Cách để chống đói, khát trong điều kiện thiếu thốn về thức ăn, nước uống. Người dân cần làm gì để cầm cự?

1. Ưu tiên nhóm thực phẩm giúp no lâu

Ở cấp cộng đồng, các bếp tình nguyện, điểm nấu tập trung hoặc bếp an toàn tại cơ sở không bị ngập đã chứng minh tính hiệu quả trong việc cung cấp những suất ăn nóng, hợp vệ sinh cho người bị cô lập.

2. Lựa chọn thực phẩm cụ thể

• Gạo hoặc bột mì là nền tảng vì dễ nấu thành cơm, cháo hoặc bánh, cung cấp năng lượng dồi dào trên đơn vị khối lượng.
• Mì gói và bún/phở khô là lựa chọn nhanh, dễ chế biến với nước sôi;
• Cá hộp, thịt hộp·cung cấp protein dễ tiêu và không cần nấu nếu đã mở hộp;
• Thịt/cá khô, các loại đậu, trứng cung cấp protein giúp no lâu;
• Trái cây sấy và hạt là nguồn năng lượng, chất xơ và vi chất nhỏ gọn;
• Thanh năng lượng/ bánh năng lượng hoặc sản phẩm chuyên dụng như lương khô có mật độ năng lượng cao, không cần nấu và rất tiện cho phân phát khẩn cấp — một gói điển hình cung cấp khoảng 400–500 kcal và được dùng để hỗ trợ trẻ suy dinh dưỡng. Khi lập túi cứu trợ ngắn hạn, một sự kết hợp giữa ngũ cốc khô + 1 đến 2 thanh năng lượng / 1 hộp cá + ít hạt/đậu là thiết thực và phù hợp với điều kiện mưa lũ.

Để giảm cảm giác đói tạm thời và tối ưu hóa năng lượng sẵn có, cần ưu tiên thực phẩm có mật độ năng lượng cao và/hoặc giàu protein/ chất xơ. Protein và chất xơ làm tăng độ no; ví dụ, mục tiêu mỗi khẩu phần nên hướng tới 10–20 g protein khi có thể (một quả trứng cung cấp ≈ 6 g protein; 50 g đậu chín cung cấp ~6–8 g protein).

3. Nước sạch để đáp ứng nhu cầu uống nước hàng ngày

Về tiết kiệm, người dân nên uống từng ngụm nhỏ thay vì uống dồn quá nhiều trong 1 lần uống, giảm hoạt động thể lực nặng, tránh ra nắng giữa trưa nếu không thật sự cần thiết để giảm mất nước do mồ hôi. Trong trường hợp thiếu nước thì cần ưu tiên cho trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người ốm. Ở cấp cộng đồng, cần tổ chức điểm cấp nước tập trung, thu gom nước mưa và lưu trữ an toàn để sử dụng.

Khuyến nghị quan trọng là ưu tiên sử dụng nước sạch, trong trường hợp nếu không có nguồn nước chắc chắn an toàn thì có thể dùng các phương pháp xử lý nước đơn giản, an toàn, không đòi hỏi thiết bị điện: đun sôi trên bếp than/gỗ/ga (đun tới khi nước sôi sủi bọt mạnh — ở mực nước biển thông thường giữ sôi khoảng 1 phút được coi là an toàn cho vi sinh gây bệnh đường ruột). Ngoài ra nếu nguồn nước không đảm bảo độ an toàn, hãy lọc thô bằng vải/thiết bị lọc bỏ cặn rồi sát khuẩn, SODIS (Xử lý vi sinh vật trong nước bằng ánh sáng mặt trời) bằng chai PET (Polyethylene Terephthalate) trong ngày nắng (phơi chai trong 6 giờ nắng mạnh hoặc theo hướng dẫn SODIS) và viên tablet khử trùng nước là các lựa chọn thực tế khi không có điện. Sau khi xử lý, nước phải được lưu trữ trong bình kín, sạch, đặt ở chỗ cao ráo để tránh tái nhiễm. Các biện pháp thu gom nước mưa (bảo đảm bề mặt thu sạch, dự trữ trong bồn kín) cũng là nguồn thay thế quan trọng khi nguồn nước ngầm bị ô nhiễm. Khi xử lý nguồn nước tại hộ gia đình, nên kết hợp lọc cặn → sát khuẩn (đun sôi/viên khử trùng/SODIS) để tăng hiệu quả.

