Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Đối phó với sa sút trí tuệ ở người cao tuổi

Sa sút trí tuệ (SSTT) được xác định bằng suy giảm trí nhớ, mất khả năng phán đoán, rối loạn định hướng và rối loạn nhận thức. SSTT có thể gặp ở lứa tuổi trung niên hoặc sớm hơn do hậu quả của thiếu ôxy, chấn thương, nhiễm khuẩn, khối u và các bệnh thần kinh như Parkinson. SSTT không chỉ là vấn đề của các thầy thuốc mà còn là vấn đề của toàn xã hội.

Sa sút trí tuệ - Nỗi khổ cần được cảm thông
Biểu hiện của SSTT  khác nhau tùy theo từng bệnh nhưng triệu chứng chung của SSTT bao gồm các thay đổi về trí nhớ, trí tuệ, hành vi và nhân cách. Một số người già than phiền về chứng hay quên, suy nghĩ không rành mạch.
SSTT thường dẫn đến vệ sinh kém, sử dụng các trang thiết bị thiếu an toàn, nhầm lẫn trong chi tiêu và đi lang thang, hay lặp lại các câu hỏi. Rối loạn giấc ngủ ban đêm và các rối loạn hành vi gây khó khăn cho việc điều trị và săn sóc: kích động, kêu la ầm ĩ, chống đối khi tắm giặt và thay quần áo. Giải tỏa bản năng tình dục, đòi hỏi quan hệ tình dục với những người không phải vợ (chồng)...
Biểu hiện bên ngoài của người bệnh có thể rất khác nhau, người sống một mình rất luộm thuộm, những người khác được chăm sóc nuôi dưỡng chu đáo. Người bệnh thường che giấu sự suy giảm nhận thức trong một thời gian dài, vì vậy nhiều người vẫn cho rằng người bị lú  lẫn nhẹ vẫn có thể tự quản lý cuộc sống của mình.
Một triệu chứng khá phổ biến khác là rối loạn định hướng về thời gian, người bệnh thường cho sự nhầm lẫn về thời gian  là do họ đã nghỉ hưu, do nghe nhìn kém và do cách biệt với xã hội, đôi khi họ không phân biệt được ngày đêm, sáng chiều, không biết thứ, ngày, tháng.
Rối loạn định hướng về không gian ít bị bộc lộ nếu người bệnh vẫn sống ở một nơi cố định trong nhiều năm. Người bệnh có thể lo âu, kích động, rối loạn nặng cảm xúc và cơ thể nếu bị đòi hỏi vượt quá khả năng đáp ứng của người bệnh. Về sau kích động thường diễn ra vào buổi chiều tối và ban đêm. 5% số người bệnh SSTT có trầm cảm điển hình kèm theo, đặc biệt SSTT do bệnh mạch máu, bệnh Parkinson và các bệnh thần kinh khác.
Các biểu hiện trầm cảm
Thu mình khỏi các hoạt động xã hội, kích động, khóc lóc, mất ngủ, ăn không ngon miệng. Những người già bị lú lẫn, trầm cảm nhìn vẻ lo âu buồn phiền và có cảm giác bất hạnh. Về ngôn ngữ có các khó khăn trong chọn từ. Nội dung tư duy đơn giản, rời rạc và lặp đi lặp lại. Ở giai đoạn tiếp theo, người bệnh SSTT có các triệu chứng tư duy sai lệch, ảo giác và hoang tưởng. Khi đồ dùng để một chỗ không nhớ ra được, người bệnh thường cho rằng đã bị ăn cắp. Các lệch lạc tư duy đó thường ổn định lại khi đồ đạc đó đã được tìm thấy.
Một số trường hợp khác, vợ (chồng) được coi là kẻ giả dạng, bố mẹ đã chết từ lâu được nghĩ là đang còn sống, những người hàng xóm bị tố cáo là nhòm ngó tài sản, đồ đạc của người bệnh. Các ảo giác có thể xuất hiện nhiều dạng song ảo thị là phổ biến nhất, thường ảo thị về trẻ con và các động vật. Các ảo thị kì lạ, sặc sỡ thường gợi ý  đến mê sảng hoặc SSTT thể Lewybodies.
Chăm sóc và điều trị
Cần đưa ra một chẩn đoán SSTT về bệnh căn có thể nhất, loại ra các nguyên nhân có thể điều trị được, trầm cảm và mê sảng là biểu hiện đơn thuần góp phần làm xảy ra lú lẫn. SSTT ít khi có thể hồi phục hoàn toàn ở người rất già nhưng nếu do máu tụ dưới màng cứng, u não, não úng thủy thì nhất thiết  phải được loại bỏ nguyên nhân. Các nguyên nhân thiếu máu, đái đường, thiểu năng giáp trạng và nhiễm độc ma túy cũng cần được loại bỏ.
Các chất ức chế men cholinesteraza có thể làm cải thiện các triệu chứng nhận thức ở bệnh nhân Alzheimer tạo ra sự tiến bộ tương đương với quá trình hồi phục trong vòng 6 -12 tháng. Ngược lại các thuốc hướng thần chỉ đóng vai trò hạn chế, có khả năng làm cho lú lẫn nặng thêm, gây rối loạn sự thăng bằng và gây ngã. Các thuốc an thần kinh mới như risperidon, olanzapin an toàn hơn và được chỉ định ưu tiên hơn các thuốc truyền thống.
Tác dụng phụ có liên quan tới liều lượng nên sử dụng thuốc ở liều thấp. Các thuốc ổn định khí sắc  được sử dụng chọn lọc để điều trị kích động, tấn công và dao động cảm xúc. Oestrogen và cyproteron acetate có thể điều trị sự mất kiểm soát  tình dục và trạng thái tấn công ở nam giới.
Thuốc chống trầm cảm được sử dụng để điều trị các trạng thái trầm cảm với các triệu chứng nổi bật như: khí sắc giảm kéo dài, kích động vật vã hay chậm chạp tâm thần vận động, mất ngủ và mất ngon miệng.
Có tác giả khuyên cho dù đã chẩn đoán xác định là SSTT vẫn nên điều trị theo hướng trầm cảm cho người bệnh, nhiều trường hợp lâm sàng sẽ tốt lên rõ rệt. Nên lựa chọn thuốc chống trầm cảm mới như các thuốc ức chế tái hấp thu chọn lọc serotonin, tránh dùng thuốc chống trầm cảm 3 vòng có tác dụng kháng cholinergic vì chúng làm nặng thêm trạng thái lú lẫn.
Lưu ý các thuốc chống loạn thần đều có thể gây ra mê sảng nhất là các thuốc kháng cholinergic, các chất gây ngủ, các thuốc chống co giật, vì vậy cần chỉ định thận trọng cho người bệnh  SSTT.
 
