Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Say nắng - sốc nhiệt xảy ra như thế nào, phòng tránh ra sao?

TPHCM và Nam Bộ đang trải qua đợt nắng nóng, đây là nguy cơ đưa đến say nắng (sốc nhiệt) hay đột quỵ . Những ai người cần cẩn thận khi nhiệt độ cao, cách phòng tránh và các mẹo để giữ an toàn trong đợt nắng nóng là gì?

Trời nắng nóng có thể dẫn đến chuột rút do nóng, kiệt sức vì nóng và say nắng. Những tình trạng này có thể xảy ra khi chúng ta tiếp xúc với nhiệt độ quá cao và cơ thể của chúng ta mất khả năng tự làm mát hoặc hoạt động hiệu quả.

Vậy nó xảy ra như thế nào? Sự bảo vệ tự nhiên của cơ thể chúng ta chống lại nhiệt độ cao là đổ mồ hôi. Mồ hôi bốc hơi khỏi da và giúp hạ nhiệt. Nhưng trong một số tình huống, cơ thể của chúng ta không thể đổ mồ hôi đủ để giữ mát, hoặc việc đổ mồ hôi vẫn không đủ để chống lại các điều kiện khắc nghiệt. Khi nhiệt độ cơ thể của chúng ta tăng lên mức nguy hiểm, có thể gây tử vong.

1. Say nắng (sốc nhiệt) là tình trạng thế nào?

Say nắng hay còn gọi là sốc nhiệt là tình trạng tăng than nhiệt nghiêm trọng (>40 độ C) kèm theo rối loạn hoạt động của các cơ quan như thần kinh, tuần hoàn, hô hấp do tác động của nắng nóng và/ hoặc các hoạt động thể lực quá mức. Sốc nhiệt thường được chia thành 2 thể:

  • Sốc nhiệt kinh điển xảy ra do nhiệt độ môi trường quá cao > 40 độ C, kèm theo hoặc không kèm theo nắng gắt kéo dài liên tục.

  • Sốc nhiệt do gắng sức thường xảy ra ở người trẻ, khỏe mạnh, các vận động viên điền kinh gắng sức quá mức trong thi đấu và tập luyện.

2. Một số tình huống có thể xảy ra say nắng

  • Tập thể dục quá sức, đặc biệt trong điều kiện nắng nóng

  • Mặc quần áo dày, chật trong môi trường nóng

  • Thiếu luồng không khí, không gian chật hẹp và đông người, chẳng hạn như xe buýt, lễ hội, sự kiện thể thao…

  • Đang ở trong xe hơi đang đỗ, đặc biệt là dưới trời nắng.

3. Những người có nguy cơ bị say nắng

Say nắng có thể xảy ra với bất kỳ ai, nhưng những người có nguy cơ cao nhất bao gồm:

  • Người lớn tuổi, đặc biệt là người già yếu và những người sống một mình

  • Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

  • Những người đang điều trị bệnh mạn tính, chẳng hạn như bệnh tim mạch, huyết áp, đái tháo đường...

  • Đang dùng một số loại thuốc làm giảm tiết mồ hôi: lợi tiểu, chẹn beta, kháng cholinergic, ethanol, kháng histamine...

  • Những người ăn kiêng, uống ít nước (VD: bệnh thận mạn)

  • Những người sử dụng thuốc kích thích.

4. Phòng ngừa sốc nhiệt, say nắng

Các bệnh liên quan đến nhiệt độ có thể ngăn ngừa. Điều quan trọng là phải chuẩn bị cho nhiệt độ quá cao , đặc biệt là nếu bạn đang có các tình trạng bệnh lý.

Hãy nhớ:

  • Uống đủ nước

  • Tránh xa nắng nóng càng nhiều càng tốt

  • Giữ cho không gian mát mẻ, không khí lưu thông

  • Mặc quần áo phù hợp với thời tiết và dùng kem chống nắng, bảo vệ khỏi tác hại của ánh nắng mặt trời

  • Nghỉ ngơi vào thời điểm nắng gắt như giữa trưa và đầu buổi chiều. Các hoạt động gắng sức nên để vào những thời điểm mát mẻ hơn trong ngày.

  • Quan tâm hơn đến những người lớn tuổi, trẻ nhỏ hoặc người ốm yếu, béo phì.

