Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Giả thiết & sự thật về chứng rối loạn nhân cách chống xã hội

Psychopath và sociopath là thuật ngữ được Hiệp hội tâm thần Mỹ phân loại là Rối loạn nhân cách chống xã hội (ASPD). Chứng bệnh tâm thần chứa đựng nhiều bí ẩn, cả những ngộ nhận, phóng đại lẫn sự hiểu sai về căn bệnh này.

Giả thiết & sự thật về chứng rối loạn nhân cách chống xã hội

Tổng quan về ASPD

Rối loạn nhân cách chống xã hội (từ đây gọi  tắt ASPD) là một trạng thái không bình thường của nhân cách, biểu hiện chủ yếu bằng sự khó khăn hoặc không thích ứng thường xuyên với các quy tắc đạo đức xã hội và pháp luật. Thường có tỉ lệ mắc bệnh cao ở nhóm tù nhân, những người thường có hành vi bạo lực, nhóm người lạm dụng chất gây nghiện... Trong nhiều thế kỷ, thuật ngữ ASPD được dùng khá đa dạng, đề cập về bệnh xã hội (sociopathy), đạo đức suy đồi (moral insanity) hay nhân cách bệnh (psychopath).

Giả thiết & sự thật về chứng rối loạn nhân cách chống xã hội

Mặc dù cùng được xếp là ASPD nhưng psychopath và sociopath lại có những đặc tính khác nhau

Theo tài liệu chẩn đoán và thống kê bệnh tâm thần Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5) của Hiệp hội Tâm thần Mỹ (APF), sociopathy và psychopathy đều thuộc danh mục Những chứng rối loạn nhân cách chống xã hội. Các chứng rối loạn này có những đặc điểm hành vi chung dẫn đến sự nhầm lẫn giữa chúng, như bất chấp luật pháp và tập tục xã hội, bất chấp quyền lợi của người khác, không thấy tội lỗi hoặc ăn năn, bộc lộ hành vi bạo lực... Tuy nhiên, cả sociopaths lẫn psychopaths cũng có những đặc tính riêng. Ví dụ những người sociopath lại có học thức kém, có xu hướng lo lắng và dễ dàng khích động, hay thay đổi và có xu hướng bộc phát cảm xúc, kể cả những cơn thịnh nộ... Trong khi đó, psychopath thì không có khả năng thiết lập các mối gắn bó tình cảm, ít cảm thông với người khác, hoặc thậm chí có những tính cách quyến rũ, hấp dẫn. Các psychopath rất giỏi phỉnh nịnh để chiếm  lòng tin của người xung quanh. Họ có tài bắt chước cảm xúc, mặc dù không có khả năng thực sự cảm nhận được cảm xúc của họ, và luôn tỏ ra bình thường để mọi người không nghi ngờ. Các psychopath thường có học thức tốt và có nghề nghiệp ổn định và có những mối quan hệ lâu dài khác nên ít bị nghi ngờ bản chất thật sự của họ. Khi phạm tội, các psychopath cẩn thận lên kế hoạch từng chi tiết, lạnh lùng, bình tĩnh thực hiện từng chi tiết...

Nguyên nhân gây ASPD rất đa dạng như gia đình không hòa thuận, bị bỏ rơi hoặc lạm dụng, sống trong môi trường xã hội bất ổn nhiều tội phạm, bố mẹ nghiện ngập hoặc có nhân cách chống xã hội, mẹ có nhân cách kịch tính và rối loạn phân ly. Ngoài ra, còn có di truyền cũng là một nguyên nhân đáng kể tạo nên căn bệnh này. Theo thống kê, có khoảng 3 - 4% dân số mắc phải ASPD ở những mức độ khác nhau, nhiều người mắc bệnh nhưng lại không biết, thậm chí ngay cả cộng đồng cũng có những ngộ nhận, hiểu lầm hay  quá phóng đại về ASPD.

Một số ngộ nhận và sự thật về ASPD

Ít có cảm giác?

Đây là quan niệm sai lầm phổ biến về bệnh ASPD, thậm chí còn có người cho rằng nhóm người này không có cảm giác hoặc không có bất kỳ cảm xúc nào, nhưng điều này là không đúng. Thực tế, họ vẫn có cảm xúc như mọi người, chẳng hạn như buồn rầu, tức giận, hay yêu thương... Thực tế, khi khám ASPD, người ta cứ nghĩ, những người có hành vi chống lại xã hội hoặc hiếu chiến, nguy cơ phát sinh bạo lực là nhóm mắc bệnh và không có cảm xúc như những người bình thường. Như đã đề cập, nhóm người ASPD có thể trải nghiệm cảm xúc một cách bình thường, chỉ có điều cách kết hợp, biểu lộ cảm xúc khác nhau. Ví dụ, họ rất muốn những thứ như tình bạn, hòa bình và tình yêu, nhưng  không biết kết nối giữa hành vi của mình để đạt được kết quả như mong muốn.

