Dị ứng thuốc (Phần 1)

Các dấu hiệu và triệu chứng phổ biến nhất của dị ứng thuốc là nổi mề đay, phát ban hoặc sốt. Dị ứng thuốc có thể gây ra các phản ứng nghiêm trọng, bao gồm cả các tình trạng đe dọa tính mạng và ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể (sốc phản vệ).

Dị ứng thuốc cũng không giống như tác dụng phụ của thuốc, khi tác dụng phụ có thể xảy ra như trong các chỉ dẫn thuốc đã ghi sẵn. Dị ứng thuốc cũng khác với ngộ độc thuốc (thường là do dùng thuốc quá liều).

Triệu chứng

Các dấu hiệu và triệu chứng của dị ứng thuốc nghiêm trọng thường xảy ra trong vòng một giờ sau khi dùng thuốc. Đối với một số phản ứng khác đặc biệt như phát ban, chúng có thể xảy ra sau vài giờ, vài ngày và thậm chí là vài tuần sau đó.

• Phát ban da
• Nổi mề đay
• Ngứa
• Sốt
• Sưng tấy
• Khó thở
• Thở khò khè
• Sổ mũi
• Ngứa, chảy nước mắt

Sốc phản vệ

Sốc phản vệ là một phản ứng hiếm gặp, đe dọa tính mạng do dị ứng thuốc gây ra rối loạn chức năng và các phản ứng lan rộng trên toàn hệ thống cơ thể. Các dấu hiệu và triệu chứng của sốc phản vệ bao gồm:

• Nghẹt đường thở, nghẹt họng
• Khó thở
• Buồn nôn hoặc đau quặn bụng
• Nôn mửa, tiêu chảy
• Chóng mặt, choáng váng
• Mạch nhanh, huyết áp tụt
• Co giật
• Mất ý thức

Các tình trạng khác do dị ứng thuốc

Các phản ứng dị ứng thuốc ít phổ biến hơn khi đã trải qua vài ngày hoặc vài tuần sau khi sử dụng, tuy nhiên chúng vẫn có thể tồn tại một thời gian sau khi ngừng thuốc. Một số điều kiện bao gồm:

• Bệnh về huyết thanh: là một tai biến dị ứng thuốc hay gặp nhất, có thể gây sốt, đau khớp, phát ban, sưng tấy và buồn nôn
• Thiếu máu do thuốc: gây giảm lượng hồng cầu, có thể gây mệt mỏi, nhịp tim không đều, khó thở và các triệu chứng khác
• Phát ban do thuốc với tăng bạch cầu ái toan và các triệu chứng toàn thân: dẫn đến phát ban, số lượng bạch cầu cao, sưng tấy, sưng hạch bạch huyết và tái phát nhiễm trùng viêm gan
• Viêm thận: có thể gây sốt, đái ra máu, sưng phù, lú lẫn và các triệu chứng khác

Nếu gặp phải các dấu hiệu phản ứng nghiêm trọng hoặc nghi ngờ sốc phản vệ sau khi dùng thuốc, hãy đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.

Dị ứng thuốc xảy ra khi hệ thống miễn dịch của cơ thể xác định nhầm một loại thuốc là một chất có hại, chẳng hạn như virus hoặc vi khuẩn. Một khi hệ thống miễn dịch phát hiện một loại thuốc hay một chất nào đó trong thuốc là chất có hại, cơ thể sẽ phát triển kháng thể đặc hiệu để chống lại loại thuốc – chất trong thuốc đó. Tình trạng này có thể xảy ra ở lần đầu tiên dùng thuốc, nhưng đôi khi dị ứng không phát triển cho đến khi tiếp xúc nhiều lần.

Ở các lần tiếp theo dùng thuốc, các kháng thể đặc hiệu này sẽ “gắn cờ chỉ điểm” vào thuốc hay chất trong thuốc và hệ thống miễn dịch trực tiếp tấn công vào các đối tượng được “gắn cờ chỉ điểm” đó. Hóa chất do hoạt động tấn công này được tiết ra có thể gây ra các dấu hiệu và triệu chứng liên quan đến phản ứng dị ứng.

Đôi khi, chúng ta không biết lần đầu tiên tiếp xúc với thuốc có các phản ứng gì và có thể không nghĩ rằng bản thân có dị ứng thuốc. Một số bằng chứng cho thấy rằng một lượng nhỏ của thuốc, chẳng hạn như thuốc kháng sinh cũng có thể đủ để hệ thống miễn dịch tạo ra kháng thể đặc hiệu chống lại nó.

Một số phản ứng dị ứng có thể là kết quả của một quá trình hơi khác biệt. Các nhà nghiên cứu tin rằng một số loại thuốc có thể liên kết trực tiếp với tế bào T – một loại tế bào bạch cầu của hệ miễn dịch, và điều này bắt đầu giải phóng các hóa chất có thể gây ra phản ứng dị ứng trong lần đầu tiên sử dụng thuốc.

Thuốc thường liên quan đến dị ứng

Mặc dù bất kỳ loại thuốc nào cũng có thể gây ra phản ứng dị ứng, nhưng một số loại thuốc thường gây tỉ lệ dị ứng cao hơn một số thuốc khác. Chúng bao gồm:

• Thuốc kháng sinh, chẳng hạn như penicillin
• Thuốc giảm đau, chẳng hạn như aspirin, ibuprofen và naproxen natri
• Thuốc hóa trị để điều trị ung thư
• Thuốc điều trị các bệnh tự miễn, chẳng hạn như viêm khớp dạng thấp

Phản ứng thuốc không gây dị ứng

Đôi khi phản ứng với thuốc có thể tạo ra các dấu hiệu và triệu chứng gần giống như phản ứng của dị ứng thuốc, nhưng phản ứng với thuốc không được kích hoạt bởi hoạt động của hệ thống miễn dịch. Tình trạng này được gọi là phản ứng quá mẫn không dị ứng hoặc phản ứng thuốc giả dị ứng.

Các loại thuốc thường liên quan đến tình trạng này bao gồm:

• Aspirin
• Thuốc nhuộm (thuốc chỉ điểm) được sử dụng trong các phương pháp kiểm tra bằng hình ảnh
• Thuốc phiện để điều trị đau
• Thuốc gây tê cục bộ

(còn phần 2)

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Những điều cần biết về các loại thuốc không cần kê đơn