Tại sao chúng ta không nên nhìn vào mặt trời?

Nhưng khi bạn nhìn trực tiếp vào mặt trời khi không có các thiết bị bảo vệ mắt dù chỉ một vài giây cũng gây nên những tổn thương nghiêm trọng tại mắt. Hầu hết chúng ta đều không thể nhìn trực tiếp vào mặt trời trong thời gian dài. Đôi mắt nhạy cảm của chúng ta sẽ không thể chịu đựng được và theo bản năng chúng ta sẽ chớp mắt và nhìn đi hướng khác.

Hãy cùng Viện Y học ứng dụng Việt Nam tìm hiểu những nguy cơ sức khỏe khi bạn nhìn trực tiếp vào mặt trời và cách xử lý những tổn thương này nhé.

Tia UV (tử ngoại) từ mặt trời sẽ vào mắt của bạn, chúng xuyên qua các thấu kính tự nhiên của mắt vào tới võng mạc nằm sâu bên trong mắt. Võng mạc là nơi tiếp nhận các kích thích ánh sáng từ môi trường rồi truyền về trung tâm phân tích thị giác ở vỏ não. Khi vào võng mạc tia UV kích thích hình thành các gốc tự do (free radicals). Các gốc tự do sau khi hình thành bắt đầu oxy hóa các mô và tế bào xung quanh, kết quả sau cùng chúng làm phá hủy các tế bào hình que và tế bào hình nón trong giác mạc. Các tổn thương do sự oxy hóa này còn được gọi là tổn thương võng mạc do năng lượng mặt trời (solar retinopathy hoặc photic retinopathy). Tổn thương có thể xuất hiện chỉ sau một vài giây bạn nhìn trực tiếp vào mặt trời.

Bỏ qua tất cả những lời cảnh báo, một vài người vẫn nhìn trực tiếp vào mặt trời trong khoảng thời gian nhật thực mà không có thiết bị bảo vệ mắt. Hầu hết chúng ta không cảm nhận được bất kì cơn đau nào tại mắt khi mà những tổn thương thực sự đã xảy ra. 

Trong hầu hết các trường hợp, bạn thậm chí còn chẳng hề chú ý gì đến những dấu hiệu hay sự thay đổi thị lực ngay thời điểm đó. Có thể cần tới 12 giờ để xuất hiện các triệu chứng đầu tiên. Các triệu chứng có thể xuất hiện ở chỉ một mắt nhưng đa số các trường hợp chúng xuất hiện đồng thời ở cả hai mắt.

Một số triệu chứng nhẹ của tổn thương võng mạc do năng lượng mặt trời:

• Chảy nước mắt

• Khó chịu khi nhìn màu sắc, ánh sáng rực rỡ

• Đau, nhức mắt

• Đau đầu

Những triệu chứng cảnh báo tổn thương nặng hơn:

• Nhìn mờ

• Giảm khả năng phân biệt màu sắc

• Khó nhận biết các hình khối

• Nhìn hình bị méo

• Xuất hiện một hoặc nhiều điểm mù trong thị trường của mắt

Nếu bạn có các triệu chứng của tổn thương võng mạc do năng lượng mặt trời sau vài giờ hoặc khoảng một ngày sau khi xem nhật thực hãy đi khám bác sỹ chuyên khoa mắt.

Bác sỹ sẽ chẩn đoán xác định tình trạng tổn thương võng mạc của bạn và thực hiện các bài test để đánh giá chính xác mức độ tổn thương tại võng mạc.

Một số thiết bị bác sỹ có thể sử dụng để kiểm tra đánh giá là: máy chụp đáy mắt - chụp huỳnh quang võng mạc, chụp mạch máu võng mạc…

Hiện tại không có liệu pháp điều trị đặc hiệu nào cho tình trạng tổn thương võng mạc do năng lượng mặt trời. Tiến trình hồi phục phụ thuộc vào mức độ của tổn thương tại mắt. Các triệu chứng có thể dần dần được cải thiện theo thời gian đôi sau hàng tháng hoặc mất cả năm. Một vài người thậm chí có những tổn thương vĩnh viễn không hồi  phục.

Các thực phẩm bổ sung chống oxy hóa có thể có ích trong suốt giai đoạn hồi phục, nhưng vẫn chưa có nghiên cứu đánh giá hiệu quả cụ thể của việc sử dụng các chất chống oxy hóa.

Khi chưa có biện pháp điều trị đặc hiệu cho tình trạng tổn thương võng mạc do năng lượng mặt trời thì việc dự phòng lại càng trở nên quan trọng.

Vào những ngày nắng, nhớ đeo kính bảo vệ mắt và đội mũ rộng vành. Những người tham gia các môn thể thao dưới nước như lướt sóng cũng cần sử dụng thiết bị bảo vệ mắt để chống lại tia UV được phản chiếu từ mặt nước vào mắt họ. Điều bạn cần nhớ là chọn loại kính có thể chống lại cả tia UVA và UVB.

Trẻ em là đối tượng đặc biệt có nguy cơ cao với tổn thương võng mạc do năng lượng mặt trời. Đôi mắt của trẻ em có thể tiếp nhận nhiều tia UV tới võng mạc hơn so với người trưởng thành. Trẻ em cũng chưa nhận thức được đầy đủ hậu quả của việc nhìn quá lâu vào mặt trời. Nếu bạn có con hãy giải thích cho trẻ những hậu quả của việc này cũng như hướng dẫn trẻ sử dụng mũ và kính khi tham gia các hoạt động ngoài trời. 

Bạn không nên xem nhật thực khi mà không có các thiết bị bảo vệ mắt. Nếu bạn biết có hiện tượng nhật thực tại khu vực của mình có thể quan sát được hãy chuẩn bị kính bảo vệ sớm nhất có thể bởi vì sản phẩm này có thể khan hiếm khi đến gần thời điểm nhật thực.

Đừng bao giờ nhìn mặt trời qua ống nhòm, các loại kính thông thường, kính viễn vọng hoặc ống kính máy ảnh. Nhìn mặt trời qua kính viễn vọng hoặc ống nhòm thậm chí còn làm tổn thương tại mắt trở nên trầm trọng hơn. Các khuyến nghị cũng cho rằng bạn không nên nhìn nhật thực qua máy ảnh của smartphone, bạn có thể vô tình nhìn thẳng vào mặt trời trong quá trình điều chỉnh máy ảnh trên điện thoại di động.

Một số loại thuốc gây ảo giác bạn cũng không nên sử dụng trước và trong khi quan sát nhật thực như LSD.

Mặt trời là không thể thay thế cho cuộc sống con người, nhưng điều quan trọng bạn cần nhớ là đừng nhìn trực tiếp vào mặt trời khi không có thiết bị bảo vệ mắt dù là nhật thực toàn phần hay nhật thực một phần. Khi mà bạn không hề cảm nhận được tổn thương tại mắt thì những tổn thương có thể đã xảy ra rồi, với những hậu quả có thể vô cùng tồi tệ.

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Những thói quen giúp bảo vệ thị lực