ASPD cũng có thể không phải bệnh tâm thần?

Có nhiều giả thiết cho rằng, ASPD, đặc biệt psychopath (có người gọi là thái nhân cách xã hội) có thể không phải là bệnh tâm thần. Theo giả thiết trên, đây là một dạng hỗn hợp của nhiều hành vi xấu, thuộc nhiều bệnh tâm thần khác nhau kết hợp và tạo ra một dạng nhất định. Cũng có lập luận đứng trên góc độ triết học, rằng ASPD là một loại bệnh dựa vào đạo đức quy chuẩn, có nghĩa, hành vi xấu là bệnh tâm thần. Với phần lớn, nhưng không phải tất cả, đã coi đây là bệnh tâm thần. Những người ASPD hầu như không thay đổi với bệnh tật của họ. Không có khoảnh khắc minh mẫn, cho dù những nỗi đau là hành vi cưỡng bức, đơn giản họ phủ nhận mọi điều sai trái và tiếp tục cuộc sống bình thường của mình.

3. Hầu hết những người ASPD không phải là người bạo lực?

Nhiều người có quan niệm, hầu hết những người ASPD là nhóm bạo lực, nhưng theo số liệu thống kê, con số này rất thấp. Trước tiên, cần lưu ý,  nhóm người ASPD không phải là tội phạm. Giống như chứng tự kỷ, ASPD diễn ra trên một dải rộng hay phổ rộng, trong đó ASPD được xếp nhóm bệnh có mức cực đoan thấp nhất. Các nghiên cứu gần đây cũng chỉ ra rằng, nhóm ASPD không bạo lực hơn những người bình thường. Cũng qua các nghiên cứu, các nhà tâm lý học còn phát hiện thấy những người mắc chứng ASPD thực sự là vô hại. Mặc dù cũng có những hành vi không bình thường hoặc bị kết tội cưỡng bức, bắt nạt, không thực hiện nghĩa vụ của mình, hoặc gây phiền nhiễu, thâm chí cả quyền lợi của bản thân họ cũng bị bỏ qua, nhưng chắc chắn là những người ASPD không gây tổn hại cho người khác.

4. Có trí thông minh dưới mức trung bình

Ngay từ đầu, thuật ngữ psychopath đã tạo ra ấn tượng về những người thông minh, tự tin và thành công như Ted Bundy hoặc Patrick Bateman trong phim bom tấn American Psycho (Kẻ sát nhân cuồng tín) của Mỹ. Qua ấn phẩm điện ảnh này cho thấy nhóm người ASPD ắt hẳn phải thông minh mới có thể làm được những điều kinh hoàng đến như vậy. Sau đó, họ bỗng dưng biến mất như một ninja và để lại sự ngạc nhiên cho nhiều người.

American Psycho xoay quanh cuộc sống hào nhoáng của những ông chủ tại Mỹ, với nhân vật trung tâm là Patrick Bateman, một kẻ mắc chứng rối loạn nhân cách chống xã hội với vẻ ngoài lịch thiệp, bảnh bao nhưng bên trong thì đầy rẫy những ghen ghét, toan tính nhỏ nhen. Bateman sống trong một căn hộ sang trọng, sở hữu một cơ đồ đáng mơ ước nhưng dường như lúc nào cũng bất mãn với những người xung quanh. Sự bệnh hoạn ngày một tăng lên khi y bắt đầu sát hại đồng nghiệp, vài cô gái, thậm chí cả những người không quen biết chỉ vì một vài lý do vớ vẩn cũng đã bị chết thảm.

Những gì diễn ra trong American Psycho chỉ là nghệ thuật, còn thực tế, khi những người bị phát hiện mắc chứng ASPD, thì sự thật lại khác, họ thuộc nhóm người lười biếng thật sự và thiếu thận trọng. Một cái nhìn ngắn gọn hơn về những kẻ giết người hàng loạt cho thấy, hầu hết những người ASPD đều có trí thông minh dưới mức trung bình.

Giả thiết & sự thật về chứng rối loạn nhân cách chống xã hội

Patrick Bateman trong phim American Psycho

5. Có tới 4 dạng bệnh ASPD

Không phải tất cả những người ASPD đều giống nhau, bệnh được chia thành 4 dạng cơ bản (mỗi dạng lại có các loại phụ), gồm: dạng bất hòa, dạng thù hận, dạng thiếu thông cảm, và dạng nói dối và lừa gạt.

