Bệnh U Lympho ác tính không Hodgkin

Bệnh U Lympho ác tính không Hodgkin

U lympho ác tính không Hodgkin là một trong những loại ung thư có chiều hướng gia tăng trong những năm gần đây, đặc biệt bệnh có thể thứ phát sau khi nhiễm HIV.

Ở nước ta, ước tính mỗi năm có khoảng 2.300 trường hợp mắc mới với đủ mọi lứa tuổi, ở cả nam và nữ. Nếu bệnh được phát hiện sớm và điều trị đúng phương pháp từ đầu thì khả năng chữa khỏi rất cao, hoặc thời gian bệnh ổn định cũng kéo dài trong nhiều năm. Các phương pháp điều trị u lympho ác tính không Hodgkin mỗi ngày một hiện đại, các thuốc điều trị mới cũng không ngừng được nghiên cứu để điều trị bệnh có hiệu quả hơn.

U Lympho ác tính không Hodgkin là gì?

U lympho ác là cụm từ chung để chỉ các ung thư có nguồn gốc từ hệ bạch huyết. Hệ bạch huyết là một phần của hệ miễn dịch. Hệ miễn dịch có vai trò bảo vệ cơ thể chống lại bệnh tật, đặc biệt là chống các nhiễm trùng từ ngoài cơ thể.

Hệ bạch huyết là một mạng lưới gồm các ống chia nhánh giống như các mạch máu, tỏa khắp cơ thể, gọi là bạch mạch. Bạch mạch có chất dịch gần như trong suốt gọi là dịch bạch huyết lưu thông ở trong và mang các tế bào lympho là các tế bào có nhiệm vụ bảo vệ cơ thể.

Do trên đường đi của hệ bạch huyết có các cơ quan nhỏ hình hạt đầu gọi là bạch huyết. Các hạch này tập trung thành đám ở nách, bẹn, cổ, trong ngực và ổ bụng. Những cơ quan khác của hệ bạch huyết gồm lá lách, tuyến ức, amidan và tủy xương. Các mô bạch huyết cũng nằm ở một số nơi trong cơ thể như dạy dày, ruột và da.

Ung thư là một nhóm gồm nhiều bệnh xuất phát từ các tế bào. Bình thường các tế bào lớn lên và phân chia để tạo thêm nhiều tế bào khi cơ thể cần đến (khi phát triển hoặc thay thế các tế bào bị chết). Quá trình này diễn ra có trật tự, có quy luật hợp lý, giúp cơ thể sống khỏe mạnh.

Nếu các tế bào vẫn tiếp tục phân chia khi cơ thể không cần đến thì tạo ra một khối mô dư thừa mà ta gọi là khối u. Khối u này có thể là lành tính (không ung thư) hoặc ác tính (ung thư).

Trong bệnh u lympho ác tính không Hodgkin, các tế bào trong hệ bạch huyết trở nên bất thường. Chúng phân chia, phát triển không theo thứ tự, không được kiểm soát, hoặc các tế bào già cỗi không chết đi như là các tế bào lành.

Do hệ bạch huyết có mặt ở khắp cơ thể, u lympho ác tính không Hodgkin có thể khởi phát ở bất kỳ vị trí nào trong cơ thể.

Bệnh có thể xảy ra ở một hạch, một nhóm hạch hoặc bất kỳ cơ quan nào. Loại ung thư này có thể lan tràn đến mọi bộ phận của cơ thể trong đó có gan, tủy xương và lách.

Triệu chứng hay gặp của u lympho ác tính không Hodgkin là hạch to, không đau (ở cổ, nách, bẹn...). Các biểu hiện khác có thể bao gồm: Sốt không tìm được nguyên nhân; ra mồ hôi về đêm; mệt mỏi thường xuyên; sút cân; ngứa; các mảng ửng đỏ trên da.

Thỉnh thoảng có trường hợp buồn nôn, nôn, đau bụng. Khi u lympho ác tính không Hodgkin tiến triển, khả năng chống nhiễm trùng của cơ thể giảm.

Tuy vậy, các triệu chứng nói trên không phải là biểu hiện chắc chắn của u lympho ác tính không Hodgkin. Các triệu chứng này cũng có thể do các bệnh không nghiêm trọng khác như cúm hoặc các nhiễm trùng.

