Hiểu và vượt qua nỗi sợ hãi vô hình

Nếu bạn cảm thấy sợ con nhện hay con rắn, vấn đề cơ bản ở đây chính là nỗi sợ này do các sinh vật này có nọc độc và có thể tấn công, thậm chí là gây chết người. Tuy nhiên, không phải nỗi sợ nào cũng có nguyên do rõ ràng như vậy.

Khi mà một thứ gì đó có thể làm hại bạn nhưng bạn không hề nhìn thấy

Thuật ngữ tâm lý chỉ nỗi sợ hãi về những điều vô hình là “xenophobia”. Theo chính trị, nó có thể được dịch là “bài ngoại”. Tuy nhiên, y học không công nhận thuật ngữ này vì tính chính thống của nó. Trong xã hội hiện đại ngày nay, cụm từ này có thể hiểu rộng ra là cảm giác sợ những người lạ xung quanh – hoặc cụ thể là sợ người ngoại quốc. Rộng hơn nữa là nỗi sợ bất cứ thứ gì – bất cứ ai lạ mà bạn không biết.

Theo các nhà khoa học, nỗi sợ hãi về những điều vô hình có thể đến từ việc bạn không có bất cứ một thông tin gì, ở bất cứ cấp độ nào từ một khía cạnh mà bạn sắp đối mặt. Đối với một số người, lo sợ về một điều vô hình còn có thể đi xa hơn nữa.  Nếu bạn cảm thấy khó chịu, lo lắng về một tình huống không xác định hoặc rất xa lạ, bạn có thể đang rơi vào trạng thái tâm lý “không chịu đựng được sự không chắc chắn”. Đó có thể coi là một loại ám ảnh.

Các ảnh hưởng của cảm giác sợ hãi được nhiều người mô tả như:

• Nhịp tim nhanh
• Thở nhanh, thở nông
• Cảm giác căng cơ bắp
• Cảm giác suy nhược
• Đường máu tăng đột biến

Đôi khi, những ảnh hưởng này có thể chỉ tồn tại trong thời gian ngắn và biến mất nhanh chóng. Điều đó có thể không gây ảnh hưởng quá tiêu cực cho sức khỏe. Nhưng nếu nó tồn tại trong thời gian dài, sức khỏe của bạn có thể sẽ bị ảnh hưởng xấu.

Nếu bạn đang có xu hướng lo lắng về những điều vô hình, bạn còn có thể đang hình thành lối suy nghĩ bi kịch hóa hoặc đang tưởng tượng ra những tình huống thảm họa nhất. Lối suy nghĩ bi kịch hóa vấn đề được biết đến như một sự “biến dạng” về nhận thức, đặc trưng bởi suy nghĩ tạo ra cái nhìn không chính xác về thực tế, gây ảnh hưởng tâm lý đến chính bản thân.

Điều gì gây ra tình trạng này?

1. Thiếu khả năng dự đoán

Trong trường hợp không đủ thông tin để đưa ra nhìn nhận – dự đoán về một tình huống có thể là nguyên nhân dẫn đến cảm giác lo sợ. Để giảm thiểu tình trạng này, cách tốt nhất là cung cấp đầy đủ thông tin bạn cần nắm được.

Ví dụ: bạn cảm thấy lo lắng và sợ hãi vì không biết ngôi trường mới sẽ như thế nào, bạn hãy nên cân nhắc việc khám phá ngôi trường này trước khi đến tận nơi. Hoặc, bạn có thể trực tiếp đến trường hay trao đổi với những người bạn, những thông tin trực tiếp để thu thập được càng nhiều thông tin càng tốt.

2. Mất kiểm soát

Cảm giác không thể kiểm soát các yếu tố xung quanh, hoàn cảnh bản thân đang đối mặt – có thể gọi là mất tự chủ - là một trong những cảm giác khó chịu nhất, và khiến nỗi lo lắng sợ hãi của bạn tăng lên nhiều lần. Một số trường hợp tuổi tác và sự khiếm khuyết của bản thân cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý.

Để lấy lại cảm giác tự chủ, bạn có thể bắt đầu bằng cách phân tích hoàn cảnh bản thân và liệt kê những điều bạn có thể kiểm soát và không thể kiểm soát. Sau đó, bạn lên kế hoạch các bước để thực hiện những điều trong tầm kiểm soát của bản thân.

Ai dễ gặp phải tình trạng ám ảnh này?

Câu trả lời là bất cứ ai. Tuy nhiên, có những người có thể gặp tình trạng này cao hơn so với những người khác. Ví dụ như:

1. Người đang mắc phải rối loạn sợ hãi và lo âu

Nếu bạn đang gặp phải hội chứng này, bạn sẽ dễ gặp phải tình trạng sợ hãi trước nỗi sợ vô hình. Theo nghiên cứu, những người mắc hội chứng này, hay chứng ám ảnh sợ hãi cụ thể chớp mắt nhiều hơn và khó khăn hơn khi họ phải đối mặt với một trải nghiệm nào đó khó chịu và khó đoán định. Đối với trẻ em mắc rối loạn lo âu, dường như ảnh hưởng dễ dàng hơn so với người lớn.

2. Trầm cảm

Người mắc phải trầm cảm thường cảm thấy lo lắng và đứng ngồi không yên nhiều hơn so với người bình thường. Theo các nhà khoa học, nhiều khả năng nỗi sợ hãi vô hình ở những người bị trầm cảm xuất phát từ sự lo lắng đi kèm với các triệu chứng trầm cảm nặng sẵn có, ví dụ như cảm giác tuyệt vọng khi một ý tưởng nào đó nảy ra và bản thân biết rằng nó sẽ chẳng tốt đẹp gì.

