Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Di truyền và các yếu tố môi trường đã ảnh hưởng thế nào đến trí thông minh?

Di truyền và môi trường ảnh hưởng như thế nào đến trí thông minh? Đây đã và đang tiếp tục là một trong những câu hỏi gây tranh cãi luôn nằm trong chủ đề bàn luận của ngành tâm lý học.

Bên cạnh những ý kiến trái chiều về mặt tự nhiên của trí thông minh, cá nhà tâm lý học đã dành nhiều thời gian để tranh luận về sự ảnh hưởng đa dạng của các yếu tố khác nhau lên trí thông minh. Và câu hỏi thường xuyên được đặt ra là: tự nhiên hay nuôi dưỡng đóng vai trò quan trọng hơn ở đây?

Bẩm sinh và các yếu tố môi trường - Cái nào quan trọng hơn?

Hiện nay, các nhà tâm lý học đã nhận thấy rằng cả di truyền lẫn môi trường đều đóng một vai trò quan trọng trong việc quyết định trí thông minh của con người.

Như vậy, câu hỏi tiếp theo sẽ là: Làm thế nào để xác định được chính xác mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến trí thông minh? Nghiên cứu ở các trẻ sinh đôi đã cho thấy di truyền ảnh hưởng 40-80% đến IQ của trẻ. Điều này cũng có nghĩa di truyền ảnh hưởng đến trí thông minh nhiều hơn môi trường.

Một điều cần lưu ý ở đây là không có một gen riêng lẻ nào quy định trí thông minh. Thay vào đó, nó là kết quả từ sự tương tác phức tạp của nhiều loại gen với nhau. Có một điều quan trọng nữa đó là gen và môi trường tương tác với nhau để xác định được chính xác các biểu hiện của gen trong yếu tố di truyền.

Ví dụ, một đứa trẻ có bố cao sẽ nhận được gen cao từ bố và có khả năng cao lớn trong tương lai. Tuy nhiên, chiều cao cụ thể của người này có thể chịu ảnh hưởng của các yếu tố môi trường như dinh dưỡng và bệnh tật.

Đứa trẻ sinh ra nhận gen trội nhưng trong quá trình lớn lên được nuôi dưỡng ở môi trường thiếu thốn, suy dinh dưỡng và không nhận được giáo dục đầy đủ sẽ không thể nào có được IQ cao.

Bằng chứng về sự ảnh hưởng của di truyền.

Nghiên cứu ở các trẻ sinh đôi cho thấy trẻ sinh đôi cùng trứng sẽ có IQ tương đồng với nhau hơn các cặp sinh khác trứng.

Anh chị em được nuôi dưỡng trong cùng một gia đình có IQ tương đồng với nhau hơn những trẻ là con nuôi được nuôi dưỡng trong cùng một môi trường.

Bên cạnh các đặc tính di truyền, các yếu tố khác như tuổi mang thai, trước khi mang thai tiếp xúc với các chất có hại và suy dinh dưỡng tiền sản cũng có thể ảnh hưởng đến trí thông minh của trẻ.

Bằng chứng về sự ảnh hưởng của môi trường sống:

  • Trẻ sinh đôi cùng trứng nhưng được nuôi dưỡng trong hai môi trường khác nhau thì điểm IQ sẽ có sự khác biệt nhiều hơn các cặp sinh đôi cùng trứng được nuôi dưỡng trong cùng một môi trường.
  • Đi học chăm chỉ, đầy đủ cũng có tác động tới điểm IQ.
  • Trẻ bú sữa mẹ trong suốt 3-5 tháng đầu sẽ có điểm IQ cao hơn khi bước vào 6 tuổi so với những trẻ cùng tuổi nhưng không được bú sữa mẹ.

Như vậy, các tác động nào từ môi trường sống ảnh hưởng tới sự thông minh của trẻ?

Chính là các yếu tố về gia đình, giáo dục, môi trường xã hội đa dạng và các nhóm đồng đẳng. Ví dụ, nghiên cứu đã chỉ ra những đứa con cả trong gia đình thường sẽ có IQ cao hơn những đứa con giữa và con út. Tại sao? Nhiều chuyên gia khẳng định rằng con cả thường nhận được nhiều sự chú ý hơn từ cha mẹ. Cha mẹ thường kỳ vọng vào con cả nhiều hơn, yêu cầu chúng làm nhiều việc hơn, trong khi những đứa con sau thì ít đặt công việc và gánh nặng lên chúng hơn.

