Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Ung thư tuyến tiền liệt và chỉ số PSA

Khi nam giới có tuổi, hầu hết đều gặp tình trạng phì đại tuyến tiền liệt, khiến chỉ số PSA tăng cao. PSA tăng cao có thể do phì đại tuyến tiền liệt, đôi khi từ khối u tuyến tiền liệt và rất khó để phân biệt giữa 2 tình trạng này. PSA tăng cao có thể bắt nguồn từ ung thư tiền liệt tuyến cả lành tính và ác tính.

Ung thư tuyến tiền liệt và chỉ số PSA

Kích thước của tuyến tiền liệt có thể được ước lượng thông qua việc thăm khám trực tràng bằng ngón tay thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa. Tuy nhiên, rất ít bác sĩ có kỹ năng ước tính kích cỡ tuyến tiền liệt bằng thăm khám thông thường. Do đó, trong hầu hết các trường hợp, kích thước tuyến tiền liệt chỉ có thể được xác định bằng cách siêu âm hoặc chụp cộng hưởng từ.

Khi kích thước của tuyến tiền liệt đã được xác định chắc chắn bằng siêu âm, nồng độ PSA bình thường cho cá nhân đó có thể được tính toán. Thông thường, PSA tăng lên 1 điểm cho mỗi 10 ml khối lượng tuyến tiền liệt tăng lên. Do đó, công thức để tính toán PSA liên quan đến kích thước tuyến tiền liệt ở người bình thường là chia khối lượng tiền liệt tuyến cho 10.

Ví dụ: đối với tuyến tiền liệt 30ml, PSA thông thường nên ở khoảng 3; với tuyến tiền liệt 50ml, PSA sẽ ở khoảng 5. Một người đàn ông có tuyến tiền liệt khoảng 100ml sẽ có PSA bình thường khoảng 10.

Mức PSA sẽ  trở nên bất thường khi nó cao hơn 50% so với dự kiến ​​- dựa trên kích cỡ tuyến tiền liệt. Ví dụ, PSA "bất thường" đối với một người có tiền liệt tuyến 30ml là 4,5 hoặc cao hơn.

PSA bất thường đối với tuyến tiền liệt 50ml là trên 7,5. Đối với tuyến 100ml, PSA cần phải ở trên 15. Trong sách giáo khoa y học tỷ lệ kích thước tuyến tiền liệt và PSA được gọi là mật độ PSA. Trừ khi bạn xác định được kích thước của tuyến tiền liệt và PSA của bạn ngoài khoảng cho phép (trên 20), nếu không, không thể đưa ra bất cứ kết luận nào về PSA và nguy cơ ung thư tiền liệt tuyến tiềm ẩn của bạn cả.

PSA cũng có thể sẽ tăng cao do các nguyên nhân khác, ngoài ung thư tiền liệt tuyến hoặc phì đại tiền liệt tuyến. Tăng PSA tạm thời có thể xảy ra do hoạt động tình dục gần đây, đạp xe trong thời gian dài và viêm tuyến tiền liệt không đặc hiệu.

Viêm tuyến tiền liệt cận lâm sàng  không đặc hiệu là nguyên nhân rất phổ biến gây tăng PSA ở nam giới nói chung. Nhiễm trùng tuyến tiền liệt nghiêm trọng có thể khiến nam giới cảm thấy đau ở vùng chậu và sốt, (viêm tuyến tiền liệt) thường rất hiếm gặp. Tuy nhiên, nhiễm trùng tuyến tiền liệt cận lâm sàng, một tình trạng mà nam giới thường không ý thức được có thể xảy ra ở hầu hết nam giới vào bất cứ thời điểm nào trong cuộc đời. Một số chuyên gia nghi ngờ rằng tình trạng nhiễm trùng cận lâm sàng này là nguyên nhân gốc rễ của sự phì đại tuyến tiền liệt nhưng mối liên hệ này chưa được xác định rõ ràng.

Điều quan trọng về viêm tuyến tiền liệt là quá trình viêm thường xuyên sẽ dẫn đến lượng PSA tăng cao, gây ra các hiểu lầm về khả năng ung thư tuyến tiền liệt tiềm ẩn. Điều không may là cho tới nay, vẫn chưa có các biện pháp để làm giảm bớt tình trạng viêm tiền liệt tuyến. Đôi khi thuốc kháng sinh được thử nghiệm nhưng thường thì sẽ không có hiệu quả hoặc sự suy giảm PSA chỉ là tạm thời.

Bằng cách xây dựng hình ảnh tuyến tiền liệt và xác định chính xác kích cỡ của nó, chúng ta có thể tìm ra ý nghĩa của xét nghiệm PSA một cách chính xác nhất.

