Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Đừng chủ quan với bụi mịn trong không khí

Vấn đề về bụi mịn trở thành mối quan tâm của cả những chuyên gia môi trường lẫn chuyên gia y tế bởi nó ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ con người

Bụi và sức ảnh hưởng

Bụi là tập hợp nhiều hạt vật chất, có kích thước nhỏ, lơ lửng trong không khí. PM2.5 và PM10 là những chỉ số về chất lượng không khí, chỉ kích thước của những hạt bụi (PM trong PM2.5 hay PM10 là viết tắt của Particulate Matter).

Các hạt bụi thô có đường kính khoảng từ 2,5 đến 10 micromet. Riêng các hạt bụi mịn có đường kính trong khoảng từ 0,1 micromet đến 2,5 micromet; còn được gọi là PM2.5 (tức kích thước nhỏ hơn 2,5 micromet, nhỏ hơn 1/30 đường kính của một sợi tóc). Riêng bụi siêu mịn có đường kính nhỏ hơn 0,1 micromet. Bụi mịn nhỏ đến mức chúng ta chỉ nhìn thấy khi chúng bám theo số đông trên các vật thể khác như mặt lá cây, mặt kính, mặt bàn ghế…

Về tác động đến sức khỏe, các hạt bụi lớn hơn 10 micromet có thể gây kích ứng mắt, mũi và cổ họng nhưng thường không đến được phổi. Bụi mịn và siêu mịn là đáng lo ngại nhất vì chúng có khả năng ảnh hưởng đến sức khỏe nhiều nhất. Do kích thước nhỏ nên chúng đi vào phần sâu của phổi và thậm chí vào máu. Trong thành phần bụi có thể có nhiều chất khác nhau, như sunfat, nitrat, amoniac, carbon, bụi khoáng... chúng rất có hại.

Đừng chủ quan với bụi mịn trong không khí

Ô nhiễm không khí ở cả thành thị và nông thôn gây ra 4,2 triệu người tử vong sớm trên toàn thế giới mỗi năm

Bụi có thể gây ra có thể gây ra các ảnh hưởng sức khỏe khác nhau: tăng số lần khám cấp cứu và nhập viện vì các vấn đề về hô hấp và tim mạch, khó thở, làm hen suyễn hay các bệnh phổi có sẵn nặng hơn, bất lợi cho sinh đẻ như sinh con nhẹ cân, giảm sự phát triển phổi ở trẻ em, ung thư, tử vong sớm.

Ngày nay, mức độ ô nhiễm không khí được đánh giá thông qua chỉ số chất lượng không khí (Air Quality Index, viết tắt AQI), là một chỉ số báo cáo chất lượng không khí hàng ngày.  Chỉ số này cho biết không khí xung quanh là sạch hay ô nhiễm và những ảnh hưởng liên quan tới sức khỏe.

Cụ thể tại TP.HCM, người ta đã lắp các trạm quan trắc chất lượng không khí để đánh giá các thông tin này.Chỉ số chất lượng không khí có 5 mức độ, được đo theo thang điểm 0 - 500, giá trị càng cao, mức độ ô nhiễm càng nhiều, từ mức độ tốt (mức 1) đến đặc biệt nguy hiểm (mức 5).

Theo các nghiên cứu, nguồn gốc xuất phát của bụi mịn: bụi trong không khí đến từ nhiều nguồn khác nhau. Thành phần của các hạt bụi có thể thay đổi tùy dựa trên vị trí, mùa và nguồn gốc xuất phát. Bụi mịn và siêu mịn phần lớn có nguồn gốc do con người tạo ra. Khói từ các đám cháy và khí thải từ các nhà máy nhiệt điện, cơ sở sản xuất công nghiệp, bụi đường, khí thải từ các phương tiện giao thông cơ giới, bên trong nhà…

Các dấu hiệu cho thấy bạn đang bị ảnh hưởng bởi bụi

Tùy thuộc vào tình hình sức khỏe chung của mỗi người, không khí ô nhiễm có những ảnh hưởng xấu đến sức khỏe dài hạn và ngắn hạn khác nhau. Ngay cả ở người khỏe mạnh, cũng có thể gặp các triệu chứng như kích ứng mắt, da, mũi và cổ họng; ho, khạc đàm, tức ngực, khó thở.Những triệu chứng này sẽ biến mất khi chất lượng không khí được cải thiện.

