Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Bệnh hồng cầu hình liềm

Là một bệnh rối loạn di truyền về máu khá hay gặp. Hiểu biết về cơ chế sinh bệnh giúp ích cho việc dự phòng bệnh tiến triển nặng hơn hoặc tránh được bệnh cho thế hệ sau bằng xét nghiệm tiền hôn nhân.

Khi có hình tròn và trơn nhẵn tế bào máu sẽ di chuyển dễ dàng hơn trong cơ thể để mang oxy từ phổi đến các cơ quan thiết yếu. Trong bệnh hồng cầu hình liềm, tế bào hồng cầu có hình dạng giống hình liềm hay giống trăng khuyết. Những tế bào này cứng và dính vào nhau tạo thành một khối và dính vào thành mạch máu. Các khối tế bào này mắc kẹt cản trở sự lưu thông máu và oxy. Những phần của cơ thể như tim, phổi và thận không nhận đủ dòng máu thông thường sẽ bị tổn thương  dẫn đến nhiều biến chứng sức khỏe như thiếu máu, đau, viêm và đột quỵ.

Không một loại thuốc nào có thể chữa được nguyên nhân gây ra hồng cầu hình liềm nhưng điều trị giúp giảm đau, ngăn ngừa các biến chứng và giúp người mắc bệnh sống lâu hơn.

Làm thế nào để biết mình bị mắc bệnh hồng cầu hình liềm?

Bệnh hồng cầu hình liềm là một bệnh di truyền, được truyền từ đời bố mẹ. Giống như màu tóc, màu mắt. Bệnh không lây truyền như virus.

Những người mắc bệnh hồng cầu hình liềm là những người mang hai gen từ bố mẹ quy định sự biến đổi của hemoglobin - một protein làm cho hồng cầu có thể mang oxy đi đến hết các phần của cơ thể. Một số người khác mang gen bệnh hồng cầu hình liềm nhưng không biểu hiện bệnh là do họ chỉ có một gen bị đột biến.

Nếu một trong hai bố mẹ bị bệnh hồng cầu hình liềm và người còn lại mang gen quy định bệnh thì khoảng 50% cơ hội con cái của họ sinh ra sẽ bị bệnh hoặc cũng mang gen gây bệnh. Khi cả hai bố mẹ đều mang gen gây bệnh thì con cái của họ có 25% cơ hội bị bệnh. Bệnh hồng cầu hình liềm là bệnh di truyền gen lặn bởi bạn cần sự đột biến gen từ cả bố và mẹ.

Tuổi thọ trung bình của những người mắc bệnh hồng cầu hình liềm từ 42-47 tuổi.

Ai có thể mắc bệnh?

Bệnh hồng cầu hình liềm là bệnh di truyền thường gặp, có khoảng 8-12 triệu người mắc. Bệnh thường phổ biến ở những vùng hay xuất hiện muỗi như hạ Sahara châu Phi.

Những loại bệnh hồng cầu hình liềm

Bệnh hồng cầu hình liềm liên quan đến một nhóm bệnh rối loạn máu gây ra hemoglobin hình liềm. Một số kiểu đặc biệt của bệnh hồng cầu hình liềm phụ thuộc vào loại hemoglobin, cùng với sự di truyền nhận từ bố mẹ.

Những kiểu bệnh hồng cầu hình liềm phổ biến nhất:

Thiếu máu hồng cầu hình liềm: đây là bệnh thường gặp và nghiêm trọng nhất. Những người này đều di di truyền cả hai gen từ bố mẹ.

Thiếu máu hồng hình liềm với hemoglobin C: những người mắc bệnh này nhận gen hồng cầu hình liềm từ bố hoặc mẹ, và người còn lại sẽ cho một gen tạo ra hemoglobin  C bất thường. Đây là một dạng bệnh hồng cầu hình liềm nhẹ hơn… Một số người cũng được thừa hưởng các gen gây bệnh hiếm hơn là dạng D, E và O. Mức độ nghiêm trọng của mỗi bệnh cũng rất khác nhau.

Bệnh thalassemia beta: những người được chẩn đoán mắc chúng bệnh này thường là những người nhận một gen mang bệnh và một gen gây bệnh thalassemia beta từ bố mẹ. Beta thalassemia, một dạng thiếu máu gồm có 2 typ: 0 và +. Người bị thalassemia beta 0 mắc bệnh nghiêm trọng hơn thalassemia beta +.

Điều trị và chăm sóc

Mục đích chính của điều trị là giúp giảm cơn đau và phòng ngừa thiếu máu, sưng bàn chân và bàn tay, nhiễm trùng và vấn đề về thị lực-những mạch máu nhỏ trong mắt bị chặn bởi các tế bào hình liềm và gây tổn thương võng mạc.  Có một số loại thuốc giúp kiểm soát biến chứng của bệnh.  Dưới đây là một vài loại thuốc đó: Hydroxyurea ; L-glutamine oral powder; Crizanlizumab; Voxelotor.

 

Các điều trị không dùng thuốc

Truyền máu: trong quá trình truyền máu, truyền các tế bào máu bình thường vào cơ thể để tăng cung cấp oxy cho tất cả các bộ phận của cơ thể. Truyền máu đặc biệt thường gặp ở những người bị thiếu máu nặng. Thiếu máu nặng mạn tính liên quan đến suy thận có thể phải truyền máu thường xuyên. Phòng ngừa đột quỵ có thể phải truyền máu hàng tháng.