Khi có các triệu chứng này nên đến khám ngay tại các cơ sở y tế và tốt nhất là các bệnh viện chuyên về ung bướu để chẩn đoán và điều trị sớm. Bất kỳ bệnh nào, dù cúm hay ung thư, điều trị sớm đều tốt hơn để muộn.

Xin lưu ý, không nên để đến khi cảm thấy đau mới đi khám. U lympho ác tính không Hodgkin giai đoạn sớm không gây đau.

Các công việc để chẩn đoán bệnh

Khi đến khám, bác sĩ hỏi về thời gian xuất hiện và diễn biến của các triệu chứng, đôi khi hỏi thêm về các bệnh đã mắc trước đây. Sau đó, bác sĩ sẽ khám toàn bộ, kiểm tra các hạch ở đầu, cổ, nách, bẹn và một số nơi khác, nếu nghi ngờ có thể sẽ cho làm các xét nghiệm sau:

Tế bào học: lấy tế bào từ hạch hoặc u hoặc dịch tiết trong các hốc, khoang tự nhiên có liên quan đến u, phết dịch lấy được lên phiến kính, nhuộm và soi dưới kính hiển vi để sơ bộ xác định xem hạch hoặc u là lành tính hay ác tính.

Sinh thiết: là lấy ra nguyên một vài hạch nghi ngờ bằng một phẫu thuật nhỏ. Đối với các trường hợp không có hạch.

Ở bên ngoài, hạch hoặc u nằm sâu trong ổ bụng hoặc tạng khác, phẫu thuật lấy hạch hoặc u để chẩn đoán cũng cần được tiến hành.

Việc chẩn đoán mô bệnh học qua soi kính hiển vi giúp phân định hạch (hoặc u) lành hay ác tính, loại ung thư và nếu là u lympho ác tính không Hodgkin thì là thể gì của bệnh.

Khi bệnh đã được xác định, bác sĩ sẽ đánh giá giai đoạn bệnh (mức độ lan rộng của bệnh). Giai đoạn bệnh cho biết bệnh lan tới đâu. Các bác sĩ sẽ kiểm tra một cách chi tiết:

Số vị trí u và hạch bị bệnh.

Các xét nghiệm máu.

Chụp Xquang.

Siêu âm.

Chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ (trong một số trường hợp cần).

Xét nghiệm tủy xương (tủy đồ) hoặc sinh thiết tủy. Lấy một ít tủy xương (ở xương chậu hoặc xương ức) để làm xét nghiệm.

Chương trình mục tiêu quốc gia Phòng chống ung thư - Ban điều hành chương trình PCUT - Viện NC PCUT - Bệnh viện K - 43 Quán Sứ, Hà Nội - ĐT: 043.9344138

Dinh dưỡng trong thời gian điều trị: Ăn uống tốt trong thời gian điều trị sẽ giúp có đủ năng lượng và đạm cần thiết ngăn ngừa hiện tượng sút cân và hồi phục sức khỏe. Khi dinh dưỡng tốt thì bệnh nhân cảm thấy khỏe mạnh và dễ chịu hơn, có sức lực hơn.

Nhiều bệnh nhân ung thư khó có thể đảm bảo được ăn uống tốt và cân bằng với đầy đủ các chất do ăn không ngon miệng. Thêm vào đó, các tác dụng phụ của điều trị như buồn nôn, nôn, đau miệng cũng làm ăn uống kém đi. Thông thường bệnh nhân có cảm giác mùi vị của thức ăn thay đổi. Do tâm lý, bệnh nhân đang điều trị ung thư cũng không thể ăn ngon miệng khi họ mệt mỏi, cơ thể không thoải mái.

Các nghiên cứu cho thấy nếu bệnh nhân ăn uống tốt sẽ chịu đựng được các tác dụng phụ của điều trị tốt hơn và có các chất để giúp hồi phục da, tóc, cơ và các cơ quan bị tổn hại trong điều trị.

Nhiều bệnh nhân thấy ăn làm nhiều bữa nhỏ trong ngày thì dễ ăn hơn ăn 3 bữa lớn mỗi ngày. Bệnh nhân và gia đình có thể hỏi thêm bác sĩ, y tá để có các lời khuyên về cách ăn uống đủ chất trong thời gian điều trị.

