Bệnh thủy đậu - Nỗi nguy hiểm cho trẻ nhỏ

Bệnh thủy đậu là gi?

Bệnh thủy đậu ở trẻ em (còn được gọi với tên khác là trái rạ, phỏng dạ), là bệnh nhiễm trùng cấp tính do virus gây ra. Một số quan điểm cho rằng thủy đậu chỉ là bệnh da liễu nên nhiều người có tâm lý chủ quan không điều trị sớm mà chỉ lo lắng các mụn nước phát triển, để lại sẹo gây mất thẩm mỹ.

Tuy nhiên, các biến chứng do thủy đậu gây ra còn nghiêm trọng và để lại di chứng nặng nề suốt đời, trẻ bị thủy đậu có nguy cơ cao bị nhiễm trùng da, nhiễm trùng huyết, viêm phổi, viêm gan, viêm khớp, viêm não, rối loạn tâm thần, hôn mê, co giật,… nguy hiểm nhất là tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Tại Việt Nam, bệnh thủy đậu thuộc nhóm B trong Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm với tỷ lệ lây lan cao nhất. Trẻ em < 12 tháng tuổi là lứa tuổi chịu ảnh hưởng nặng nề bởi bệnh thủy đậu và nguy cơ mắc bệnh zona thần kinh về sau tăng đến 4,5 lần so với mọi lứa tuổi khác.

Hiện nay bệnh thủy đậu ở trẻ em đã và đang là gánh nặng bệnh tật cho các quốc gia trên thế giới. Số liệu thống kê toàn cầu cho thấy, thủy đậu gây bệnh cho hơn 4 triệu người, trong đó 10.000 trường hợp cần nhập viện để điều trị mỗi năm.

Triệu chứng của bệnh thủy đậu

1. Mệt mỏi và uể toải

Nếu trẻ thường xuyên rơi vào tình trạng mệt mỏi, uể oải. hãy cho trẻ đi khám để kiểm tra. Vì trong giai đoạn đầu, các triệu chứng của thủy đậu rất giống bệnh cúm nên phụ huynh thường hay bỏ qua hoặc điều trị tại nhà.

2. Sốt cao kèm theo đau đầu

Trẻ sốt liên tục từ 38 – 39 độ kèm theo các cơn đau đầu là một trong những triệu chứng phổ biến khi trẻ mắc bệnh thủy đâu. Việc sốt kéo dài từ 1-2 ngày kèm theo phát ban, khó chịu, mệt mỏi hoặc chán ăn là những triệu chứng thường hay gặp. Tuy nhiên không phải trẻ nào cũng mặc thủy đâu cũng như sốt và mức độ sốt ở từng trẻ là khác nhau.

Thông thường, triệu chứng sốt ở thủy đậu kéo dài khoảng 2 đến 3 ngày, có thể ngắn hoặc dài ngày hơn tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe của mỗi trẻ. Tuy nhiên, phụ huynh cần lưu ý nếu thấy con sốt cao trên 39 độ kèm các biểu hiện khó thở, co giật thì cần khẩn trương đưa trẻ đến bệnh viện để được bác sĩ can thiệp kịp thời. Việc phát hiện và can thiệp sớm sẽ giúp giảm thiểu mức độ nghiêm trọng của bệnh thuỷ đậu và các biến chứng tiềm ẩn.

3. Phát ban, nổi mụn nước

Đây là triệu chứng dễ phát hiện nhất của thủy đậu. Trẻ bắt đầu phát ban, nổi mụn nước ở mặt, các chi, sau đó lan nhanh ra toàn cơ thể chỉ trong 12-24 giờ. Sau từ 7-10 ngày mắc bệnh, các mụn nước sẽ tự động vỡ, khô lại và bong vảy, tại vị trí nổi mụn nước sẽ bị thâm, trường hợp bị nhiễm thêm vi khuẩn mụn nước có thể để lại sẹo.

1. Giai đoạn ủ bệnh

Thời gian ủ bệnh của thủy đậu có thẻ kéo dài trung bình từ 14-16 ngày và phát triển mạnh trong khoảng 10-21 ngày sau trẻ tiếp xúc với tác nhân gây bệnh. Ở gia đoạn này, các triệu chứng của bệnh chưa được rõ.

2. Giai đoạn khởi phát

Ở giai đoạn này, trẻ có thể gặp một số triệu chứng như sốt, mệt mỏi, uể oải, chán ăn. Ở một số ít trường hợp, trẻ còn có các triệu chứng như viêm họng, nổi hạch sau tai. Các biểu hiện bệnh thủy đậu ở giai đoạn khởi phát có thể tương tự với biểu hiện của bệnh cảm cúm thông thường khiến nhiều phụ huynh chủ quan, dễ nhầm lẫn dẫn đến việc bỏ qua thời điểm vàng trong điều trị bệnh ở giai đoạn sớm.

