Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh nhẹ cân

Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh nhẹ cân

Cân nặng sơ sinh thấp là gì?

Trẻ sơ sinh sinh ra có cân nặng dưới 2500g được cho là có cân nặng sơ sinh thấp. Cân nặng trung bình của trẻ sơ sinh khi sinh ra là khoảng 3300g. Nếu trẻ sinh ra trong khoảng tuần thứ 37-42 nhưng có cân nặng dưới mức trung bình thì sẽ được coi là trẻ sinh đủ tháng nhưng có cân nặng sơ sinh thấp.

Trẻ có cân nặng sơ sinh thấp thường trông sẽ nhỏ hơn trẻ có cân nặng sơ sinh bình thường và đầu của những trẻ này cũng sẽ có xu hướng trông to hơn trong suốt phần đời còn lại của trẻ.

Thuật ngữ “cân nặng sơ sinh cực thấp” dùng để chỉ trẻ sơ sinh sinh ra có cân nặng dưới 1000g. Thông thường, đây là những trẻ sinh ra trong khoảng tuần thứ 27 của thai kỳ, hoặc sớm hơn. Những trẻ này được coi là những trẻ non nhất trong số những trẻ sinh non. Trẻ có cân nặng sơ sinh rất thấp là những trẻ có cân nặng sơ sinh dưới 1500g. Hai thuật ngữ cân nặng sơ sinh rất thấp và cân nặng sơ sinh cực thấp thường là tình trạng xảy ra với những trẻ sinh non.

Theo ước tính của bệnh viện Nhi Lucile Packard tại đại học Stanford, Mỹ, khoảng 8% số trẻ em sinh ra tại Mỹ có cân nặng sơ sinh thấp và tỷ lệ này đang có xu hướng tăng cao. Vậy nguyên nhân là do đâu?

Nguyên nhân của tình trạng cân nặng sơ sinh thấp?

Lý do của tình trạng cân nặng sơ sinh thấp có thể rất đa dạng, từ các yếu tố về di truyền cho đến tình trạng sức khỏe và thói quen ăn uống của mẹ trong quá trình mang thai.

Sinh non

Trẻ sẽ được coi là sinh non nếu sinh ra trước khi đủ 37 tuần thai. Vì trẻ thường sẽ tăng nhiều cân hơn từ sau tuần thứ 37 của thai kỳ, nên nếu trẻ sinh ra trước tuần thứ 37, trẻ sẽ không có đủ thời gian để tăng cân và phát triển trong bụng mẹ. Đó là lý do vì sao những trẻ sinh non thường có cân nặng sơ sinh thấp hơn hoặc không thể đạt được cân nặng trung bình như các trẻ khác. Tuy vậy, cũng có những trường hợp trẻ sinh đủ tháng nhưng vẫn có cân nặng sơ sinh thấp.

Hạn chế tăng trưởng trong tử cung (IUGR)

Trẻ sinh ra mắc phải tình trạng hạn chế tăng trưởng trong tử cung sẽ có cân nặng thấp hơn so với tuổi thai. Đây là những trẻ được sinh ra đủ tháng và vẫn có cân nặng sơ sinh thấp do các yếu tố về lối sống hoặc yếu tố về gen. Hạn chế tăng trưởng trong tử cung gồm 2 loại:

Hạn chế tăng trưởng trong tử cung bất đối xứng: xảy ra khi mẹ bị tăng huyết áp hoặc bị suy dinh dưỡng trong quá trình mang thai. Trẻ được sinh ra với kích thước vòng đầu bình thường nhưng sẽ gầy và có kích thước gan bất đối xứng.

Hạn chế tăng trưởng trong tử cung đối xứng: xảy ra vì tình trạng nhiễm trùng trong tử cung, bất thường về nhiễm sắc thể hoặc do các yếu tố về lối sống, ví dụ như lạm dụng rượu. Trong trường hợp này, em bé sẽ phát triển tương đối chậm trong suốt giai đoạn mang thai và sẽ có cân nặng ở dưới ngưỡng trung bình. Những em bé mắc phải tình trạng này cũng có thể sẽ phát triển các vấn đề sức khỏe khác trong suốt cả cuộc đời.

Mang đa thai

Nếu bạn mang thai nhiều hơn 1 em bé, ví dụ như sinh đôi, sinh ba hoặc nhiều hơn, thì cân nặng của từng em bé có thể sẽ dưới 2500g. Nguyên nhân là vì các em bé sẽ phải cạnh tranh nhau về nguồn dinh dưỡng trong bụng mẹ, khiến tử cung bị kéo giãn và làm tăng áp lực lên bụng mẹ.

Tăng huyết áp

Nếu bạn bị tăng huyết áp, lưu lương máu chảy đến em bé từ bánh rau sẽ bị cản trở, dẫn đến tình trạng cân nặng sơ sinh thấp ở trẻ.