Ở những người có sẵn bệnh phổi như hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính; bụi có thể làm tăng các triệu chứng của bệnh như ho, nặng ngực, thở khò khè, khó thở. Nếu có sẵn bệnh tim mạch, việc tiếp xúc với bụi có thể gây ra các vấn đề nghiêm trọng - bao gồm làm nặng thêm tình trạng bệnh, cơn đau thắt ngực, đột quỵ. Đôi khi không có triệu chứng cũng không chắc là an toàn.

Cơ thể bị bụi tàn phá ra sao?

Năm 2016, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính ô nhiễm không khí xung quanh (ngoài trời) ở cả thành thị và nông thôn gây ra 4,2 triệu người tử vong sớm trên toàn thế giới mỗi năm; tỷ lệ tử vong này chủ yếu do tiếp xúc với bụi mịn, gây ra bệnh tim mạch, hô hấp và ung thư.

Có mối liên quan chặt chẽ giữa tiếp xúc với nồng độ cao của bụi (PM10 và PM2.5) và tăng tỷ lệ tử vong hoặc bệnh tật, cả tiếp xúc hàng ngày và theo thời gian. Những người tiếp xúc với bụi mịn trong một thời gian dài có nhiều vấn đề về tim và phổi hơn những người không hít phải loại ô nhiễm không khí này.

Đừng chủ quan với bụi mịn trong không khíKhông khí ô nhiễm gay các triệu chứng như kích ứng mắt, da, mũi và cổ họng; ho, khạc đàm, tức ngực, khó thở.

Ngược lại, khi nồng độ bụi mịn giảm, tỷ lệ bệnh tật và tử vong liên quan cũng sẽ giảm. Các nghiên cứu đã cho thấy mức độ bụi mịn giảm 10ug m3 giảm 15% nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch. Ô nhiễm bụi mịn còn có thể tác động đến sức khỏe ngay cả khi ở nồng độ thấp.

Các biện pháp phòng bụi

- Khi đi ra bên ngoài đường, đeo khẩu trang đúng tiêu chuẩn để bảo vệ khỏi bụi trong không khí.

- Không tập thể dục hay làm việc ở nơi bị ô nhiễm không khí, tránh các hoạt động mạnh khiến phải hít thở nhanh hơn hoặc sâu như đạp xe, chạy bộ...

- Hạn chế di chuyển trên những con đường và đường cao tốc đông đúc, những nơi này chất lượng không khí thường xấu hơn vì khí thải từ các phương tiện giao thông.

- Trồng nhiều cây xanh xung quanh nhà, trên đường đi giúp làm sạch không khí.

- Nếu nhà ở trong khu vực có mức độ ô nhiễm bụi cao: giữ nhà sạch sẽ, lau khăn ướt, sử dụng máy hút bụi có bộ lọc, sử dụng máy lọc không khí đúng tiêu chuẩn.

-  Hạn chế làm ô nhiễm thêm không khí như đun nấu bằng than củi nơi kém thông khí, đốt nhang...

- Ăn nhiều thực phẩm giàu chất chống oxy hóa như rau, trái cây để bảo vệ sức khỏe chung và tránh sự hình thành các gốc tự do từ không khí ô nhiễm.

- Nếu xuất hiện những triệu chứng như ho, khó thở, đau mắt, ngứa họng, cần đi khám bác sĩ ngay, đặc biệt khi những hiện tượng này kéo dài rất có thể đã bị hen hoặc các bệnh hô hấp mạn tính khác.

Ở những người nhạy cảm (dễ bị ảnh hưởng) với ô nhiễm không khí (người già, phụ nữ mang thai, người đang mắc bệnh hô hấp và tim mạch, trẻ sơ sinh, trẻ em), các hành động phòng ngừa, hạn chế hoạt động ngoài trời là cần thiết khi chỉ số chất lượng không khí từ mức độ 3 trở lên.