PSA đã là một xét nghiệm rất hữu ích, nhưng các bác sỹ thường quên rằng kích thước tuyến tiền liệt của mỗi nam giới là rất khác nhau nên thường yêu cầu sinh thiết tuyến tiền liệt khi không cần thiết. Vì mức độ PSA bị ảnh hưởng bởi kích thước của tuyến tiền liệt, nên nếu xét nghiệm cho thấy tuyến tiền liệt lớn hơn bình thường có thể sẽ là một tin tốt. Tuyến tiền liệt lớn hơn bình thường sẽ là một lời giải thích tốt cho tình trạng PSA tăng cao và giúp làm giảm số trường hợp sinh thiết tuyến tiền liệt không cần thiết.

Thông tin thêm trong bài viết: Hiểu lầm và sự thật về ung thư tiền liệt tuyến

Bình luận
Tin mới
  • 17/11/2026

    Stress ảnh hưởng đến ham muốn tình dục như thế nào?

    Căng thẳng tâm lý (stress) kéo dài là một trong những nguyên nhân thường gặp gây giảm ham muốn tình dục ở cả nam và nữ. Tác động này diễn ra đồng thời qua cơ chế nội tiết, thần kinh và hành vi, và có thể cải thiện nếu được nhận biết sớm và kiểm soát đúng cách.

  • 17/11/2026

    Những dấu hiệu cảnh báo phụ nữ cần đi khám phụ khoa sớm

    Nhiều phụ nữ có tâm lý e ngại nên thường trì hoãn việc khám phụ khoa cho đến khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng. Vậy những dấu hiệu nào cho thấy bạn nên đi khám sớm thay vì chờ đợi?

  • 16/11/2026

    Làm sao để giảm ho sau cảm cúm: Nguyên nhân và cách xử lý hiệu quả

    Ho kéo dài sau khi đã khỏi các triệu chứng cấp tính của cảm cúm là tình trạng phổ biến, có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần sau khi hết sốt và nghẹt mũi.

  • 16/11/2026

    Dầu cá với bệnh viêm khớp

    Dầu cá từ lâu đã được sử dụng như một biện pháp hỗ trợ trong điều trị viêm khớp, và ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học cho thấy những lợi ích tiềm năng của nó. Tác dụng này chủ yếu liên quan đến hàm lượng axit béo omega-3, vốn có khả năng điều hòa phản ứng viêm thông qua việc ức chế một số chất trung gian gây viêm trong cơ thể.

  • 15/11/2026

    Tình yêu tuổi học trò và hành trình bảo vệ sức khỏe giới tính cho con

    Tuổi học trò đánh dấu giai đoạn trẻ bắt đầu chớm nở những rung động đầu đời và dần định hình nhận thức về bản thân cùng các mối quan hệ xung quanh. Những biến đổi tâm sinh lý dồn dập vừa mang lại cảm giác háo hức, vừa khiến trẻ không khỏi lúng túng, bối rối. Nếu không có sự định hướng đúng đắn, trẻ rất dễ tiếp nhận thông tin lệch lạc và đưa ra những quyết định gây ảnh hưởng đến bản thân. Để giúp cha mẹ trở thành người đồng hành đáng tin cậy, trang bị cho con kiến thức khoa học cùng kỹ năng tự bảo vệ, Viện Y học ứng dụng Việt Nam xin chia sẻ những góc nhìn chi tiết trong bài viết dưới đây.

  • 15/11/2026

    Vaccine cúm – Tầm quan trọng của tiêm chủng trong mùa đông

    Mùa đông là thời điểm virus cúm hoạt động mạnh, khiến số ca mắc tăng nhanh, đặc biệt ở người già, trẻ nhỏ và người có bệnh mạn tính. Tiêm vaccine cúm không chỉ giúp phòng bệnh hiệu quả mà còn giảm nguy cơ biến chứng nặng, nhập viện và tử vong trong mùa dịch.

  • 14/11/2026

    Dấu hiệu rụng trứng và cách xác định ngày dễ thụ thai

    Rụng trứng là thời điểm noãn trưởng thành được phóng ra khỏi buồng trứng và có thể gặp tinh trùng để thụ tinh. Nhận biết đúng các dấu hiệu rụng trứng giúp các cặp vợ chồng xác định khoảng thời gian có khả năng thụ thai cao nhất trong mỗi chu kỳ kinh nguyệt.

  • 14/11/2026

    Rhino Virus – Nguyên nhân gây cảm trong lúc giao mùa

    Đây là một nguyên nhân gây bệnh cảm lạnh và viêm hô hấp thường gặp ở vào thời tiết ẩm ướt, thời tiết đặc trưng trong lúc giao mùa đông sang xuân.

Xem thêm