3. Giai đoạn phát bệnh

Đây là giai đoạn mà các triệu chứng cảu bệnh phát tác rõ nhất. Sự xuất hiện của những hồng ban sau đó phát triển thành các mụn nước ngứa, chứa dịch (ban đầu chất dịch trong sau đó hóa đục) và sau cùng sẽ đóng vảy. Ban đầu có thể xuất hiện trên mặt, lưng, ngực, sau đó lan nhanh ra toàn bộ cơ thể, có thể lan vào bên trong miệng, mí mắt hoặc vùng sinh dục. Mụn nước gây khó chịu, nếu để mụn nước vỡ, trẻ có nguy cơ cao bị bội nhiễm.

4. Giai đoạn hồi phục

Trẻ có thể hồi phục nhanh trong vòng 7-10 ngày, các nốt mụn nước sẽ khô và đóng vảy dần dần, sau đó bong tróc ra khi được phát hiện sớm và điều trị đúng cách.

Nguyên nhân gây bệnh

Bệnh thủy đậu là do virus Varicella Zoster gây ra. Virus Varicella Zoster có thể tồn tại được vài ngày trong vảy thủy đậu, nhưng dễ bị tiêu diệt bởi thuốc sát khuẩn. Đây cũng là loại virus có khả năng “tồn tại âm thầm” trong cơ thể sau lần nhiễm thủy đậu đầu tiên và sẵn sàng hoạt động trở lại khi gặp các điều kiện thuận lợi, gây bệnh Zona thần kinh.

Nhiều nghiên cứu cho thấy bệnh thủy đậu cũng có thể lây lan qua sự tiếp xúc gián tiếp, nếu người khỏe mạnh tiếp xúc với dịch từ mụn nước thủy đậu của người bị bệnh qua quần áo, chăn gối... Đây cũng chính là nguyên nhân khiến bệnh thuỷ đậu dễ lây nhiễm trong môi trường đông đúc như nhà trẻ, trường học, bệnh viện.

Các biến chứng thủy đậu ở trẻ em

Hầu như các trường hợp thủy đậu ở trẻ em đều được chữa khỏi, trẻ nhanh phục hồi nếu được chăm sóc và điều trị đúng cách. Tuy nhiên, nếu thuỷ đậu không được xử trí diễn biến nặng kịp thời, gặp có thể gặp biến chứng nguy hiểm như:

• Nhiễm trùng da tại vị trí xuất hiện mụn nước: Đây là một trong những biến chứng thủy đậu trẻ em phổ biến nhất. Dù chỉ diễn ra ở mức độ nhẹ, rất ít khi gây nguy hiểm nhưng biến chứng này có khả năng để lại sẹo, gây mất thẩm mỹ khiến trẻ cảm thấy tự ti về sau này.
• Nhiễm trùng huyết: Khi mụn nước thủy đậu bắt đầu vỡ, vi khuẩn có thể xâm nhập vào máu thông qua các nốt mụn nước, từ đó khiến người bệnh bị nhiễm trùng huyết.
• Zona thần kinh: Trên thực tế, sau khi được chữa khỏi bệnh, virus Varicella Zoster vẫn có thể khả năng tồn tại sâu trong các hạch thần kinh của trẻ, ở dạng bất hoạt (ngủ đông) và tái hoạt động sau 10, 20, thậm chí 30 năm gây bệnh zona thần kinh (còn gọi là bệnh giời leo) khi gặp yếu tố thuận lợi như hệ miễn dịch suy giảm, sang chấn tâm lý, cơ thể suy yếu, thời tiết chuyển mùa…
• Một số biến chứng nguy hiểm khác, có thể để lại nhiều di chứng nặng nề đến suốt đời, thậm chí đe dọa tính mạng như viêm não, viêm tiểu não, viêm màng não, viêm phổi,…

Tại sao thủy đậu lại đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ sơ sinh

Ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ dưới 1 tháng tuổi, thủy đậu là căn bệnh cực kỳ nguy hiểm, bởi sức đề kháng của trẻ còn yếu, không đủ để chống chọi lại các tác nhân gây bệnh khiến bệnh lây lan nhanh.

• Lây truyền từ mẹ

Trong thời gian mang thai, người mẹ dễ mắc các bệnh virus và truyền sang cho thai nhi. Trẻ sau khi sinh ra dễ mang mầm bệnh trong người. Cụ thể, nếu mẹ bầu mắc thuỷ đậu trong 3 tháng đầu hoặc 3 tháng giữa của thai kỳ, virus không chỉ gia tăng nguy cơ sảy thai mà còn có thể khiến trẻ mắc thủy đậu bẩm sinh (chiếm 0.4 – 2%) với nhiều dị tật như đầu nhỏ, bại não, chậm phát triển trí tuệ, não úng thủy, đục thủy tinh thể, teo thần kinh thị giác, sẹo bẩm sinh, teo chi.