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dễ bị tổn thương hơn trước tác động của nhiệt độ quá cao, vì chúng không thể thích ứng dễ dàng với sự thay đổi nhiệt độ. Thực hiện các bước bổ sung để chăm sóc trẻ nhỏ khi thời tiết nắng nóng và không bao giờ để bất kỳ ai (kể cả vật nuôi) không có người trông coi trên xe hơi.

5. Triệu chứng và cách xử trí khi say nắng và các tình trạng liên quan

Nếu bạn nhận ra các dấu hiệu và triệu chứng của bất kỳ bệnh nào liên quan đến nhiệt độ cao, cần hành động ngay. Phát hiện sớm các dấu hiệu sẽ giúp giảm nguy cơ đột quỵ do nắng nóng - một tình trạng có thể gây tàn phế hay tử vong nếu không được điều trị.

Bất kỳ ai bị bệnh tim, tiểu đường, bệnh thận, cao huyết áp hoặc theo chế độ ăn ít muối hoặc hạn chế uống nước nên tìm kiếm trợ giúp y tế ngay lập tức nếu có các triệu chứng của say nắng.

Dấu hiệu, triệu chứng

Hành động thế nào?

Phát ban do nhiệt

  • Các đám mụn trông giống như mụn đỏ hoặc mụn nước nhỏ, thường ở cổ và ngực trên

  • Phổ biến nhất ở trẻ nhỏ

  • Di chuyển đến một nơi mát mẻ hơn

  • Giữ cho vùng bị ảnh hưởng khô ráo

  • Tránh sử dụng thuốc mỡ và kem

 

Mất nước

Có thể dẫn đến kiệt sức vì nhiệt nếu không được điều trị kịp thời

  • Cơn khát tăng dần

  • Khô miệng, môi và lưỡi

  • Chóng mặt, mệt mỏi hoặc cáu kỉnh

  • Nhức đầu

  • Nước tiểu màu vàng sáng hoặc đậm

  • Nước tiểu ít hơn bình thường

  • Thường xuyên uống nước theo từng ngụm nhỏ

  • Di chuyển đến một nơi mát mẻ hơn

  • Tìm kiếm sự chăm sóc y tế nếu các triệu chứng nghiêm trọng

Chuột rút do nóng

Có thể là một dấu hiệu cảnh báo sớm của tình trạng kiệt sức do nhiệt

  • Đau và co thắt cơ, thường ở bụng, cánh tay hoặc chân

  • Phổ biến nhất ở những người đổ mồ hôi nhiều khi hoạt động gắng sức

 

  • Ngừng mọi hoạt động vất vả

  • Nghỉ ngơi ở nơi râm mát

  • Tăng lượng chất lỏng bằng nước, đồ uống thể thao ít đường hoặc nước hoa quả pha loãng

  • Sau khi tình trạng chuột rút giảm bớt, hãy đợi vài giờ trước khi tập thể dục gắng sức

  • Tìm kiếm sự chăm sóc y tế nếu chuột rút tiếp tục kéo dài hơn một giờ

Kiệt sức do nhiệt

Có thể dẫn đến đột quỵ do nhiệt nếu không được điều trị kịp thời

  • Đổ mồ hôi nhiều

  • Chuột rút

  • Xanh xao

  • Yếu hoặc chóng mặt

  • Buồn nôn hoặc nôn mửa

  • Mạch nhanh, yếu

  • Đau đầu

  • Nghỉ ngơi ở nơi râm mát

  • Đắp khăn ướt và mát lên cơ thể

  • Nới lỏng quần áo chật

  • Nếu hoàn toàn tỉnh táo, hãy uống nước

  • Tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức nếu các triệu chứng nghiêm trọng, không cải thiện khi điều trị hoặc kéo dài hơn một giờ

Đột quỵ do nắng nóng

Đây là trường hợp cấp cứu y tế - hãy gọi ngay cấp cứu 115

Các dấu hiệu tương tự kiệt sức, kèm theo:

  • Tình trạng phản xạ tồi tệ hơn

  • Nói ngọng, cử động kém

  • Động kinh hoặc mất ý thức

  • Di chuyển đến nơi mát mẻ, có bóng râm

  • Cởi bớt bỏ quần áo thừa, nới lỏng

  • Để bệnh nhân nằm nghiêng Làm theo hướng dẫn của nhân viên xe cứu thương

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: 10 tác động của mặt trời lên cơ thể.

