Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

“Giàu ăn thịt, ít tiền ăn cơm”

Glucid là 1 trong 3 chất sinh năng lượng quan trọng, cung cấp năng lượng chính cho cơ thể để duy trì sự sống và hoạt động thể lực. Trước đây, khẩu phần ăn có nguồn gốc thực vật chiếm khoảng 80% tổng năng lượng. Hiện nay, khẩu phần ăn thay đổi theo chiều hướng giảm lương thực và tăng dần các thức ăn nguồn gốc động vật, hoa quả. Tuy nhiên, quá nhiều hay quá ít glucid cũng khiến cơ thể không đảm bảo sức khỏe...

Phân loại glucid

Glucid (các loại lương thực, đường và chất xơ) là các thành phần cơ bản nhất, chiếm khối lượng lớn nhất của các bữa ăn và là nguồn cung cấp năng lượng chính cho cơ thể (1g glucid cung cấp 4Kcal), trong đó lương thực là nguồn cung cấp năng lượng chính.

Người ta phân glucid thành 3 loại chính là đường đơn, đường đôi và đường đa phân tử. Trong đó, đường đơn và đường đôi là các phân tử đường tự do (fructo, glucose, lactose, maitosa...), đường đa phân tử còn gọi là glucid phức hợp (glycogen, tinh bột, chất xơ) có tác dụng là giảm năng lượng và tăng thời gian hấp thu so với đường đơn, đường đôi.

Vai trò của glucid

Cung cấp năng lượng: Vai trò chính của glucid là sinh năng lượng với hơn 1/2 năng lượng của khẩu phần là do glucid cung cấp. Trong cơ thể, 1g glucid được oxy hóa cho 4Kcal, đó là nguồn năng lượng chính cho hoạt động của cơ và được oxy hóa theo cả hai con đường hiếu khí và kỵ khí.

Vai trò tạo hình: Glucid có vai trò tạo hình vì nó có mặt trong thành phần tế bào, tổ chức. Mặc dù cơ thể luôn phân hủy glucid để cung cấp năng lượng nhưng mức glucid trong cơ thể vẫn ổn định nếu ăn vào đầy đủ.

Điều hòa hoạt động của cơ thể: Glucid liên quan chặt chẽ với chuyển hóa lipid. Khi nhu cầu năng lượng cao mà dự trữ glucid của cơ thể và glucid của thức ăn không đầy đủ, cơ thể tạo glucid từ lipid. Khả năng tích trữ có hạn của glucid trong cơ thể dẫn đến sự chuyển đổi dễ dàng một lượng glucid thừa thành lipid tích lũy trong các tổ chức mỡ dự trữ của cơ thể.

Khẩu phần được cung cấp đầy đủ glucid làm giảm thủy phân protein đến mức tối thiểu. Khẩu phần ăn nghèo protein nhưng đầy đủ glucid có khả năng tiết kiệm protein. Ngược lại, khi lao động nặng mà cung cấp glucid không đầy đủ sẽ làm tăng phân hủy protein.

Nguồn cung cấp chất xơ: Chất xơ làm khối thức ăn lớn hơn, do đó tạo cảm giác no, tránh việc tiêu thụ quá nhiều chất sinh năng lượng. Chất xơ còn hấp thụ những chất có hại trong ống tiêu hóa, ví dụ cholesterol dư thừa, các chất gây oxy hóa, chất gây ung thư...

Nhu cầu glucid cần thiết cho cơ thể?

Khi giàu, người ta ăn “nhiều thịt, cá”, còn nghèo khó, người ta ăn “nhiều cơm, rau”. Khi kinh tế khó khăn, bữa ăn của người dân chủ yếu là thức ăn thực vật, khi điều kiện kinh tế phát triển thì bữa ăn ít cơm hơn và tăng thịt, cá. Trước kia, khẩu phần ăn chủ yếu là thức ăn nguồn thực vật cung cấp khoảng 80% năng lượng tổng số, năm 1996, năng lượng do glucid cung cấp 65-75% năng lượng tổng số. Hiện nay, theo nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam năm 2016 thì mức năng lượng từ glucid cũng giảm, năng lượng do glucid cung cấp là 55-65% năng lượng tổng số, trong đó, các glucid phức hợp nên chiếm 70%. Không nên ăn quá nhiều glucid tinh chế như đường, bánh kẹo, tinh bột chế hoặc ngũ cốc đã xay xát kỹ.

Hệ lụy của thiếu và thừa glucid

Khi ăn thiếu glucid, người ta có thể bị thiếu cân và mệt mỏi, thiếu nhiều có thể dẫn tới hạ đường huyết hoặc toan máu do tăng thể cetonic trong máu. Nếu ăn quá nhiều glucid, lượng glucid thừa sẽ chuyển hóa thành lipid tích trữ trong cơ thể gây thừa cân, béo phì. Sử dụng đường tinh chế quá nhiều còn làm ảnh hưởng tới cảm giác ngon miệng, gây sâu răng, kích thích dạ dày, gây đầy hơi và nếu kéo dài có thể dẫn đến rối loạn chuyển hóa.