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Bụi mịn: Kẻ giết người vô hình

TS.BS. LÊ THỊ THU HƯƠNG - Theo Sức khỏe & Đời sống
Bình luận
Tin mới
  • 18/11/2026

    Đồ ăn công nghiệp: Bạn đang ăn nhiều đến mức nào?

    Đồ ăn công nghiệp (thực phẩm siêu chế biến) chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong khẩu phần của người trưởng thành do tiện lợi, bảo quản được lâu và có vị hấp dẫn. Nhiều nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa việc tiêu thụ nhiều nhóm thực phẩm này với béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch.

  • 18/11/2026

    Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quốc Huy, Hiệu trưởng Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế, Phó Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam giữ chức vụ Giám đốc Đại học Huế

    Quyết định số 3366/QĐ-BGDĐT ngày 17/11/2026: Bổ nhiệm Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quốc Huy, Quyền Giám đốc Đại học Huế, Hiệu trưởng Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế giữ chức vụ Giám đốc Đại học Huế. Thời hạn giữ chức vụ là 05 năm.

  • 18/11/2026

    Bữa sáng ảnh hưởng thế nào đến trí nhớ và khả năng tập trung của trẻ?

    Sau một đêm ngủ, cơ thể trẻ đã trải qua nhiều giờ không được cung cấp năng lượng. Các nghiên cứu cho thấy việc ăn sáng có liên quan đến kết quả tốt hơn ở các bài kiểm tra trí nhớ và sự chú ý, đặc biệt ở những trẻ có tình trạng dinh dưỡng kém.

  • 17/11/2026

    Stress ảnh hưởng đến ham muốn tình dục như thế nào?

    Căng thẳng tâm lý (stress) kéo dài là một trong những nguyên nhân thường gặp gây giảm ham muốn tình dục ở cả nam và nữ. Tác động này diễn ra đồng thời qua cơ chế nội tiết, thần kinh và hành vi, và có thể cải thiện nếu được nhận biết sớm và kiểm soát đúng cách.

  • 17/11/2026

    Những dấu hiệu cảnh báo phụ nữ cần đi khám phụ khoa sớm

    Nhiều phụ nữ có tâm lý e ngại nên thường trì hoãn việc khám phụ khoa cho đến khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng. Vậy những dấu hiệu nào cho thấy bạn nên đi khám sớm thay vì chờ đợi?

  • 16/11/2026

    Làm sao để giảm ho sau cảm cúm: Nguyên nhân và cách xử lý hiệu quả

    Ho kéo dài sau khi đã khỏi các triệu chứng cấp tính của cảm cúm là tình trạng phổ biến, có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần sau khi hết sốt và nghẹt mũi.

  • 16/11/2026

    Dầu cá với bệnh viêm khớp

    Dầu cá từ lâu đã được sử dụng như một biện pháp hỗ trợ trong điều trị viêm khớp, và ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học cho thấy những lợi ích tiềm năng của nó. Tác dụng này chủ yếu liên quan đến hàm lượng axit béo omega-3, vốn có khả năng điều hòa phản ứng viêm thông qua việc ức chế một số chất trung gian gây viêm trong cơ thể.

  • 15/11/2026

    Tình yêu tuổi học trò và hành trình bảo vệ sức khỏe giới tính cho con

    Tuổi học trò đánh dấu giai đoạn trẻ bắt đầu chớm nở những rung động đầu đời và dần định hình nhận thức về bản thân cùng các mối quan hệ xung quanh. Những biến đổi tâm sinh lý dồn dập vừa mang lại cảm giác háo hức, vừa khiến trẻ không khỏi lúng túng, bối rối. Nếu không có sự định hướng đúng đắn, trẻ rất dễ tiếp nhận thông tin lệch lạc và đưa ra những quyết định gây ảnh hưởng đến bản thân. Để giúp cha mẹ trở thành người đồng hành đáng tin cậy, trang bị cho con kiến thức khoa học cùng kỹ năng tự bảo vệ, Viện Y học ứng dụng Việt Nam xin chia sẻ những góc nhìn chi tiết trong bài viết dưới đây.

Xem thêm