Thông tin chi tiết tham khảo thêm tại: 8 cách giúp bạn trở nên thông minh hơn trong khi ngủ

Ths. Lê Thanh Hà - Viện Y học ứng dụng Việt Nam - Theo Verywell
Bình luận
Tin mới
  • 22/11/2026

    Thoái hóa điểm vàng dạng teo địa lý: Bệnh tiến triển như thế nào và có thể kiểm soát ra sao?

    Thoái hóa hoàng điểm dạng teo địa lý là giai đoạn tiến triển của thoái hóa điểm vàng thể khô, có thể gây mất thị lực trung tâm vĩnh viễn. Vậy bệnh tiến triển theo thời gian như thế nào và người bệnh có thể làm gì để bảo tồn thị lực còn lại?

  • 21/11/2026

    Ngừng đột ngột thuốc giảm cân GLP-1 có thể làm tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ

    Một nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn theo dõi người bệnh sau khi ngưng sử dụng các loại thuốc giảm cân nhóm GLP-1 (như Ozempic, Wegovy, Mounjaro) vừa đưa ra lời cảnh báo: các lợi ích bảo vệ tim mạch có thể biến mất nhanh chóng sau khi dừng thuốc, đi kèm với nguy cơ biến cố nhồi máu cơ tim và đột quỵ tăng tới 22%.

  • 21/11/2026

    Rối loạn cương dương ở nam giới trẻ: Nguyên nhân và cách khắc phục

    Rối loạn cương dương không còn là vấn đề riêng của nam giới lớn tuổi. Ngày càng nhiều nam giới trẻ gặp phải tình trạng này do lối sống và áp lực tâm lý. Vậy nguyên nhân do đâu và làm thế nào để cải thiện?

  • 20/11/2026

    Nhịn ăn gián đoạn: Cơ chế, lợi ích và những người không nên áp dụng

    Nhịn ăn gián đoạn là chế độ ăn tập trung vào thời điểm ăn thay vì loại thực phẩm được ăn. Một số nghiên cứu ghi nhận lợi ích đối với cân nặng và chuyển hóa, tuy nhiên phương pháp này không phù hợp với tất cả mọi người.

  • 20/11/2026

    Xem tivi quá nhiều ở tuổi 40-50 có thể ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ

    Nhiều người coi việc xem tivi là cách thư giãn sau một ngày làm việc mệt mỏi. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy thói quen này ở độ tuổi trung niên có thể để lại hậu quả không nhỏ cho não bộ khi về già.

  • 19/11/2026

    Liệt mặt hai bên: Những điều cần biết

    Liệt mặt hai bên là tình trạng yếu cơ ở cả hai bên mặt cùng lúc, đây là tình trạng bệnh lý hiếm gặp và thường là dấu hiệu cảnh báo một bệnh lý tiềm ẩn về toàn thân, thần kinh hoặc nhiễm trùng cần được thăm khám kỹ lưỡng. Cùng tìm hiểu về bệnh lý này qua bài viết sau!

  • 19/11/2026

    Bệnh khàn tiếng kéo dài ở giáo viên và cách phòng ngừa hiệu quả

    Khàn tiếng là vấn đề sức khỏe phổ biến ở giáo viên do đặc thù giảng dạy trong các lớp đông học sinh, phải nói liên tục nhiều tiết mỗi ngày với âm lượng lớn khiến dây thanh quản chịu nhiều áp lực. Theo thời gian, các tổn thương này tích tụ dần, dẫn đến tình trạng khàn tiếng cũng như viêm thanh quản. Nhằm hỗ trợ giáo viên bảo vệ giọng nói và duy trì chức năng phát âm bền vững, Viện Y học ứng dụng Việt Nam sẽ chia sẻ cơ chế bệnh, dấu hiệu nhận biết cùng những biện pháp phòng ngừa khàn tiếng.

  • 18/11/2026

    Đồ ăn công nghiệp: Bạn đang ăn nhiều đến mức nào?

    Đồ ăn công nghiệp (thực phẩm siêu chế biến) chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong khẩu phần của người trưởng thành do tiện lợi, bảo quản được lâu và có vị hấp dẫn. Nhiều nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa việc tiêu thụ nhiều nhóm thực phẩm này với béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch.

Xem thêm