Ghép tế bào gốc: đây là thủ thuật lấy tủy xương của người khỏe mạnh hiến tặng ghép vào tủy xương của người bị bệnh. Thường người hiến tặng sẽ là anh chị em trong gia đình không mang gen cũng như không mắc bệnh tế bào hình liềm.  Thủ thuật này phổ biến trên toàn thế giới.

Tiên lượng

Tỷ lệ sống sót của trẻ khi được chẩn đoán mắc bệnh hồng cầu hình liềm đã cải thiện rất nhiều. Hơn 98% số trẻ mắc bệnh hồng cầu hình liềm đã sống sót đến tuổi trưởng thành. Đó là nhờ có sàng lọc trước sinh, điều trị sớm bằng penicillin và hiệu quả của các vaccine chống lại bệnh cúm và viêm phổi- những bệnh mà trẻ hay mắc.  Trẻ em bị bệnh hồng cầu liềm có thể điều trị penicillin từ 2 tháng cho đến ít nhất 5 tuổi giúp ngăn ngừa nhiễm trùng có thể đe dọa đến tính mạng của trẻ. Mặc dù tỷ lệ tử vong đã được cải thiện và có rất nhiều tiến bộ trong điều trị bệnh hồng cầu liềm nhưng người ta vẫn khao khát tìm ra những phương pháp khác.  Liệu pháp gen là một trong số những niềm hi vọng của người mắc bệnh, nhưng vẫn cần thêm nhiều thời gian để nghiên cứu và thử nghiệm.

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Bệnh hồng cầu hình liềm: phân loại, triệu chứng và điều trị

 

Ths. Bs. Đào Thị Ngọc - Viện Y học ứng dụng Việt Nam (theo health.usnews) -
Bình luận
Tin mới
  • 16/11/2026

    Làm sao để giảm ho sau cảm cúm: Nguyên nhân và cách xử lý hiệu quả

    Ho kéo dài sau khi đã khỏi các triệu chứng cấp tính của cảm cúm là tình trạng phổ biến, có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần sau khi hết sốt và nghẹt mũi.

  • 16/11/2026

    Dầu cá với bệnh viêm khớp

    Dầu cá từ lâu đã được sử dụng như một biện pháp hỗ trợ trong điều trị viêm khớp, và ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học cho thấy những lợi ích tiềm năng của nó. Tác dụng này chủ yếu liên quan đến hàm lượng axit béo omega-3, vốn có khả năng điều hòa phản ứng viêm thông qua việc ức chế một số chất trung gian gây viêm trong cơ thể.

  • 15/11/2026

    Tình yêu tuổi học trò và hành trình bảo vệ sức khỏe giới tính cho con

    Tuổi học trò đánh dấu giai đoạn trẻ bắt đầu chớm nở những rung động đầu đời và dần định hình nhận thức về bản thân cùng các mối quan hệ xung quanh. Những biến đổi tâm sinh lý dồn dập vừa mang lại cảm giác háo hức, vừa khiến trẻ không khỏi lúng túng, bối rối. Nếu không có sự định hướng đúng đắn, trẻ rất dễ tiếp nhận thông tin lệch lạc và đưa ra những quyết định gây ảnh hưởng đến bản thân. Để giúp cha mẹ trở thành người đồng hành đáng tin cậy, trang bị cho con kiến thức khoa học cùng kỹ năng tự bảo vệ, Viện Y học ứng dụng Việt Nam xin chia sẻ những góc nhìn chi tiết trong bài viết dưới đây.

  • 15/11/2026

    Vaccine cúm – Tầm quan trọng của tiêm chủng trong mùa đông

    Mùa đông là thời điểm virus cúm hoạt động mạnh, khiến số ca mắc tăng nhanh, đặc biệt ở người già, trẻ nhỏ và người có bệnh mạn tính. Tiêm vaccine cúm không chỉ giúp phòng bệnh hiệu quả mà còn giảm nguy cơ biến chứng nặng, nhập viện và tử vong trong mùa dịch.

  • 14/11/2026

    Dấu hiệu rụng trứng và cách xác định ngày dễ thụ thai

    Rụng trứng là thời điểm noãn trưởng thành được phóng ra khỏi buồng trứng và có thể gặp tinh trùng để thụ tinh. Nhận biết đúng các dấu hiệu rụng trứng giúp các cặp vợ chồng xác định khoảng thời gian có khả năng thụ thai cao nhất trong mỗi chu kỳ kinh nguyệt.

  • 14/11/2026

    Rhino Virus – Nguyên nhân gây cảm trong lúc giao mùa

    Đây là một nguyên nhân gây bệnh cảm lạnh và viêm hô hấp thường gặp ở vào thời tiết ẩm ướt, thời tiết đặc trưng trong lúc giao mùa đông sang xuân.

  • 13/11/2026

    Hội chứng alpha-gal là gì?

    Hội chứng alpha-gal (AGS) là một dạng dị ứng nghiêm trọng, có khả năng đe dọa tính mạng, được kích hoạt bởi vết cắn của ve và gây ra dị ứng với một phân tử đường có trong thịt, các sản phẩm từ động vật có vú. Cùng tìm hiểu về hội chứng alpha-gal qua bài viết sau!

  • 13/11/2026

    Cách phòng ngừa "nước ăn chân" và ghẻ lở mùa mưa lũ

    Mùa mưa lũ không chỉ mang đến thiệt hại về tài sản và môi trường sống mà còn tạo ra môi trường lý tưởng cho nhiều loại bệnh da liễu phát triển mạnh. Nước ngập bẩn chứa hỗn hợp vi khuẩn, vi nấm, ký sinh trùng và hóa chất trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với hàng rào bảo vệ tự nhiên của da.

Xem thêm