Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Cách chọn và dùng thuốc trị ngạt mũi cho trẻ

Thuốc chữa ngạt mũi không chữa được căn nguyên nhưng có tính chống viêm làm co mạch, giảm phù nề, giảm tiết dịch... trả lại sự thông thoáng cho mũi.

Cách chọn và dùng thuốc trị ngạt mũi cho trẻ

Với trẻ dưới 6 tuổi nhất là dưới 2 tuổi cần phải thận trong ngay từ khi chọn lựa thuốc.

Các thuốc chứa tinh dầu bạc hà, menthol: Tinh dầu gây kích ứng, nếu có thêm methylsalicylat còn gây rát bỏng. Menthol và tinh dầu bạc hà (chứa khoảng 70% menthol) gây ức chế tuần hoàn, hô hấp, dẫn đến ngừng tim ngừng thở nhất là với trẻ 2 tuổi. Không dùng các loại cao xoa, thuốc hít, thuốc xông chứa các loại chất này cho trẻ nhỏ (xoa vào mũi, thái dương, trán).

Các sản phẩm này thường có hộp bọc bên ngoài, trong hộp có tờ giới thiệu ghi rất rõ “cấm dùng cho trẻ”. Khi mua, người dùng thường xé hộp bọc bên ngoài đi nên không biết chống chỉ định này. Các sản phẩm này thường dùng cho người lớn, nhưng do không chú ý bảo quản nên có khi trẻ mang ra nghịch hoặc người lớn bôi lên mũi, thái dương, trán dễ gây tai biến.

Có rất nhiều loại thuốc chữa ngạt mũi không dùng được cho trẻ. Hình minh họa

Naphazolin: Đây là thuốc cường giao cảm, làm co mạch, chỉ dùng chữa ngạt mũi cho người lớn. Trẻ em rất nhạy cảm với thuốc này gây co mạch kéo dài làm cho máu không đến được niêm mạc mũi gây hoại tử; thuốc còn bị hấp thu vào bên trong gây nhức đầu, chóng mặt, tăng huyết áp, hồi hộp, tim nhanh, nghiêm trọng nhất là gây co mạch ở não, tim, da đầu, các chi  dẫn đến tử vong. Không nên dùng cho trẻ em dưới 6 tuổi. Nếu cần thiết, dùng dung dịch 0,025% và phải hết sức thận trọng theo chỉ dẫn và theo dõi của thầy thuốc. Chỉ được dùng dung dịch 0,05% cho trẻ em dưới 12 tuổi khi có chỉ dẫn và giám sát của thầy thuốc.

Các thuốc cảm bán không cần đơn (OTC): Trong thành phần loại thuốc cảm OTC thường có các chất: phenylephedrin, pseudoephedrin là loại cường giao cảm mạnh, làm co mạch, giảm sung huyết, có tác dụng chống ngạt mũi, rất tốt với người lớn nhưng không tốt với trẻ em, đặc biệt là trẻ em dưới 3 tuổi. Nhiều thầy thuốc lâm sàng có kinh nghiệm khuyên không nên dùng cho trẻ em ở độ tuổi lớn hơn (dưới 12 tuổi).

Phenylpropaolamin gây kích thích khó ngủ, gây chán ăn đặc biệt là gây chảy máu não, màng não. Những loại thuốc cảm chứa các chất này trước đây bán không cần đơn nhưng hiện nay có nhiều cách xử lý khác nhau: Canada (2008) khuyến cáo không được dùng cho trẻ dưới 6 tuổi. Mỹ khuyến cáo không dùng cho trẻ em dưới 4 tuổi; tất cả các sản phẩm chứa phenylpropaolamin thì Trung Quốc (2000) cấm dùng nhưng Pháp (2001) lại không cấm nhưng buộc phải bán theo đơn.

Trong các loại thuốc cảm OTC có loại thuốc dành cho người lớn, hàm lượng  các chất trên thường khá cao nếu đem dùng cho trẻ em kể cả loại lớn tuổi lại càng nguy hiểm. Theo đó không nên dùng thuốc cảm OTC chứa các chất nói trên cho trẻ em dưới 6 tuổi.

Các loại thuốc hít dùng cho bệnh hen: Chúng gồm corticoid hít, chủ vận beta 2 hít. Dạng thuốc này khó dùng, quy định chỉ có thể dùng cho trẻ em trên 4 tuổi.

Những thuốc có thể chọn dùng cho trẻ nhỏ dưới 6 tuổi

Natrichlorid: Thuốc làm co niêm mạc mũi, co mạch trả lại sự thông thoáng cho mũi. Nồng độ natri chlorid (muối) trong thuốc này chỉ chiếm 0,9% (đẳng trương) nên không gây rát hay khó chịu khi nhỏ vào mũi, thuốc không độc, có thể dùng cho cả trẻ sơ sinh.

Ephedrin: Thuốc gây giãn mạch mạnh, làm thông thoáng mũi. Dùng dưới dạng thuốc giọt 3% cho người lớn, 1% cho trẻ em. Hiện nay, thuốc này ít được dùng. Tuy có cho phép dùng cho trẻ em dưới 6 tuổi nhưng theo các thầy thuốc chỉ nên dùng khi thật cần thiết và không dùng quá 8 ngày, nếu dùng kéo dài trẻ có thể bị nhiễm độc toàn thân (nhức đầu, buồn nôn, mất ngủ).