Với một chế độ ăn không hợp lý, ít hoặc nhiều chất bột đường sẽ dẫn tới thiếu hoặc thừa năng lượng. Sau khi thực phẩm được đưa vào cơ thể, quá trình tạo năng lượng cho cơ thể hoạt động bắt đầu bằng cách sử dụng glucose trong các thực phẩm giàu chất bột đường hoặc từ dạng dự trữ của glucose là glycogen. Đến khi lượng glucose ăn vào hoặc dự trữ này đã được sử dụng hết, cơ thể sẽ chuyển sang sử dụng chất béo dự trữ để giải phóng năng lượng.

Nguồn glucid trong thực phẩm

Các thức ăn thực vật là nguồn glucid của khẩu phần. Thức ăn động vật cung cấp glucid không đáng kể. Trong các glucid động vật có glycogen và lactose. Glycogen có một ít ở trong gan, cơ và các tổ chức khác và có thể có các đặc tính của tinh bột. Lactose (đường của sữa và chế phẩm của sữa) có trong sữa trên 5%..

Tham khảo thêm thông tin bài viết: Chế độ ăn low-cab: Giúp bạn giảm cân hiệu quả?

ThS.BS. Nguyễn Văn Tiến ((Trung tâm Giáo dục Truyền thông dinh dưỡng - Viện Dinh dưỡng)) - Theo suckhoedoisong.vn
Bình luận
Tin mới
  • 25/09/2020

    Chăm sóc da an toàn khi mang thai

    Khi bạn mang thai, tất cả mọi thứ sẽ thay đổi, bao gồm cả làn da của bạn. Bạn cần phải chú ý khi chọn lựa mỹ phẩm, một số loại có thành phần không phù hợp có thể sẽ bị hấp vào trong cơ thể bạn và không tốt cho em bé.

  • 24/09/2020

    Rượu bia ảnh hưởng đến lượng testosterone như thế nào

    Tiêu thụ quá nhiều rượu bia, đồ uống có cồn sẽ ảnh hưởng đến tất cả các vấn đề sức khoẻ, trong đó có cả hormone.

  • 24/09/2020

    Mách bạn cách bảo quản rau củ luôn tươi ngon

    Rau củ là nguồn thực phẩm giàu chất chống oxy hóa và vitamin tốt cho sức khỏe. Để bữa cơm gia đình luôn có rau củ tươi ngon, bạn có thể tham khảo bí quyết bảo quản thực phẩm khoa học và đơn giản sau đây:

  • 24/09/2020

    Người bệnh Celiac nên ăn những loại thực phẩm này

    Theo dữ liệu của PubMed Central (một cơ sở dữ liệu của Viện Y tế Quốc gia), khoảng 1% dân số trên thế giới mắc bệnh Celiac. Đây là một bệnh lý đường ruột gây ra bởi tình trạng nhạy cảm với gluten. Người bệnh nên ăn những thực phẩm nào để ngăn ngừa và kiểm soát tình trạng bệnh?

  • 24/09/2020

    6 loại thực phẩm giúp xóa mờ vết rạn da hiệu quả

    Các vết rạn da thường gặp nhiều hơn ở nữ giới vào các thời điểm như dậy thì, mang thai, tăng cân đột ngột… Nó có thể xuất hiện trên bụng, mông, đùi, bầu ngực với nhiều kích cỡ và màu sắc khác nhau từ trắng, đỏ đến tím hoặc xanh lam khiến chị em mất tự tin.

  • 24/09/2020

    Nên ăn gì để xương chắc khỏe?

    Chế độ dinh dưỡng có vai trò quan trọng đối với sức khỏe xương khớp, tránh được tình trạng thoái hóa khớp, viêm đa khớp… Những thực phẩm quen thuộc dưới đây nên được tăng cường trong bữa ăn để bổ sung nguồn calci.

  • 24/09/2020

    Vì sao người bệnh Parkinson nên ăn đậu tằm?

    Đậu tằm (đậu răng ngựa, đậu Fava) là loài thực vật thuộc họ Đậu có nguồn gốc từ Bắc Phi và Tây Nam Á, hiện được trồng khắp nơi trên thế giới. Nghiên cứu mới đây phát hiện đậu tằm mang lại rất nhiều lợi ích sức khỏe, đặc biệt với người bệnh Parkinson.

  • 24/09/2020

    Những loại trà tốt nhất để làm giảm hen suyễn

    Hen suyễn là một bệnh rối loạn mạn tính đường hô hấp, khiến đường thở bị viêm và hẹp và viêm, dẫn đến các triệu chứng như khó thở, khò khè, ho và đau tức ngực.

Xem thêm