Với các trường hợp tiêu chảy thì cần sử dụng (Oresol/điện giải) như là một biện pháp điều trị mất nước do tiêu chảy tại cộng đồng.

Tham khảo thêm: Thực phẩm bổ sung chất điện giải

4. Nâng cao khả năng cầm cự trong các điều kiện khó khăn về dinh dưỡng

Ở cấp cộng đồng, việc lập danh sách cứu trợ, ưu tiên người thụ hưởng (trẻ <5 tuổi, phụ nữ mang thai/cho con bú, người cao tuổi, người ốm) và tổ chức phân phối theo phiếu hay ca trực làm giảm rủi ro và giúp nguồn lực được sử dụng hiệu quả. Hệ thống cấp nước tập trung, thu gom nước mưa, và việc đảm bảo vệ sinh môi trường (vệ sinh sạch sẽ, rửa tay) là những can thiệp làm giảm tỷ lệ mắc bệnh truyền qua nước; giảm bệnh tật có thể có ảnh hưởng lớn hơn tới tỷ lệ tử vong so với chỉ cung cấp thực phẩm.

Đọc thêm: Các bệnh lây truyền trong mùa bão lũ và cách phòng ngừa

5. Dấu hiệu cảnh báo y tế và ngưỡng cần can thiệp chuyên môn

Cần phát hiện mất nước mức độ nặng: miệng khô, mắt trũng, tiểu rất ít hoặc không tiểu, lú lẫn, giảm ý thức và chi lạnh là những dấu hiệu phải chuyển đến cơ sở y tế ngay lập tức. Tiêu chảy hoặc nôn kéo dài kèm mất nước cần được cung cấp nước điện giải, nếu bệnh nhân không thể uống hoặc có dấu hiệu suy sụp huyết động, chỉ định truyền dịch tĩnh mạch là cần thiết. Lưu ý đến chăm sóc những người bị suy dinh dưỡng, đặc biệt là trẻ em và phụ nữ mang thai.

Kết luận

Trong mùa mưa lũ và khi bị cô lập, người dân cần ưu tiên nguồn nước an toàn (ưu tiên nước đóng chai nếu có; nếu không, xử lý bằng đun/viên khử trùng/SODIS/lọc + sát khuẩn), ăn các loại thực phẩm khô, đóng hộp, thanh năng lượng, hạt và thực phẩm khô giàu protein để chống đói và kéo dài cảm giác no, đồng thời tránh yêu cầu cân đo phức tạp — dùng cốc/muỗng để ước lượng, ưu tiên gói ORS thương mại cho tiêu chảy, và tìm hỗ trợ y tế khi cần. Giải pháp cộng đồng (bếp tập trung, phân phát theo ưu tiên, thu gom nước mưa, lưu trữ an toàn) là rất quan trọng để giảm tử vong và duy trì sức khỏe dân cư trong những ngày bão lũ. Việc kết hợp các hành vi cá nhân (tiết kiệm nước, ưu tiên thực phẩm giàu năng lượng), với quản lý cộng đồng (phân phối, điểm cấp nước, vệ sinh) và can thiệp y tế kịp thời sẽ tối đa hóa khả năng cầm cự của người dân chịu ảnh hưởng trong vùng bị thiên tai bão lũ.

Phòng khám chuyên khoa Dinh dưỡng VIAM (VIAM Clinic) thuộc Viện Y học ứng dụng Việt Nam tư vấn, cung cấp chế độ dinh dưỡng cá thể dành cho những người đang điều trị các bệnh mạn tính, trẻ nhẹ cân, suy dinh dưỡng, trẻ thừa cân béo phì, phụ nữ mang thai và cho con bú,… Hãy liên hệ với VIAM Clinic nếu bạn muốn có chế độ dinh dưỡng hỗ trợ điều trị và cải thiện sức khỏe TẠI ĐÂY hoặc Hotline: 0935.18.3939 / 024.3633.5678