Sử dụng thuốc hoặc uống rượu

Tiêu thụ nicotine, dùng thuốc hoặc uống rượu trong suốt quá trình mang thai sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của em bé và do vậy, ảnh hưởng đến cân nặng của trẻ khi sinh ra. Những chất này sẽ giải phóng ra những chất hóa học độc hại trong bánh rau và có thể gây ảnh hưởng đến nguồn cung cấp oxy cho trẻ phát triển, từ đó, cản trở sự tăng trưởng và phát triển của trẻ.

Các vấn đề về bánh rau

Nếu bạn mắc phải các vấn đề về bánh rau như rau thai tiền đạo (rau thai thấp che phủ cổ tử cung) hoặc tiền sản giật (biến chứng trong thai kỳ do tăng huyết áp và tổn thương thận) thì việc này cũng sẽ ảnh hưởng đến lưu lượng máu chảy và dinh dưỡng đến thai nhi, từ đó dẫn đến cân nặng sợ sinh thấp.

Bất thường về tử cung

U xơ tử cung hoặc các bất thường về chức năng tử cung cũng sẽ góp phần hạn chế sự tăng trưởng của em bé trong tử cung.

Tiểu đường

Bệnh tiểu đường thường sẽ liên quan đến việc sinh ra em bé lớn hơn bình thường, nhưng cũng có thể sẽ dẫn đến sinh non trong một số trường hợp, và do vậy, có thể khiến bé có cân nặng sơ sinh thấp.

Bất thường về cổ tử cung

Các bất thường về cổ tử cung có thể kích thích tình trạng sinh non vì cổ tử cung thường sẽ phải chịu áp lực buộc phải mở ra khi sinh. Do vậy, các bất thường về cổ tử cung cũng thường gây ra tình trạng cân nặng sơ sinh thấp  ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, các bác sỹ có thể sẽ xử lý tình trạng này bằng việc khâu cổ tử cung và yêu cầu bạn nghỉ ngơi trên giường.

Nhiễm trùng trong quá trình mang thai

Việc bị nhiễm trùng trong quá trình mang thai cũng tương đối phổ biến. Việc bị nhiễm trùng cùng với đó là việc sử dụng một số loại thuốc điều trị tình trạng nhiễm trung sẽ có ảnh hưởng không nhỏ đến cân nặng của em bé lúc chào đời.

Tiền sử

Nếu bản thân bạn đã từng sinh ra các em bé có cân nặng sơ sinh thấp hoặc sinh non trước đó, thì nguy cơ bạn sẽ tiếp tục sinh non trong lần này (và những lần mang thai tiếp theo) sẽ cao hơn.

Dinh dưỡng không đầy đủ

Nếu bạn không tăng đủ số cân nặng khuyến nghị trong khi mang thai do chế độ dinh dưỡng không hợp lý hoặc do suy dinh dưỡng, thì bạn sẽ có nguy cơ sinh ra những em bé có cân nặng sơ sinh thấp. Một em bé đang phát triển trong bụng cần có đủ dinh dưỡng để phát triển, và thực phẩm đóng một vai trò rất quan trọng trong việc này.

Bằng việc chăm sóc cẩn thận và bú mẹ đầy đủ, một số trẻ có thể sẽ hồi phục lại về mức bình thường sau khi ra đời được vài tháng. Tuy nhiên, với một vài trẻ, tình trạng cân nặng sơ sinh thấp có thể sẽ kéo dài đi kèm với những hậu quả.

Ảnh hưởng của tình trạng cân nặng sơ sinh thấp lên sự phát triển của trẻ nhỏ

Ảnh hưởng này rất khác nhau giữa các em bé, và cũng phụ thuộc vào nguyên nhân khiến trẻ bị nhẹ cân. Trẻ sinh đủ tháng bị nhẹ cân sẽ không gặp bất cứ vấn đề gì, nhưng trẻ sinh non đồng thời bị nhẹ cân sẽ có thể phải đối mặt với các hậu quả lâu dài như:

• Khó thở, ví dụ như hội chứng suy hô hấp sơ sinh
• Nguy cơ bị nhiễm trùng tăng cao
• Các vấn đề về ăn uống và tăng cân
• Hạ đường huyết
• Tăng số lượng hồng cầu, có thể sẽ khiến máu bị nhớt dính hơn
• Khó giữ ấm cơ thể
• Lượng oxy khi sinh không đủ
• Các vấn đề về tiêu hóa, ví dụ như viêm ruột hoại tử
• Các vấn đề về thần kinh, ví dụ như xuất huyết não thất
• Hội chứng chết đột ngột ở trẻ sơ sinh

Các nghiên cứu cũng chứng minh rằng, trẻ sơ sinh có cân nặng sơ sinh thấo cũng sẽ có chỉ số IQ thấp hơn, kết quả học tập kém hơn và có thể sẽ xuất hiện các vấn đề về hành vi. Cân nặng càng thấp, các vấn đề trên càng rõ.

