Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Dậy thì sớm ở trẻ em

Bạn cho rằng chẩn đoán hiện tượng dậy thì sớm ở trẻ khá đơn giản. Nếu cô con gái 6 tuổi của bạn có dấu hiệu phát triển ngực hay cậu con trai 7 tuổi bắt đầu xuất hiện lông vùng dưới cánh tay, liệu những bằng chứng này có là đủ?

Sự thật không phải như vậy. Dậy thì sớm rất khó chẩn đoán, thậm chí ngay cả với những chuyên gia trong lĩnh vực này. Các bác sỹ sẽ phải làm gì để có thể chẩn đoán và lên kế hoạch điều trị cho những trường hợp dậy thì sớm? Dưới đây là một danh sách những vấn đề cần phải xem xét.
Có phải dậy thì sớm hay không?
Trẻ được cho là dậy thì sớm khi bắt đầu ở nữ dưới 8 tuổi và nam dưới 9 tuổi. Thông thường, các bậc phụ huynh sẽ bắt đầu lo ngại khi quan sát thấy một vài dấu hiệu dường như là trẻ dậy thì sớm. Thế nhưng, bác sỹ nội tiết nhi khoa mới là người chẩn đoán chính xác trẻ có dậy thì sớm hay không. Theo Tiến sỹ - bác sỹ Paul Kaplowitz, Giám đốc khoa nội tiết, Trung tâm Nhi khoa quốc gia Washington (Mỹ), rất nhiều bậc phụ huynh đưa trẻ đến khám với tâm trạng thực sự lo lắng mà không có lý do chính đáng nào cả. Và chỉ khoảng 10% trong số các trẻ em được cha mẹ đưa đến khám là thực sự có tình trạng dậy thì sớm.
Ông cũng quan sát thấy rất nhiều trẻ xuất hiện các dấu hiệu như phát triển ngực sớm và mọc lông mu. Những trường hợp này không kèm theo các dấu hiệu khác do đó không được coi là dậy thì sớm. Nếu bạn nghĩ con mình đang có dấu hiệu của dậy thì sớm thì đừng vội kết luận. Hãy hỏi bác sỹ nội tiết nhi khoa để hiểu rõ hơn và được chẩn đoán xác định.
Ảnh minh họa.
Chẩn đoán dậy thì sớm
Có nhiều cách phân loại hiện tượng dậy thì sớm. Phổ biến nhất là tình trạng dậy thì sớm trung ương, xảy ra khi não bộ khởi động quá trình dậy thì bằng cách kích thích giải phóng sớm nhiều loại hormone khác nhau kéo theo đó là sự hoạt động sớm của trục dưới đồi – tuyến yên – tuyến sinh dục. Dậy thì sớm ngoại vi ít gặp hơn, trong đó, các hormone steroids sinh dục tăng cao do bệnh lý tuyến sinh dục hay thượng thận, một số trường hợp đặc biệt có thể do bài tiết lạc chỗ các hormone hướng sinh dục.
Để chẩn đoán dậy thì sớm, bác sỹ sẽ hỏi và thực hiện một số test kiểm tra, bao gồm:
  • Hỏi  tiền sử gia đình: nếu trong gia đình đã từng có trường hợp dậy thì sớm.
  • Khám tổng thể để đánh giá những thay đổi về mặt sinh lý và thể hình cơ thể.
  • Xét nghiệm máu: đo mức nồng độ một số hormone và tuyến giáp.
  • Chụp X-quang: thường ở cẳng tay và cổ tay để kiểm tra tuổi xương của trẻ. Đây là cách để kiểm tra xem trẻ phát triển nhanh thế nào.
  • Chụp cộng hưởng từ (MRI) não bộ. Cách này đôi khi được sử dụng để kiểm tra các vấn đề bệnh lý gây dậy thì sớm trung ương như là khối u. Tuy nhiên biện pháp này không nên áp dụng rộng rãi cho mọi trẻ em.
  • Siêu âm: siêu âm buồng trứng có thể có ích trong một số trường hợp.
Dậy thì sớm: Lựa chọn điều trị
Đối với dậy thì sớm trung ương, hợp chất tương tự như hormone GnRH là liệu pháp điều trị chuẩn hiện nay. Chất này có tác dụng ức chế việc tiết các hormone của tuyến yên làm thúc đẩy quá trình dậy thì. Thuốc này được sử dụng bằng nhiều cách: tiêm bắp mỗi tháng một lần; hoặc tiêm dưới da hàng ngày; hoặc cấy dưới da mặt trong cánh tay dưới dạng tuyp nhỏ sẽ giải phóng dần dần vào cơ thể. Ngoài ra còn có dạng thuốc xịt mũi dùng hàng ngày, nhưng ít phổ biến.
Hợp chất tương tự GnRH có tác dụng khá tốt. Trong tháng đầu điều trị, những dấu hiệu của dậy thì có thể xuất hiện rõ rệt hơn. Tuy nhiên sau đó, chúng sẽ biến mất. Theo Kaplowitz, ở các bạn gái, ngực sẽ thu nhỏ lại sau 6 đến 12 tháng điều trị. Một số trường hợp khác, chúng gần như biến mất hoàn toàn.
Các tác dụng phụ của hợp chất tương tự GnRH thường nhẹ, gồm có: đau đầu, các triệu chứng của mãn kinh (như nóng bừng mặt), và áp-xe tại vị trí tiêm. Không có bằng chứng cho thấy những chất này sẽ gây ra những vấn đề lâu dài.
Các biện pháp điều trị khác bao gồm:
  • Progestin: tiêm progestin cũng được coi là biện pháp điều trị chuẩn cho dậy thì sớm trung ương. Tuy nhiên thuốc này kém tác dụng hơn so với hợp chất tương tự GnRH.