Nếu thai phụ mắc thủy đậu vào 3 tháng cuối thai kỳ, trẻ sơ sinh có thể đối mặt với nhiều biến chứng nguy hiểm như: nhiễm trùng da, viêm màng não, viêm cơ tim, viêm hạch lympho, viêm dây thần kinh, hội chứng Reye, zona thần kinh, một số trường hợp nhiễm nặng có thể làm nhiễm khuẩn huyết…

• Lây truyền sau khi sinh

Thủy đậu là một căn bệnh có tính lây lan nhanh qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp với chất dịch từ mụn nước. Trong quá trình mẹ cho con bú, bé vẫn có thể lây nhiễm thủy đậu hoặc người thân mắc bệnh ôm/ sờ bé vào người. Trong trường hợp này, bé cần được cách ly với mẹ và người thân ngay lập tức, đồng thời tạm ngưng cho bé bú cho đến khi khỏi bệnh để tránh lây truyền bệnh.

Bệnh Zona - biến chứng muộn của thủy đậu ở trẻ

Virus Varicella Zoster cũng chính là nguyên nhân gây bệnh zona thần kinh. Những trẻ trước đó từng mắc thủy đậu có nguy cơ cao mắc zona thần kinh. Đặc biệt, nếu trẻ được sinh ra bởi người mẹ mắc thủy đậu vào 3 tháng cuối thai kỳ có nguy cơ mắc và zona trong 4 năm đầu đời với tỷ lệ khoảng 15%.

Bệnh zona ở trẻ đặc trưng bởi các mụn nước xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau trên cơ thể tùy thuộc vào dây thần kinh nào bị ảnh hưởng, các vị trí ưa thích của zona là ở mắt, tai, miệng, lưng, bụng... nếu xuất hiện ở những vị trí hiểm sẽ gây ra khó khăn cho việc điều trị. Bệnh thường kéo dài khoảng từ 2 - 4 tuần sau đó sẽ tự khỏi.

1. Tiêm ngừa vắc xin phòng bệnh

Để phòng ngừa thủy đậu ở trẻ sơ sinh, phụ nữ trước khi mang thai nên hoàn thành phác đồ tiêm chủng ít nhất từ 1- 3 tháng với lịch tiêm 2 liều cách nhau ít nhất 1 tháng. Tuyệt đối không tiêm vắc xin thủy đậu cho phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch.

Vắc xin phòng ngừa thủy đậu được chứng minh có hiệu quả bảo vệ cho cả trẻ em và người lớn lên đến hơn 90%. Phụ nữ mang thai tiêm đầy đủ vắc xin phòng bệnh thuỷ đậu sẽ tạo kháng thể truyền sang thai nhi qua đường máu. Khi bé chào đời, trẻ vẫn nhận được kháng thể mẹ truyền qua thông qua sữa mẹ, giúp bảo vệ khỏi nguy cơ mắc bệnh thủy đậu trong năm đầu đời.

2. Hạn chế tiếp xúc với người bệnh

Bệnh thủy đậu lây qua đường hô hấp hoặc tiếp xục trực tiếp với dịch từ nốt vỡ. Hãy giữ khoảng cách tối thiểu 1-2 mét với người bệnh. Tuyệt đối không dung chung đồ dùng cá nhân với người bệnh (cốc, bàn chải, quần áo…).

3. Cách ly và chăm sóc người bệnh đúng cách

Cách ly người bệnh từ 7-10 ngày, cho đến khi mọi nốt phỏng đã khô vẩy. Người chăm sóc nên đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn. Nhắc nhở người bệnh không được gãi hay làm vỡ nốt phỏng để tránh để lại sẹo và ngăn ngừa nhiễm trùng da.

4. Tăng cường sức đề kháng cho trẻ

Một hệ miễn dịch khỏe mạnh giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và phục hồi nhanh hơn nếu nhiễm virus. Bổ sung cho trẻ các thực phẩm giàu vitamin A, C, E, kẽm. Khuyến kích trẻ uống đủ nước, ngủ sớm và vận động thường xuyên.

5. Vệ sinh cá nhân

Rửa tay thường xuyên, đặc biệt trước và sau khi ăn, sau khi đi vệ sinh. Vệ sinh đồ vật gia dụng, quần áo thường xuyên. Dọn vệ sinh nhà theo định kỳ.