Khi "ăn uống lành mạnh" trở thành nỗi ám ảnh không lành mạnh

Nỗi ám ảnh này được gọi là orthorexia và nó có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng.

Orthorexia chưa được chính thức công nhận là chứng rối loạn ăn uống, nhưng đối với những người sống chung với nó, đó là một tình trạng sức khỏe tâm thần nghiêm trọng thường bắt đầu bằng việc cố gắng "ăn sạch".

Ăn một chế độ ăn uống lành mạnh là điều mà tất cả chúng ta đều được "quy định" - và lý do là hợp lý, một chế độ ăn uống lành mạnh, bổ dưỡng có liên quan đến mọi thứ - từ giảm nguy cơ mắc bệnh tim đến bảo vệ chống lại một số bệnh ung thư và thậm chí cả những thứ như cải thiện tâm trạng. Nhưng đôi khi việc ăn uống lành mạnh hoặc "sạch sẽ" trở thành nỗi ám ảnh về việc ăn uống lành mạnh, được gọi là orthorexia.

Chuyên gia dinh dưỡng và trợ giảng tại UNSW Sydney, Tiến sĩ Rebecca Reynolds, giải thích: "Orthorexia không chỉ quan tâm đến những gì bạn ăn. Nó đang đẩy vấn đề này đến một mức độ mà nó có tác động tiêu cực đáng kể đến cuộc sống của bạn".

Tiến sĩ Reynolds giải thích rằng, ngoài việc bị ám ảnh về việc ăn uống lành mạnh, orthorexia thường liên quan đến sự lo lắng tột độ về lựa chọn thực phẩm, cũng như cảm giác tội lỗi hoặc xấu hổ nếu các quy tắc ăn uống tự đặt ra bị phá vỡ.

"Chúng ta đang nói về thời điểm ai đó không thể ăn ở bất kỳ nơi nào khác ngoài nhà bếp của họ ở nhà nữa".

"Cắt bỏ toàn bộ nhóm thực phẩm, thực phẩm hoặc chất dinh dưỡng cũng có thể dẫn đến suy dinh dưỡng nếu bạn không biết hàm lượng dinh dưỡng thực sự của thực phẩm và đồ uống bạn đang ăn so với những gì cơ thể bạn thực sự cần".

Làm thế nào - và tại sao - orthorexia phát triển?

Tiến sĩ tâm lý học Ranjani Utpala là giám đốc lâm sàng của Butterfly Foundation, tổ chức từ thiện quốc gia dành cho tất cả những người Úc bị ảnh hưởng bởi chứng rối loạn ăn uống và các vấn đề về hình ảnh cơ thể. Cô nói rằng nghiên cứu về các yếu tố rủi ro và nguyên nhân của orthorexia còn ít, nhưng bằng chứng mới nổi đã làm sáng tỏ một số điều.

Tiến sĩ Utpala nói: "Điều này cho thấy một số đặc điểm tính cách nhất định, bao gồm cả những người rất cầu toàn hoặc những người có đặc điểm ám ảnh cưỡng chế, có thể dễ mắc chứng orthorexia hơn".

"Những người từng có tiền sử rối loạn ăn uống trong quá khứ hoặc hiện tại cũng được nghiên cứu xem là có liên quan tích cực với khả năng mắc chứng orthorexia cao hơn" - Tiến sĩ Utpala nói tiếp - "Một điều khác cần xem xét ở đây là, với sự cố định của xã hội hiện tại với "ăn sạch" và "thực phẩm lành mạnh", gần giống như xã hội đã cấp phép cho các hành vi kiểu orthorexia được khuyến khích và thậm chí được tôn vinh".

"Chúng tôi thường nhận được rất nhiều lời khen ngợi vì đã tham gia vào những gì mà đối với nhiều người, có thể là những hành vi vô cùng rối loạn" - Tiến sĩ Utpala tiếp tục - "Và vì vậy, điều bắt đầu là muốn phù hợp với văn hóa ăn kiêng và phong trào "ăn sạch" có thể khiến ai đó vô tình rơi vào các kiểu ăn uống không điều độ, điều này có thể làm tăng nguy cơ phát triển chứng orthorexia - hoặc một chứng rối loạn ăn uống khác, cho vấn đề đó".

Các triệu chứng của orthorexia là gì?

Các triệu chứng của orthorexia vượt lên trên sở thích đơn giản hoặc quan tâm đến việc ăn uống lành mạnh. Ngoài các dấu hiệu cảnh báo mà Tiến sĩ Reynolds đã đề cập ở trên về nỗi ám ảnh, lo lắng và cảm giác tội lỗi đáng kể, các dấu hiệu khác bao gồm:

- Cô lập xã hội khi người đó ngày càng xa lánh mọi người, các hoạt động và tình huống không phù hợp với các quy tắc ăn uống nghiêm ngặt của họ.

- Trải nghiệm cảm giác giá trị bản thân hoặc lòng tự trọng cao hơn khi ăn các loại thực phẩm tự xác định là tốt cho sức khỏe.

- Dành quá nhiều thời gian và năng lượng để suy nghĩ, lựa chọn và chuẩn bị "thực phẩm tốt cho sức khỏe" đến mức nó cản trở các khía cạnh khác của cuộc sống.

Đi đâu để được giúp đỡ?

Tiến sĩ Utpala nói nếu bạn lo lắng về cách ăn uống hoặc hành vi của mình, hoặc cách ăn uống của người thân, bạn có thể tìm lời khuyên từ các chuyên gia y tế.