Lui bệnh và tiên lượng

Bất kỳ ai khi mắc ung thư đều lo đến tương lai ra sao. Hiểu về bản chất của bệnh và diễn biến tiếp theo ra sao sẽ giúp bệnh nhân và những người thân lập các kế hoạch, thay đổi cách sống cũng như nâng cao chất lượng cuộc sống và có các quyết định hợp lý về tiền bạc, tài sản.

Tiên lượng cho bệnh nhân u lympho ác tính không Hodgkin phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Khoảng trên 50% số người bệnh này là có tiên lượng tốt, có khả năng chữa khỏi bệnh. Bác sĩ điều trị là người nắm rõ tình trạng bệnh của bệnh nhân, có thể giúp bệnh nhân và gia đình hiểu về cách thức và khả năng điều trị cũng như thảo luận với bệnh nhân về tiên lượng

Mặc dù nhiều bệnh nhân u lympho ác tính không Hodgkin được điều trị thành công, bác sĩ thường dùng từ "lui bệnh" hơn là "khỏi bệnh" bởi vì ung thư có thể quay trở lại (tức bệnh tái phát). Bệnh nhân nên thảo luận với bác sĩ về khả năng tái phát.

Giúp đỡ người bệnh

Sống chung với một căn bệnh trầm trọng không đơn giản. Những người bị ung thư và những người chăm sóc bệnh nhân ung thư phải đối mặt với nhiều vấn đề và thử thách. Bạn bè và họ hàng là những người có thể giúp đỡ nhiều, nhất là về tinh thần. Việc bệnh nhân trao đổi, nói chuyện với những bệnh nhân ung thư khác cũng rất hữu ích.

Bệnh nhân ung thư thường hợp với nhau thành các nhóm để họ có thể chia sẻ những gì họ học được và kinh nghiệm của bản thân khi đương đầu với bệnh tật và các tác dụng của điều trị.

Tuy nhiên, chúng ta nên nhớ mỗi người một khác. Các phương pháp điều trị, các cách giải quyết bệnh tật có tác dụng đối với người này nhưng lại không hiệu quả ở người khác.

Các bác sĩ, y tá có thể trả lời các câu hỏi về điều trị, làm việc hoặc các hoạt động khác. Các nhà tâm lý, những người hoạt động xã hội có thể giúp ích cho những người muốn nói về những cảm xúc và thảo luận về những lo lắng của họ.

Các yếu tố nguy cơ mắc u lumpho ác tính không Hodgkin

Trong vài thập kỷ gần đây, tỷ lệ mắc u lympho ác tính không Hodgkin đã tăng lên đáng kể. Cho đến nay, người ta biết rất ít về lý do tỷ lệ mắc tăng lên và về nguyên nhân chính xác của u lympho ác tính không Hodgkin. Khó có thể giải thích tại sao người này mắc bệnh mà người khác không mắc. Nhưng có một điều rõ ràng là loại ung thư này không lây và cũng không do chấn thương.

Bằng nghiên cứu ung thư trên một quần thể lớn, các nhà nghiên cứu đã tìm được một số yếu tố nguy cơ nhất định thường thấy ở bệnh nhân u lympho ác tính không Hodgkin hơn ở người không bị bệnh này. Tuy vậy, cũng có những người có các yếu tố nguy cơ này mà không mắc bệnh và cũng có những người bị bệnh mà không có một yếu tố nguy cơ nào.

Dưới đây là một số yếu tố nguy cơ liên quan tới u lympho ác tính không Hodgkin:

- Hệ thống miễn dịch bị suy yếu: U lympho ác tính không Hodgkin hay gặp hơn ở người suy giảm miễn dịch, các bệnh tự miễn, những người nhiễm HIV/AIDS và những người dùng thuốc ức chế miễn dịch sau ghép tạng.

- Virut: Các virus T-lymphotropic trên người loại l (HTLV-1) và virus Epstein-Barr có thể làm tăng nguy cơ bị u lympho ác tính không Hodgkin.

- Môi trường: Những người làm việc trong môi trường có nhiều chất hóa học như thuốc trừ sâu, phân bón, các loại dung môi có nguy cơ bị u lympho ác tính không Hodgkin cao hơn.

Những người quan tâm đến u lympho ác tính không Hodgkin nên trao đổi với bác sĩ về bệnh tật, về các triệu chứng để đề phòng và lịch thích hợp để kiểm tra bệnh. Bác sĩ sẽ dựa vào tuổi, quá trình bệnh và các yếu tố khác để đưa ra lời khuyên thích hợp cho từng người.