thì đây thực sự là thảm hoạ vì ngoài lo lắng, ảnh hưởng tâm lý, họ sẽ tốn hàng triệu tới hàng chục triệu đồng cho các xét nghiệm như CT cản quang hoặc PET/CT, nội soi dạ dày, nội soi đại tràng, siêu âm bụng,... Chưa kể là các xét nghiệm này sẽ có thể được lặp lại hằng năm vì bệnh nhân khó thoát khỏi ám ảnh từ cái tên "chất chỉ thị ung thư", dù nó chả có ý nghĩa chỉ thị đặc hiệu gì như từng được kỳ vọng và nghiên cứu rầm rộ 30-40 năm trước.

Sự thật về quảng cáo phát hiện ung thư chỉ với 1 lần thử máu - Ảnh 2.

Quý độc giả có thể tham khảo khuyến cáo tầm soát ung thư dành cho cộng đồng (đối sách ung thư) ở Nhật Bản, không hề có chất chỉ thị ung thư, xét nghiệm gene hay PET/CT.

Với bản năng lo lắng và tò mò, người nhận kết quả "dương tính" thường sẽ đi đo lại định kỳ xem "nó thế nào rồi" và tiếp tục các khảo sát cho tới khi tìm ra nguyên nhân gì đó. Theo một báo cáo từ Hàn Quốc, sau 5-7 năm theo dõi những người có mức CA19-9 tăng cao mà không phải ung thư, người ta ghi nhận gần 50 bệnh bệnh lành tính, mạn tính khác nhau ở gan, phổi, phụ khoa, tụy, tuyến giáp,...có thể giải thích kết quả này, nhưng cũng có tới gần 25% (tức 1/4) không rõ nguyên nhân là gì!

Nhưng điều đáng báo động nhất là nhiều ca bệnh ung thư thuộc các loại trên, như ung thư đại tràng và ung thư dạ dày lại không hề làm tăng những chất này.

Theo Sức Khỏe Đời Sống
Từ khóa:
Bình luận
Tin mới
  • 22/11/2026

    Thoái hóa điểm vàng dạng teo địa lý: Bệnh tiến triển như thế nào và có thể kiểm soát ra sao?

    Thoái hóa hoàng điểm dạng teo địa lý là giai đoạn tiến triển của thoái hóa điểm vàng thể khô, có thể gây mất thị lực trung tâm vĩnh viễn. Vậy bệnh tiến triển theo thời gian như thế nào và người bệnh có thể làm gì để bảo tồn thị lực còn lại?

  • 21/11/2026

    Ngừng đột ngột thuốc giảm cân GLP-1 có thể làm tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ

    Một nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn theo dõi người bệnh sau khi ngưng sử dụng các loại thuốc giảm cân nhóm GLP-1 (như Ozempic, Wegovy, Mounjaro) vừa đưa ra lời cảnh báo: các lợi ích bảo vệ tim mạch có thể biến mất nhanh chóng sau khi dừng thuốc, đi kèm với nguy cơ biến cố nhồi máu cơ tim và đột quỵ tăng tới 22%.

  • 21/11/2026

    Rối loạn cương dương ở nam giới trẻ: Nguyên nhân và cách khắc phục

    Rối loạn cương dương không còn là vấn đề riêng của nam giới lớn tuổi. Ngày càng nhiều nam giới trẻ gặp phải tình trạng này do lối sống và áp lực tâm lý. Vậy nguyên nhân do đâu và làm thế nào để cải thiện?

  • 20/11/2026

    Nhịn ăn gián đoạn: Cơ chế, lợi ích và những người không nên áp dụng

    Nhịn ăn gián đoạn là chế độ ăn tập trung vào thời điểm ăn thay vì loại thực phẩm được ăn. Một số nghiên cứu ghi nhận lợi ích đối với cân nặng và chuyển hóa, tuy nhiên phương pháp này không phù hợp với tất cả mọi người.

  • 20/11/2026

    Xem tivi quá nhiều ở tuổi 40-50 có thể ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ

    Nhiều người coi việc xem tivi là cách thư giãn sau một ngày làm việc mệt mỏi. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy thói quen này ở độ tuổi trung niên có thể để lại hậu quả không nhỏ cho não bộ khi về già.

  • 19/11/2026

    Liệt mặt hai bên: Những điều cần biết

    Liệt mặt hai bên là tình trạng yếu cơ ở cả hai bên mặt cùng lúc, đây là tình trạng bệnh lý hiếm gặp và thường là dấu hiệu cảnh báo một bệnh lý tiềm ẩn về toàn thân, thần kinh hoặc nhiễm trùng cần được thăm khám kỹ lưỡng. Cùng tìm hiểu về bệnh lý này qua bài viết sau!

  • 19/11/2026

    Bệnh khàn tiếng kéo dài ở giáo viên và cách phòng ngừa hiệu quả

    Khàn tiếng là vấn đề sức khỏe phổ biến ở giáo viên do đặc thù giảng dạy trong các lớp đông học sinh, phải nói liên tục nhiều tiết mỗi ngày với âm lượng lớn khiến dây thanh quản chịu nhiều áp lực. Theo thời gian, các tổn thương này tích tụ dần, dẫn đến tình trạng khàn tiếng cũng như viêm thanh quản. Nhằm hỗ trợ giáo viên bảo vệ giọng nói và duy trì chức năng phát âm bền vững, Viện Y học ứng dụng Việt Nam sẽ chia sẻ cơ chế bệnh, dấu hiệu nhận biết cùng những biện pháp phòng ngừa khàn tiếng.

  • 18/11/2026

    Đồ ăn công nghiệp: Bạn đang ăn nhiều đến mức nào?

    Đồ ăn công nghiệp (thực phẩm siêu chế biến) chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong khẩu phần của người trưởng thành do tiện lợi, bảo quản được lâu và có vị hấp dẫn. Nhiều nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa việc tiêu thụ nhiều nhóm thực phẩm này với béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch.

Xem thêm