Các nhà khoa học phát hiện yếu tố dự đoán tuổi thọ trong một nghiên cứu gây bất ngờ

Nghiên cứu, công bố trên tạp chí Science, đã phân tích dữ liệu về tuổi thọ và di truyền ở các cặp song sinh cùng trứng và khác trứng tại Đan Mạch, Thụy Điển và Mỹ. Nhóm nghiên cứu so sánh mức độ tương đồng về tuổi thọ giữa các cặp song sinh để ước tính mức độ ảnh hưởng của gen.

Do hồ sơ cũ không ghi rõ nguyên nhân tử vong, các nhà khoa học phải ước tính tỷ lệ tử vong do nguyên nhân bên ngoài (như tai nạn, bệnh nhiễm trùng) và phân biệt với nguyên nhân nội sinh như lão hóa hoặc bệnh lý liên quan di truyền. Kết quả cho thấy tỷ lệ tử vong tương đối ổn định ở độ tuổi 20–40, sau đó tăng nhanh theo tuổi. Số ca tử vong do yếu tố bên ngoài cũng tăng dần theo tuổi nhưng chậm hơn so với tử vong do nguyên nhân nội tại.

Phân tích tổng hợp cho thấy gen có thể quyết định tới 55% tuổi thọ – cao hơn gấp đôi so với nhiều ước tính trước đây. Phần còn lại chịu ảnh hưởng của môi trường, lối sống, khả năng tiếp cận y tế và những biến đổi ngẫu nhiên trong quá trình biểu hiện gen.

Đọc thêm tại bài viết: Khi bạn sống tới… 130 tuổi

Vì sao gen có vai trò lớn?

Theo các nhà khoa học, yếu tố di truyền ảnh hưởng mạnh đến nguy cơ mắc bệnh – vốn là nguyên nhân chính dẫn đến tử vong. Phân tích cho thấy tính di truyền cao nhất gây tử vong do sa sút trí tuệ, tiếp theo là bệnh tim mạch và sau cùng là ung thư.

Các nghiên cứu song sinh từ lâu đã chỉ ra rằng di truyền giải thích khoảng một nửa sự khác biệt ở nhiều đặc điểm của con người, bao gồm cả tính cách. Vì vậy, việc tuổi thọ chịu ảnh hưởng tương tự không phải điều quá bất thường.

Tuy nhiên, tuổi thọ không phụ thuộc vào một hoặc hai gen riêng lẻ mà là kết quả tương tác của hàng trăm, thậm chí hàng nghìn gen. Bên cạnh đó, gen không hoạt động độc lập mà chính cách mỗi người phản ứng với môi trường, hành vi sống và quá trình lão hóa mới quyết định kết quả cuối cùng.

Dù vậy, nghiên cứu cũng có hạn chế. Dữ liệu chủ yếu đến từ các quần thể song sinh ở Scandinavia, nên kết quả có thể chưa phản ánh đầy đủ các nhóm dân số khác.

Vậy lối sống còn quan trọng không?

Một số người có thể hiểu nhầm rằng nếu gen quyết định tới một nửa tuổi thọ thì ăn uống lành mạnh hay tập luyện cũng không còn nhiều ý nghĩa. Các chuyên gia khẳng định điều này là sai.

Tuổi thọ là kết quả tương tác giữa di truyền, môi trường và hành vi sống. Ngay cả khi di truyền chiếm khoảng 50%, thì 50% còn lại vẫn thuộc về những yếu tố có thể thay đổi được.

Đọc thêm tại bài viết: 10 thói quen hôm nay cho cuộc sống khỏe mạnh 10 năm sau

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng  tập thể dục, chế độ ăn cân đối, quan hệ xã hội tích cực và môi trường sống lành mạnh đều góp phần đáng kể đến tuổi thọ của bạn. Đặc biệt, vai trò của lối sống càng rõ rệt ở tuổi cao. Ở tuổi 30, khác biệt giữa người sống buông thả và người sống lành mạnh có thể chưa rõ ràng. Nhưng ở tuổi 80, sự khác biệt này trở nên rất lớn.

Các khuyến nghị cũng luôn chú ý đến vai trò tầm quan trọng của khám sức khỏe định kỳ. Tiếp cận chăm sóc y tế ban đầu chất lượng giúp bạn phát hiện sớm và kiểm soát tăng huyết áp, tiểu đường, béo phì, rối loạn mỡ máu, đồng thời thực hiện các xét nghiệm sàng lọc ung thư như chụp nhũ ảnh hoặc nội soi đại tràng – những biện pháp có thể cứu sống nhiều người.

Vậy nên  dù di truyền tạo nền tảng nhưng lối sống mới là yếu tố quyết định chất lượng và số năm sống khỏe mạnh của bạn. Hành vi không lành mạnh có thể làm bộc lộ điểm yếu di truyền, trong khi lựa chọn tích cực có thể giúp giảm thiểu nguy cơ.

Tạm kết

Phát hiện này không nên làm thay đổi quyết định sống lành mạnh của mỗi người. Thay vào đó, nghiên cứu mở ra hướng tìm hiểu sâu hơn về cơ chế sinh học của lão hóa. Nếu xác định được các con đường sinh học giúp một tỷ lệ nhỏ người có thể sống tới 100 tuổi mà không mắc bệnh nghiêm trọng, khoa học có thể phát triển các biện pháp can thiệp nhằm kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh.

Cho đến khi có thêm bằng chứng, lời khuyên vẫn không thay đổi: bạn không thể chọn bộ gen của mình, nhưng bạn có thể lựa chọn cách sống. Và chính những lựa chọn đó vẫn đóng vai trò then chốt đối với sức khỏe lâu dài.