Theo alobacsi.com
Bình luận
Tin mới
  • 22/11/2026

    Thoái hóa điểm vàng dạng teo địa lý: Bệnh tiến triển như thế nào và có thể kiểm soát ra sao?

    Thoái hóa hoàng điểm dạng teo địa lý là giai đoạn tiến triển của thoái hóa điểm vàng thể khô, có thể gây mất thị lực trung tâm vĩnh viễn. Vậy bệnh tiến triển theo thời gian như thế nào và người bệnh có thể làm gì để bảo tồn thị lực còn lại?

  • 21/11/2026

    Ngừng đột ngột thuốc giảm cân GLP-1 có thể làm tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ

    Một nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn theo dõi người bệnh sau khi ngưng sử dụng các loại thuốc giảm cân nhóm GLP-1 (như Ozempic, Wegovy, Mounjaro) vừa đưa ra lời cảnh báo: các lợi ích bảo vệ tim mạch có thể biến mất nhanh chóng sau khi dừng thuốc, đi kèm với nguy cơ biến cố nhồi máu cơ tim và đột quỵ tăng tới 22%.

  • 21/11/2026

    Rối loạn cương dương ở nam giới trẻ: Nguyên nhân và cách khắc phục

    Rối loạn cương dương không còn là vấn đề riêng của nam giới lớn tuổi. Ngày càng nhiều nam giới trẻ gặp phải tình trạng này do lối sống và áp lực tâm lý. Vậy nguyên nhân do đâu và làm thế nào để cải thiện?

  • 20/11/2026

    Nhịn ăn gián đoạn: Cơ chế, lợi ích và những người không nên áp dụng

    Nhịn ăn gián đoạn là chế độ ăn tập trung vào thời điểm ăn thay vì loại thực phẩm được ăn. Một số nghiên cứu ghi nhận lợi ích đối với cân nặng và chuyển hóa, tuy nhiên phương pháp này không phù hợp với tất cả mọi người.

  • 20/11/2026

    Xem tivi quá nhiều ở tuổi 40-50 có thể ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ

    Nhiều người coi việc xem tivi là cách thư giãn sau một ngày làm việc mệt mỏi. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy thói quen này ở độ tuổi trung niên có thể để lại hậu quả không nhỏ cho não bộ khi về già.

  • 19/11/2026

    Liệt mặt hai bên: Những điều cần biết

    Liệt mặt hai bên là tình trạng yếu cơ ở cả hai bên mặt cùng lúc, đây là tình trạng bệnh lý hiếm gặp và thường là dấu hiệu cảnh báo một bệnh lý tiềm ẩn về toàn thân, thần kinh hoặc nhiễm trùng cần được thăm khám kỹ lưỡng. Cùng tìm hiểu về bệnh lý này qua bài viết sau!

  • 19/11/2026

    Bệnh khàn tiếng kéo dài ở giáo viên và cách phòng ngừa hiệu quả

    Khàn tiếng là vấn đề sức khỏe phổ biến ở giáo viên do đặc thù giảng dạy trong các lớp đông học sinh, phải nói liên tục nhiều tiết mỗi ngày với âm lượng lớn khiến dây thanh quản chịu nhiều áp lực. Theo thời gian, các tổn thương này tích tụ dần, dẫn đến tình trạng khàn tiếng cũng như viêm thanh quản. Nhằm hỗ trợ giáo viên bảo vệ giọng nói và duy trì chức năng phát âm bền vững, Viện Y học ứng dụng Việt Nam sẽ chia sẻ cơ chế bệnh, dấu hiệu nhận biết cùng những biện pháp phòng ngừa khàn tiếng.

  • 18/11/2026

    Đồ ăn công nghiệp: Bạn đang ăn nhiều đến mức nào?

    Đồ ăn công nghiệp (thực phẩm siêu chế biến) chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong khẩu phần của người trưởng thành do tiện lợi, bảo quản được lâu và có vị hấp dẫn. Nhiều nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa việc tiêu thụ nhiều nhóm thực phẩm này với béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch.

Xem thêm