Dự phòng tình trạng cân nặng sơ sinh thấp

Tỷ lệ sống sót của trẻ có cân nặng sơ sinh thấp đang ngày một tăng lên do những tiến bộ về y tế cũng như trong việc chăm sóc trẻ. Tuy vậy, bạn vẫn cần dự phòng tình trạng trẻ có cân nặng sơ sinh thấp bằng việc thực hiện các biện pháp sau đây:

Chăm sóc trước sinh từ giai đoạn sớm

Chăm sóc trước sinh là một trong số những cách tốt nhất để tránh tình trạng cân nặng sơ sinh thấp và sinh non. Chăm sóc trước sinh cũng có thể phát hiện ra được rất nhiều vấn đề sức khỏe khác có ảnh hưởng đến sự phát triển của em bé trong bụng, ví dụ như tiền sản giật và tiểu đường thai kỳ. Trong khi đi khám thai, bạn sẽ được bác sỹ kiểm tra cân nặng, huyết áp, sự phát triển của em bé và nghe tim thai.

Dinh dưỡng đầy đủ và tăng cân hợp lý

Có một chế độ dinh dưỡng lành mạnh và đầy đủ là rất quan trọng trong thai kỳ, đặc biệt là khi mới bắt đầu mang thai. Tăng cường bổ sung các thực phẩm giàu acid folic như ngũ cốc nguyên cám, trái cây, rau xanh cũng sẽ giúp tăng cân nặng của em bé khi sinh và giúp bạn khỏe mạnh hơn.

Thay đổi lối sống

Uống rượu và hút thuốc lá sẽ làm tăng nguy cơ sinh ra em bé có cân nặng sơ sinh thấp. Do vậy, hãy ngừng uống rượu, cai thuốc lá, cố gắng ngủ đủ giấc và hạn chế tối đa căng thẳng để giúp em bé phát triển.

Kiểm soát các tình trạng bệnh

Bạn sẽ dễ sinh ra em bé có cân nặng sơ sinh thấp nếu bạn bị tăng huyết áp hoặc tiểu đường. Bởi vậy, nếu bạn đã mắc phải những vấn đề này từ trước  thì hãy cố gắng kiểm soát những tình trạng này để hạn chế tối thiểu nguy cơ.

Nếu sau tất cả những nỗ lực ở trên, em bé sinh ra vẫn có cân nặng sơ sinh thấp, bạn vẫn có thể giúp bé phát triển bình thường bằng việc chăm sóc bé sau khi sinh thật tốt bằng những cách sau:

• Cho bú mẹ: bú mẹ đầy đủ, đúng cách không chỉ giúp cải thiện cân nặng mà còn có thể giúp tăng cường hệ miễn dịch cho bé.
• Thường xuyên kiểm tra sức khỏe cho bé: thường xuyên đưa bé tới gặp bác sỹ định kỳ để theo dõi các mốc tăng trưởng của trẻ.
• Theo dõi chặt chẽ cân nặng của trẻ: Khi trẻ lớn hơn, hãy kiểm tra mức đột tăng cân của bé. Trẻ tăng cân quá nhiều cũng sẽ không tốt vì có thể gây ra các vấn đề về tăng trưởng và chiều cao.
• Giúp trẻ tăng cân một cách lành mạnh: đừng cố gắng giúp trẻ tăng cân bằng việc bổ sung thêm đường tinh luyệt hoặc thực phẩm tinh luyện. Thay vào đó, hãy cho trẻ bú mẹ hoặc dùng sữa công thức đầy đủ cho đến khi trẻ đủ 6 tháng. Sau 6 tháng, bắt đầu cho trẻ tập ăn dặm
• Kiên nhẫn: trẻ không thể tăng cân một cách vù vù hoặc tăng cân chỉ ngay sau 1 đêm. Tăng cân là một quá trình phát triển dần dần của trẻ, và có thể sẽ mất nhiều tháng. Hãy thực hiện trách nhiệm của bạn và kiên nhẫn chờ đợi, không mất hy vọng trong suốt khoảng thời gian này.

Cũng nên nhớ rằng, những biện pháp trên chỉ hữu ích nếu trẻ có cân nặng sơ sinh thấp ở mức kiểm soát được. Nhưng nếu trẻ có cân nặng quá thấp và không thể cải thiện được tại nhà, trẻ có thể sẽ cần nhập viện và điều trị đặc biệt.

Thông tin thêm trong bài viết: Sụt cân ở trẻ sơ sinh