  • Các biện pháp khác: Phẫu thuật và xạ trị có thể cần thiết trong trường hợp dậy thì sớm trung ương được kích hoạt do một khối u ở não. Việc cắt bỏ khối u không phải luôn luôn giải quyết được tất cả các triệu chứng.
Vậy các biện pháp này có tác dụng duy trì trong bao lâu? Điều này phụ thuộc vào mỗi cá nhân và tốc độ lớn của trẻ. Một vài nghiên cứu cho rằng các biện pháp này sẽ không có tác dụng khi trẻ trên 11 tuổi.
Đối với trường hợp dậy thì sớm ngoại biên: việc điều trị hoàn toàn khác, phụ thuộc vào nguyên nhân gây nên hiện tượng này. Trong một số trường hợp, cần thiết phải phẫu thuật để loại bỏ khối u hay u nang khỏi buồng trứng hay tinh hoàn. Đôi khi thuốc điều trị cũng có tác dụng tốt.
Dậy thì sớm trung ương: Cân nhắc điều trị
Tuy việc điều trị dậy thì sớm trung ương có hiệu quả khá tốt nhưng không phải áp dụng cho mọi trẻ em. Vậy các bác sỹ sẽ quyết định ra sao? Dưới đây là một số điều bác sỹ sẽ phải cân nhắc.
Thời điểm kể từ lúc chẩn đoán: Sau khi quan sát thấy những dấu hiệu dậy thì sớm ở trẻ, bác sỹ có thể phải đợi tới 6 tháng trước khi quyết định điều trị cho trẻ. Bởi vì ở một số trẻ có dấu hiệu rõ ràng của dậy thì sớm, các triệu chứng lại có dấu hiệu chậm lại hay tự chấm dứt. Khi đó việc điều trị sẽ không cần thiết
Tuổi của trẻ: Trẻ càng nhỏ thì bác sỹ càng khuyến cáo điều trị. Một cô bé 7 tuổi rưỡi với dấu hiệu dậy thì sớm có thể không cần điều trị bởi đây là độ tuổi khá gần với thời điểm bình thường của dậy thì. Việc điều trị có thể mang lại hiệu quả tốt hơn đối với trẻ khoảng 5 – 6 tuổi.
Tốc độ phát triển: Tốc độ dậy thì là mấu chốt của vấn đề. Nếu một cô bé có dấu hiệu của phát triển ngực nhưng quá trình này xảy ra chậm thì bác sỹ có thể khuyến cáo không cần điều trị. Tuy nhiên nếu tốc độ phát triển quá nhanh – thậm chí với cả trẻ lớn thì điều trị có thể là điều cần thiết.
Chiều cao hiện tại: Kaplowitz nói rằng nếu không được điều trị, phần lớn trẻ bị dậy thì sớm trung ương sẽ đạt tới chiều cao trung bình như người lớn. Tuy nhiên, một số trẻ sẽ có nguy cơ bị lùn khi trưởng thành, nhất là những trẻ dưới 6 tuổi và những trẻ thấp hơn so với tuổi trung bình khi chúng bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu này. Đối với những trẻ này thì bác sỹ sẽ khuyên nên điều trị.
Sự trưởng thành về mặt cảm xúc: điều này có liên quan tới tuổi, nhưng đó là một vấn đề riêng biệt. Một vài trẻ sẽ có khoảng thời gian khó khăn do những thay đổi về thể chất và cảm xúc ở tuổi dậy thì. Một số bé gái sẽ cảm thấy bối rối hay sợ hãi khi kinh nguyệt xuất hiện.
Ảnh minh họa.
Đồng hành cùng bác sỹ
Theo Josefson, nếu bạn nghĩ rằng con bạn có những dấu hiệu của dậy thì sớm, cần tìm kiếm sự giúp đỡ ngay. Nếu để quá trễ, mọi chuyện sẽ khó kiểm soát hơn. Không có một công thức chắc chắn để quyết định xem khi nào trẻ nên được điều trị. Điều quan trọng là phải tìm được bác sỹ hay chuyên gia mà bạn cảm thấy tin cậy.
Hãy cố gắng giữ bình tĩnh và giúp trẻ cảm thấy an tâm. Đôi khi bạn quá lo lắng về những hậu quả của hiện tượng dậy thì sớm nhưng con bạn có thể không gặp phải vấn đề gì.
Nếu trẻ cảm thấy tự ti về những thay đổi cơ thể hay bị trêu chọc ở trường, hãy nhờ đến sự giúp đỡ tư vấn của bác sỹ điều trị có kinh nghiệm.
Hãy trò chuyện với con
Đừng phó mặc mọi chuyện cho bác sỹ. Bản thân cha mẹ cũng có vai trò rất quan trọng trong vấn đề này. Cha mẹ thực sự cần phải giáo dục trẻ về hiện tượng dậy thì sớm, về những vấn đề gặp phải khi cơ thể thay đổi. Khi cha mẹ dành thời gian giải thích những điều sẽ xảy ra và chuẩn bị sẵn sàng cho trẻ, họ thường giải quyết việc đó rất tốt.
Một trong số những điều quan trọng nhất mà bạn có thể làm là hãy cố gắng trấn an trẻ rằng trẻ hoàn toàn bình thường. Cha mẹ nên giúp trẻ hiểu rằng chứng dậy thì sớm không phải là một vấn đề quá nghiêm trọng và có thể can thiệp được. Trẻ chỉ đang trải qua quá trình phát triển bình thường mà ai cũng phải trải qua. Con bạn có thể sẽ bắt đầu giai đoạn đó sớm hơn những trẻ khác nhưng điều đó là hoàn toàn bình thường.
Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Trò chuyện với con khi con bước vào tuổi dậy thì
Ths.Bs.Trần Thu Nguyệt - Viện Y học ứng dụng Việt Nam
Bình luận
Tin mới
  • 22/11/2017