3. Rối loạn sử dụng rượu

Theo nghiên cứu, những người có tiền sử sử dụng nhiều rượu có thể có vấn đề của sự nhạy cảm với cảm giác không chắc chắn. Thậm chí, nghiên cứu còn cho thấy, nhiều người tìm đến rượu để có thể đối mặt với nỗi sợ vô hình. Điều này có mối liên quan lẫn nhau giữa 2 trạng thái.

4. Rối loạn ăn uống

Một số nghiên cứu cũng tìm ra mối liên quan giữa tình trạng rối loạn ăn uống và cảm giác không chắc chắn trước một vấn đề cụ thể. Những người này cũng tiến triển cảm giác lo âu trước một hoàn cảnh không chắc chắn trong tương lai.

5. Chứng rối loạn ám ảnh cưỡng chế

Hội chứng ám ảnh cưỡng chế là cụm từ đã dần quen thuộc trong thời gian gần đây, và cảm giác lo sợ, không chịu đựng được cảm giác không chắc chắn là một trong những triệu chứng thường gặp nhất của hội chứng này.

• Lau chùi và giặt giũ
• Kiểm tra đi kiểm tra lại nhiều lần
• Sắp xếp đồ đạc quá mức tỉ mỉ
• Đếm nhiều lần

Những người gặp phải hội chứng này phần nào hiểu được tính chất vô lý của ám ảnh, và bản thân họ cũng công nhận ý nghĩ ám ảnh và hành vi cưỡng chế của bản thân là phi lí. Nhưng phần lớn họ không có nhận định chắc chắn về sự sợ hãi của mình hoặc thậm chí có niềm tin mạnh mẽ rằng những hành vi đó là phù hợp.

6. Rối loạn tích trữ

Có thể là một hành vi cưỡng chế của chứng rối loạn ám ảnh cưỡng chế. Những người có cảm giác bị bắt buộc phải tích trữ thu thập tài sản để đáp ứng lại nỗi sợ hãi về điều mà họ chưa chắc chắn trong tương lai. Các nhà khoa học đã nghiên cứu những người mắc chứng này và nhận thấy sự gia tăng cảm giác không chắc chắn về một vấn đề vô hình.

Làm thế nào để vượt qua nỗi sợ vô hình?

1. Đặt ra câu hỏi về các giả định

Nếu bạn đang đứng trước cảm giác sợ hãi về một vấn đề không xác định, hãy tự đặt ra bài kiểm tra cho mình để biết rằng bạn đang có những gì và đang không có những gì. Một số câu hỏi cho bản thân như:

• Niềm tin của bạn về vấn đề có hợp lý không? Hợp lý tới ngưỡng nào?
• Bạn đã “bóp méo” những nhận thức của bản thân về sự thật trong quá khứ - những khó khăn trong quá khứ chưa?
• Những nhận thức tiêu cực mà quá khứ bạn còn nhớ được, chúng có giống hiện tại không? Có ảnh hưởng hiện tại không?

2. Tự đánh giá bản thân

Một cách hạn chế nỗi sợ hãi vô hình chính là bổ sung thêm những thông tin cần thiết cho bản thân. Càng trang bị nhiều thông tin, bạn càng dễ đưa ra các quyết định.

Đây là một cách thức rất quan trọng, đặc biệt trong tình trạng bạn gặp phải những nỗi sợ hãi vô hình có liên quan đến tài chính. Đối mặt với những vấn đề này, nhìn thẳng vào chúng sẽ giúp bạn đưa ra các quyết định chính xác hơn.

3. Từng bước, từng bước

Bằng cách liệt kê các yếu tố ảnh hưởng trong tầm kiểm soát và từng bước thực hiện những bước nhỏ mỗi ngày, bạn có thể nâng cao tinh thần trách nhiệm của bản thân, cũng như khả năng kiểm soát cuộc sống tốt hơn.

4. Kiểm soát căng thẳng cuộc sống bằng lối sống lành mạnh

• Tập thể dục
• Nghỉ ngơi hợp lý
• Dinh dưỡng đầy đủ
• Mối quan hệ tốt với mọi người
• Quan tâm với mọi người xung quanh

Bạn nên duy trì những thói quen này tốt nhất có thể, để sẵn sàng đương đầu với những thử thách trong cuộc sống.

Tổng kết

Cảm giác sợ hãi và lo lắng trước một điều vô hình xảy ra khi bạn không nắm được bất cứ một thông tin nào, ở một cấp độ nào về một vấn đề mà bạn sắp phải đối mặt. Nó có thể tiến triển thành một tình trạng khó khăn và ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe.

Một số người có xu hướng dễ gặp phải tình trạng này, như đang gặp phải lo lắng hay rối loạn ăn uống, rối loạn ám ảnh cưỡng chế, trầm cảm hoặc sử dụng rượu. Từng bước kiểm soát nỗi sợ hãi của bản thân từng bước từng bước, lập kế hoạch chi tiết và có một lối sống lành mạnh là những gì bạn cần làm để đối diện với những khó khăn mà bản thân gặp phải trong cuộc sống.

Tham khảo thêm thông tin tại: Rối loạn nhân cách ám ảnh cưỡng chế là gì?