Xylomethazolin: Thuốc có tác dụng tương tự như naphazolin nhưng yếu hơn và cũng ít độc hơn, không gây ra các tai biến nghiêm trọng như naphazolin nói ở trên. Có thể  dùng cho trẻ em dưới  12 tuổi loại có nồng độ 0,05%; loại nồng độ lớn hơn (0,1%) chỉ dùng cho người lớn.

Lưu ý một số kỹ thuật dùng

Với loại thuốc nhỏ giọt: Dùng 2 ngón tay ấn nhẹ vào lọ, thuốc sẽ chảy ra thành giọt, có thể dùng theo liều tính bằng giọt. Không ấn mạnh hay dùng cả bàn tay bóp mạnh vào lọ, làm cho thuốc chảy thành dòng, gây quá liều.

Với loại thuốc xịt: Liều tính theo nhát xịt và khó dùng, chỉ dùng cho trẻ trên 4 tuổi. Không đưa đầu ống xịt vào sâu trong mũi mà chỉ đặt nông ngay ở đầu mũi để xịt thuốc  dưới dạng phun sương vào niêm mạc mũi.

Ngạt mũi ở trẻ em rất hay gặp. Tuyệt đối không dùng các loại thuốc chống chỉ định cho đối tượng này. Với thuốc cho phép sử dụng cần hỏi ý kiến bác sĩ.

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Thời điểm trẻ em có thể tự sử dụng thuốc

DS. Bùi Văn Uy - Theo Sức khỏe & Đời sống
Bình luận
Tin mới
  • 18/11/2026

    Đồ ăn công nghiệp: Bạn đang ăn nhiều đến mức nào?

    Đồ ăn công nghiệp (thực phẩm siêu chế biến) chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong khẩu phần của người trưởng thành do tiện lợi, bảo quản được lâu và có vị hấp dẫn. Nhiều nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa việc tiêu thụ nhiều nhóm thực phẩm này với béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch.

  • 18/11/2026

    Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quốc Huy, Hiệu trưởng Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế, Phó Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam giữ chức vụ Giám đốc Đại học Huế

    Quyết định số 3366/QĐ-BGDĐT ngày 17/11/2026: Bổ nhiệm Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quốc Huy, Quyền Giám đốc Đại học Huế, Hiệu trưởng Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế giữ chức vụ Giám đốc Đại học Huế. Thời hạn giữ chức vụ là 05 năm.

  • 18/11/2026

    Bữa sáng ảnh hưởng thế nào đến trí nhớ và khả năng tập trung của trẻ?

    Sau một đêm ngủ, cơ thể trẻ đã trải qua nhiều giờ không được cung cấp năng lượng. Các nghiên cứu cho thấy việc ăn sáng có liên quan đến kết quả tốt hơn ở các bài kiểm tra trí nhớ và sự chú ý, đặc biệt ở những trẻ có tình trạng dinh dưỡng kém.

  • 17/11/2026

    Stress ảnh hưởng đến ham muốn tình dục như thế nào?

    Căng thẳng tâm lý (stress) kéo dài là một trong những nguyên nhân thường gặp gây giảm ham muốn tình dục ở cả nam và nữ. Tác động này diễn ra đồng thời qua cơ chế nội tiết, thần kinh và hành vi, và có thể cải thiện nếu được nhận biết sớm và kiểm soát đúng cách.

  • 17/11/2026

    Những dấu hiệu cảnh báo phụ nữ cần đi khám phụ khoa sớm

    Nhiều phụ nữ có tâm lý e ngại nên thường trì hoãn việc khám phụ khoa cho đến khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng. Vậy những dấu hiệu nào cho thấy bạn nên đi khám sớm thay vì chờ đợi?

  • 16/11/2026

    Làm sao để giảm ho sau cảm cúm: Nguyên nhân và cách xử lý hiệu quả

    Ho kéo dài sau khi đã khỏi các triệu chứng cấp tính của cảm cúm là tình trạng phổ biến, có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần sau khi hết sốt và nghẹt mũi.

  • 16/11/2026

    Dầu cá với bệnh viêm khớp

    Dầu cá từ lâu đã được sử dụng như một biện pháp hỗ trợ trong điều trị viêm khớp, và ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học cho thấy những lợi ích tiềm năng của nó. Tác dụng này chủ yếu liên quan đến hàm lượng axit béo omega-3, vốn có khả năng điều hòa phản ứng viêm thông qua việc ức chế một số chất trung gian gây viêm trong cơ thể.

  • 15/11/2026

    Tình yêu tuổi học trò và hành trình bảo vệ sức khỏe giới tính cho con

    Tuổi học trò đánh dấu giai đoạn trẻ bắt đầu chớm nở những rung động đầu đời và dần định hình nhận thức về bản thân cùng các mối quan hệ xung quanh. Những biến đổi tâm sinh lý dồn dập vừa mang lại cảm giác háo hức, vừa khiến trẻ không khỏi lúng túng, bối rối. Nếu không có sự định hướng đúng đắn, trẻ rất dễ tiếp nhận thông tin lệch lạc và đưa ra những quyết định gây ảnh hưởng đến bản thân. Để giúp cha mẹ trở thành người đồng hành đáng tin cậy, trang bị cho con kiến thức khoa học cùng kỹ năng tự bảo vệ, Viện Y học ứng dụng Việt Nam xin chia sẻ những góc nhìn chi tiết trong bài viết dưới đây.

Xem thêm