    Sự thật thú vị về các vi sinh vật đường ruột

    Các vi sinh vật nhỏ bé, có thể nói là tí hon sống trong dạ dày và ruột, có thể tạo ra một sự khác biệt rất lớn (theo hướng tích cực) lên số đo vòng 2, não và hệ miễn dịch của bạn.

  • 22/11/2017

    Infographic: Tư thế ngủ dễ chịu nhất khi bị đau, chấn thương

    Có giấc ngủ ngon sẽ giúp bạn nhanh hồi phục các vết thương, nhưng làm sao để ngủ khi các cơn đau lưng, đau vai, cổ… cứ liên tục hành hạ bạn? Infographic dưới đây sẽ gợi ý những tư thế ngủ thoải mái nhất, giúp bạn không còn phải trằn trọc hàng đêm vì những cơn đau.

  • 22/11/2017

    Bạn biết gì về chất béo trong dầu ăn?

    Khi nói đến chế độ ăn uống, chất béo lập tức bị kết tội. Với một số chất béo, điều này là hợp lý, chẳng hạn như cholesterol có thể sẽ đóng vai trò nhất định trong các bệnh tim mạch, tiểu đường và béo phì. Nhưng không phải tất cả các chất béo đều như vậy.

  • 22/11/2017

    3 cách khắc phục môi khô nẻ

    Thời tiết thất thường, khắc nghiệt khiến đôi môi khô ráp, bong da, thậm chí còn bị nứt nẻ, chảy máu.

  • 22/11/2017

    Dấu hiệu cho thấy bạn không phải bị cảm lạnh thông thường

    Cảm lạnh thông thường rất dễ chuẩn đoán, tuy nhiên đôi khi có thể bị nhầm với những tình trạng bệnh nghiệm trọng hơn. Vậy làm cách nào để phân biệt?

  • 22/11/2017

    6 thắc mắc về cúm bạn cần biết

    Hàng triệu người trên thế giới bị mắc cúm hàng năm, theo kết quả từ Trung tâm phòng chống và kiểm soát dịch bệnh Hoa Kỳ. Có thể bạn nghĩ rằng mình đã hiểu về cúm – một bệnh lây truyền phổ biến. Nhưng sự thực thì có vô số những thông tin không đúng về cúm đang được nhiều người tin theo.

  • 22/11/2017

    Hội nghị khoa học toàn quốc lần thứ VI-2017 Phòng chống các bệnh không lây nhiễm

    Ngày 21/11/2017, tại Hà Nội, Tổng hội Y học Việt Nam đã tổ chức Hội nghị khoa học toàn quốc lần thứ VI năm 2017 với chủ đề “Phòng chống các bệnh không lây nhiễm”.

  • 22/11/2017

    6 loại thực phẩm bất ngờ giúp bạn giữ ấm trong mùa đông này

    Khi mùa đông tới và nhiệt độ ngày một giảm đi, bạn có thể sẽ chuẩn bị khăn choàng, găng tay, mũ len và áo len thật dày để bảo vệ mình khỏi cái lạnh. Nhưng, việc bạn ăn gì vào mùa đông thực ra cũng có thể giúp bạn điều chỉnh nhiệt độ bên trong cơ thể.

Xem thêm