Bất hòa (Disaffiliated Type) là dạng phổ biến nhất của nhóm người ASPD. Những cá nhân mắc chứng này thường bất lực tuyệt đối khi kết nối với mọi người trong cộng đồng. Mối quan hệ của họ bị cạn kiệt, nếu không nói là bị cắt đứt hoàn toàn khỏi cộng đồng chung.

Dạng thứ hai là thù hận (Hostile Type), đặc điểm khá rõ ràng là tức giận, bốc đồng, hiếu chiến, bạo lực và sẵn sàng chiến đấu.

Dạng thứ ba là thiếu thông cảm (Disempathetic Type), nhóm người này có mối quan hệ đặc biệt với một số người nhất định, giống như mối quan hệ lãng mạn hoặc cực đoan. Trong những mối quan hệ này, người ASPD rất quan tâm và chăm sóc đối phương, đối xử như thể người nhà.

Dạng thứ tư là nói dối và lừa gạt (Cheated or Aggressive Type) bao gồm những người có mối tưu thù cá nhân chống lại thế giới. Họ cảm thấy  bị lừa dối và xử lý không công bằng, vì vậy họ sẵn sàng quay lưng lại với cộng đồng bằng mọi cách có thể. Họ tin rằng các quy tắc của thế giới không phù hợp với họ.

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Rối loạn phân liệt cảm xúc

DS. TRANG NHUNG - Theo Sức khỏe & Đời sống/Listverse
Bình luận
Tin mới
  • 27/01/2023

    Châm cứu có an toàn khi mang thai không?

    Đây là những gì bạn cần biết về châm cứu cũng như những lợi ích, rủi ro và nghiên cứu đằng sau việc sử dụng liệu pháp châm cứu trong thai kỳ.

  • 27/01/2023

    Trẻ có cân nặng sơ sinh cao có nguy cơ mắc bệnh gì?

    Không phải cứ sinh con to là tốt. Tại sao lại như vậy? Cùng tìm hiểu nguyên nhân trong bài viết dưới đây của Phòng khám chuyên khoa Dinh dưỡng VIAM - Viện Y học ứng dụng Việt Nam:

  • 26/01/2023

    Lợi ích không ngờ của phương pháp đi bộ lùi

    Bài viết này giúp bạn biết được những lợi ích của việc đi lùi trên máy chạy bộ trong vật lý trị liệu cũng như hướng dẫn cho bạn cách đi lùi trên máy chạy bộ một cách an toàn.

  • 26/01/2023

    Tại sao bạn hay bị cảm cúm vào mùa lạnh?

    Mùa cảm lạnh và cúm đang bắt đầu ập đến, và chúng ta dường như không thể thoát khỏi những cơn ho và hắt hơi. Nhưng tại sao chúng ta dễ bị cảm cúm và nhiễm trùng hơn trong những tháng lạnh? Hầu hết chúng ta đều bị cảm lạnh ít nhất hai lần mỗi năm, tại sao lại vậy?

  • 25/01/2023

    Cánh mày râu dừng ngay uống nước ngọt nếu không muốn bị hói

    Ngoài cà phê, bia rượu thì các loại nước ngọt, nước trái cây, nước có gas... cũng là sở thích của rất nhiều chàng trai. Tuy nhiên ngoài các nguy cơ sức khỏe như tiểu đường, tim mạch,... thì nước ngọt còn có thể khiến chúng ta rụng tóc. Cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây:

  • 25/01/2023

    Chuyện ấy an toàn trong dịp Tết như thế nào?

    Khi các bữa tiệc, giao lưu và gặp gỡ diễn ra thường xuyên hơn rất nhiều và những tình huống đó đôi khi có thể dẫn đến phát sinh quan hệ tình dục. Đảm bảo tình dục an toàn là một phần trong đời sống tình dục của bạn nhất là trong dịp Tết, giúp cho bản thân bạn và những người xung quanh khỏe mạnh.

  • 24/01/2023

    Bí quyết giúp người tăng huyết áp ngủ ngon

    Ngủ không đủ giấc làm tăng nguy cơ mắc tăng huyết áp, tăng cân và đái tháo đường. Cùng tìm hiểu mối quan hệ giữa tăng huyết áp và giấc ngủ trong bài viết dưới đây:

  • 24/01/2023

    Làm gì khi ngày Tết bị dị ứng phấn hoa?

    Hoa là một trong những món quà tinh thần không thể thiếu trong những ngày Tết. Nếu bạn vẫn muốn ngôi nhà ngập tràn sắc xuân nhưng lại bị dị ứng phấn hoa, thì đừng bỏ qua bài viết dưới đây nhé!

Xem thêm