Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Bệnh nhiễm khuẩn do não mô cầu- cách nhận biết và dự phòng

Nhiễm khuẩn do não mô cầu là nhóm bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn não mô cầu gây ra, tỉ lệ tử vong và di chứng lên tới 30% ở các thể bệnh nặng. Bệnh chủ yếu lưu hành ở các ca bệnh lẻ tẻ và rất hiếm khi bùng phát thành dịch. Cách dự phòng tốt nhất là tiêm vắc xin và dùng kháng sinh dự phòng cho những người tiếp xúc với bệnh.

Nhiễm khuẩn não mô cầu có thể gây ra 2 bệnh nặng là viêm màng não mủ và nhiễm khuẩn tối cấp (hội chứng Friedriksen Water House). Nhiễm khuẩn tối cấp đe dọa gây tử vong trong vòng 24-36 giờ.

 Ngoài ra, não mô cầu còn có thể gây các bệnh cảnh nhẹ hơn như viêm khớp nhiễm trùng, viêm màng ngoài tim, viêm niệu đạo, viêm phổi và viêm kết mạc.

Vi khuẩn não mô cầu (Neisseria meningitidis) có các chủng gây bệnh là A,B,C, Y và W135. Bình thường 10% dân số mang vi khuẩn này trong đường mũi họng mà hoàn toàn không có triệu chứng gì. Bệnh xuất hiện khi vi khuẩn xâm nhập qua đường hô hấp vào cơ thể gây các bệnh cảnh nhiễm trùng máu, viêm màng não mủ, viêm khớp, viêm màng ngoài tim v.v….

Con đường lây truyền

Não mô cầu lây truyền từ người sang người qua đường hô hấp, các giọt chất tiết hô hấp từ người bệnh bắn ra xung quanh có thể lây cho người tiếp xúc trong phạm vi 1m hoặc tiếp xúc kéo dài trên 8 giờ.

Mọi đối tượng chưa có miễn dịch đều có khả năng mắc bệnh, hay gặp hơn là trẻ dưới 1 tuổi và  nhóm trẻ thanh thiếu niên. Bệnh chủ yếu xuất hiện ở các ca bệnh lẻ tẻ rải rác vì đã được cách li và dự phòng bằng kháng sinh. Mùa đông xuân hay gặp hơn các mùa khác.

Triệu chứng

Thường gặp nhất là sốt cao đột ngột, đau đầu, buồn nôn, phát ban xuất huyết hoại tử rải rác trên da và lan rộng toàn thân, có thể có dạng phỏng nước. Nếu thể tối cấp bệnh nhân nhanh chóng rơi vào tình trạng truỵ mạch, suy tuần hoàn, rối loạn đông máu và tử vong. Nếu bị viêm màng não có thể kèm triệu chứng co giật, lơ mơ, lì bì hôn mê. Ngoài ra có thể gặp triệu chứng ở màng tim, khớp, niệu đạo hoặc viêm phổi tuỳ theo bệnh cảnh cụ thể của não mô cầu.

Điều trị

Dùng sớm  kháng sinh đặc hiệu.

Trong trường hợp bị thể tối cấp cần rất nhiều biện pháp hồi sức tích cực như thở máy, thuốc vận mạch, lọc máu, v.v…

Dự phòng

Cách ly và áp dụng phòng ngừa chủ động bằng tiêm vắc xin.

Lưu ý khi tiêm vắc xin phòng bệnh nhiễm khuẩn não mô cầu

Đa số vắc xin hiên nay dùng dự phòng cho các chủng A, C, Y và W135. Ở nước ta các vụ dịch do chủng A và C gây ra là chủ yếu nên các vắc xin còn phù hợp.

Tuy vậy, với mỗi vụ dịch phải xác định chủng não mô cầu nào gây bệnh để từ đó chon vắc xin cho phù hợp. Ví dụ: vắc xin Meningo đang dùng tại Việt nam giúp phòng được chủng A và C. Vắc xin Menveo dự phòng được 4 chủng não mô cầu là A, C, W135 và Y.

Một lưu ý nữa là viêm màng não còn có thể do nhiều vi khuẩn khác gây ra nên vắc xin phòng não mô cầu sẽ không dự phòng được cho các loại viêm màng não khác

Chỉ nên tiêm chủng ở các đối tượng nguy cơ cao mắc bệnh (tiếp xúc với bệnh nhân, miễn dịch giảm sút, đi vào vùng có dịch…).