PGS.TS. Cao Tiến Đức - Theo 24h
Bình luận
Tin mới
  • 22/07/2024

    Cách tăng cơ hội thụ thai ở độ tuổi 30

    Theo tuổi tác, khả năng sinh sản của phụ nữ giảm dần. Đối với những phụ nữ có kế hoạch mang thai ở độ tuổi 30, một số cách sau sẽ giúp tăng cơ hội thụ thai.

  • 22/07/2024

    Quan hệ tình dục trong thời kỳ kinh nguyệt

    Chỉ vì bạn đang có kinh không có nghĩa là bạn không thể quan hệ. Đối với một số phụ nữ, quan hệ tình dục trong kỳ kinh thậm chí còn thú vị hơn những thời điểm khác trong tháng. Nhu cầu bôi trơn giảm đi trong kỳ kinh nguyệt và việc đạt cực khoái có thể làm dịu các triệu chứng liên quan đến kinh nguyệt, chẳng hạn như đau quặn bụng.

  • 22/07/2024

    5 biệp pháp giảm bớt các triệu chứng do rong kinh

    Rong kinh có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người mắc. Vậy làm thế nào để giảm bớt các triệu chứng và cải thiện tình trạng rong kinh?

  • 22/07/2024

    Đột quỵ do nhiệt: Triệu chứng và điều trị

    Đột quỵ do nhiệt thường xảy ra do sự tiến triển của một số bệnh nhẹ hơn như chuột rút do nhiệt, ngất do nhiệt và kiệt sức do nhiệt. Nhưng nó có thể tấn công ngay cả khi bạn không có dấu hiệu tổn thương do nhiệt trước đó.

  • 22/07/2024

    4 mẹo ăn uống giúp bạn cắt giảm tới 300 calo/ngày

    Cắt giảm calo là nguyên tắc của mọi chế độ ăn kiêng giảm cân. Thay vì phải nhịn ăn kham khổ, bạn có thể áp dụng các mẹo ăn uống sau để có thể giảm tới 300 calo mỗi ngày

  • 21/07/2024

    Phân biệt giảm cân và giảm mỡ

    Nhiều người thường nhầm lẫn giữa 2 thuật ngữ giảm cân và giảm mỡ, nhưng thực tế là khác nhau. Sự khác biệt và lợi ích của giảm cân, giảm mỡ là gì? Cách để giảm mỡ cơ thể hiệu quả?

  • 21/07/2024

    Hội chứng Truman: Thực hay giả?

    Một số người mang chứng ảo tưởng tin rằng họ đang sống trong một thế giới mà chính họ là nhân vật chính và mọi thứ xung quanh đang theo dõi họ, nhưng các bác sĩ không đồng tình về việc liệu đó có phải chỉ là diễn xuất hay không.

  • 21/07/2024

    Thực phẩm lên men có lợi ích thế nào với sức khỏe?

    Từ lâu, các loại thực phẩm lên men đã trở nên phổ biến, có mặt trong chế độ ăn thường ngày của hầu hết người dân trên khắp thế giới. Các chuyên gia ước tính có khoảng 5.000 loại thực phẩm lên men khác nhau, chiếm từ 5 - 40% khẩu phần ăn thường ngày.

Xem thêm