Vắc xin có hiệu lực sau tiêm 10 ngày và kéo dài 3 năm. Sau 3 năm nên tiêm nhắc lại nếu như vẫn còn yếu tố nguy cơ tiếp xúc bệnh. Vắc xin có hiệu quả kém với trẻ dưới 2 tuổi và không cần thiết tiêm chủng đại trà cho tất cả trẻ em trong các vùng xuất hiện ca bệnh lẻ tẻ.

Ngoài ra, phải dùng kháng sinh dự phòng cho người tiếp xúc gần hoặc tiếp xúc kéo dài với bệnh nhân não mô cầu.

Ths.BS Hồ Anh Tuấn - Theo Khoa Truyền Nhiễm-BV Nhi Trung ương
Bình luận
Tin mới
  • 22/11/2026

    Thoái hóa điểm vàng dạng teo địa lý: Bệnh tiến triển như thế nào và có thể kiểm soát ra sao?

    Thoái hóa hoàng điểm dạng teo địa lý là giai đoạn tiến triển của thoái hóa điểm vàng thể khô, có thể gây mất thị lực trung tâm vĩnh viễn. Vậy bệnh tiến triển theo thời gian như thế nào và người bệnh có thể làm gì để bảo tồn thị lực còn lại?

  • 21/11/2026

    Ngừng đột ngột thuốc giảm cân GLP-1 có thể làm tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ

    Một nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn theo dõi người bệnh sau khi ngưng sử dụng các loại thuốc giảm cân nhóm GLP-1 (như Ozempic, Wegovy, Mounjaro) vừa đưa ra lời cảnh báo: các lợi ích bảo vệ tim mạch có thể biến mất nhanh chóng sau khi dừng thuốc, đi kèm với nguy cơ biến cố nhồi máu cơ tim và đột quỵ tăng tới 22%.

  • 21/11/2026

    Rối loạn cương dương ở nam giới trẻ: Nguyên nhân và cách khắc phục

    Rối loạn cương dương không còn là vấn đề riêng của nam giới lớn tuổi. Ngày càng nhiều nam giới trẻ gặp phải tình trạng này do lối sống và áp lực tâm lý. Vậy nguyên nhân do đâu và làm thế nào để cải thiện?

  • 20/11/2026

    Nhịn ăn gián đoạn: Cơ chế, lợi ích và những người không nên áp dụng

    Nhịn ăn gián đoạn là chế độ ăn tập trung vào thời điểm ăn thay vì loại thực phẩm được ăn. Một số nghiên cứu ghi nhận lợi ích đối với cân nặng và chuyển hóa, tuy nhiên phương pháp này không phù hợp với tất cả mọi người.

  • 20/11/2026

    Xem tivi quá nhiều ở tuổi 40-50 có thể ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ

    Nhiều người coi việc xem tivi là cách thư giãn sau một ngày làm việc mệt mỏi. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy thói quen này ở độ tuổi trung niên có thể để lại hậu quả không nhỏ cho não bộ khi về già.

  • 19/11/2026

    Liệt mặt hai bên: Những điều cần biết

    Liệt mặt hai bên là tình trạng yếu cơ ở cả hai bên mặt cùng lúc, đây là tình trạng bệnh lý hiếm gặp và thường là dấu hiệu cảnh báo một bệnh lý tiềm ẩn về toàn thân, thần kinh hoặc nhiễm trùng cần được thăm khám kỹ lưỡng. Cùng tìm hiểu về bệnh lý này qua bài viết sau!

  • 19/11/2026

    Bệnh khàn tiếng kéo dài ở giáo viên và cách phòng ngừa hiệu quả

    Khàn tiếng là vấn đề sức khỏe phổ biến ở giáo viên do đặc thù giảng dạy trong các lớp đông học sinh, phải nói liên tục nhiều tiết mỗi ngày với âm lượng lớn khiến dây thanh quản chịu nhiều áp lực. Theo thời gian, các tổn thương này tích tụ dần, dẫn đến tình trạng khàn tiếng cũng như viêm thanh quản. Nhằm hỗ trợ giáo viên bảo vệ giọng nói và duy trì chức năng phát âm bền vững, Viện Y học ứng dụng Việt Nam sẽ chia sẻ cơ chế bệnh, dấu hiệu nhận biết cùng những biện pháp phòng ngừa khàn tiếng.

  • 18/11/2026

    Đồ ăn công nghiệp: Bạn đang ăn nhiều đến mức nào?

    Đồ ăn công nghiệp (thực phẩm siêu chế biến) chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong khẩu phần của người trưởng thành do tiện lợi, bảo quản được lâu và có vị hấp dẫn. Nhiều nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa việc tiêu thụ nhiều nhóm thực phẩm này với béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch.

Xem thêm