Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Hỏi đáp liên quan bệnh cúm mùa 2017 -2018

Việc tiêm phòng cúm làm giảm nguy cơ mắc bệnh cúm, cũng như giảm các biến chứng nặng của bệnh, giảm chi phí nhập viện, trẻ phải nghỉ học, người lớn phải nghỉ làm. Năm 2017, một nghiên cứu về Nhi khoa đã chứng minh hiệu quả của tiêm ngừa cúm làm giảm đáng kể nguy cơ tử vong do biến chứng cúm ở trẻ.

Hỏi đáp liên quan bệnh cúm mùa 2017 -2018

Với cúm mùa 2017 - 2018, WHO, CDC khuyến cáo cách tốt nhất phòng bệnh cúm mùa cho trẻ và gia đình: Thực hiện việc tiêm ngừa vắc xin phòng cúm hàng năm.

Vaccin cúm an toàn cho mi người, tiêm vaccine cúm giúp gim chi phí điu tr, gim gánh nng bnh tt, gim biến chng đưa đến t vong.

          Không nên trì hoãn tiêm vc xin nga cúm cho bn và gia đình.

"Virus cúm khó lường và điu quan trng là nhn được vc xin sm s giúp cơ th được bo v khi virus bt đu lưu hành".

Khi càng có nhiu người tiêm phòng cúm thì nhiu người s được bo v khi mc bnh cúm, bao gm người ln tui, tr nh, ph n có thai và  người mc các bnh mãn tính (Suy tim,  suy thn, bnh phi mãn tính v.v…).

Câu hi 1: Các chng Vi-rút Cúm lưu hành hin nay?

Có 04 loi cúm A, B, C (gây bnh trên người) và D (ch yếnh hưởng đến gia súc). Trong đó cúm A là nguyên nhân ch yếu dn đến dch cúm  người, có kh năng lây nhim rt nhanh và có th bùng phát  thành  dch ln. Trên thế gii đã ghi nhn rt nhiu đt cúm do các chng virus cúm A gây nên, làm t vong ti hàng trăm ngàn người.

Biu đ v chng virus cúm lưu hành Tun 1 – Tun 40 /2017 (WHO)

Virus cúm B không được chia thành các phân typ, hin nay lưu hành virus cúm B thuc mt trong hai dòng B / Yamagata và B / Victoria.

Nhim cúm type C thường có biu hin hô hp nh và chưa ghi nhn gây ra dch.

Virus cúm D ch yếnh hưởng đến gia súc và chưa được xác nhn gây bnh  người.

Virus cúm A được chia thành các phân nhóm da trên hai protein trên b mt ca virut: hemagglutinin (H) và neuraminidase (N). Có 18 phân typ hemagglutinin khác nhau và 11 loi tiu cu khác nhau ca neuraminidase. (H1 - H18 và N1 - N11 tương ng.)

Các phân typ hin ti ca vi-rút cúm A  người là cúm A(H1N1) và virut cúm A (H3N2). Năm 2009 Cúm H1N1 xut hin gây bùng phát dch  người, virus cúm A/H1N1 này rt khác vi virut cúm A (H1N1)  người đang lưu hành vào thi đim đó. Loi virus mi này đã gây ra đi dch cúm đu tiên trong hơn 40 năm, được gi là cúm A/H1N1 2009".

Câu hi 2: Các trn đi dch cúm đã xy ra trên thế gii?

Dch cúm Tây Ban Nha (1918-1919): Là đi dch toàn cu ln nht vi 500 triu người, tc là 1/3 dân s thế gii vào thi đim đó, nhim bnh. Đi dch cúm đã làm ít nht 50 triu người trên toàn thế gii t vong, vi khong 675.000 người ti Hoa Kỳ. T l t vong cao  nhóm dưới 5 tui, 20-40 tui, và 65 tui tr lên. T l t vong cao  người khe mnh, từ 20-40 tui, là mt đc đim ca đi dch này. Bnh xut hin đu tiên  châu Âu, sau đó lan sang M và mt phn châu Á. Nó nguy him vì biu hin ban đu ch tương t cúm thường. Khi  th nng, bnh nhân ho d di, ói, tiu tin không t ch. Virus xâm nhp vào phi và nhiu bnh nhân chết vì viêm phi.

Đi dch cúm A/ H2N2 (1957 - 1958 ) hay còn gi “Bnh cúm Châu Á

Tháng 2/1957, mt virut cúm A (H2N2) mi xut hi Đông Á, gây ra đi dch tên gi "Bnh cúm châu Á". Vi rút H2N2 này bao gm ba gen khác nhau t mt virut H2N2 có ngun gc t mt virut cúm gia cm A, bao gm H2 hemagglutinin và các gen neuraminidase N2. Ln đu tiên được báo cáo  Singapore vào 2/1957, Hng Kông vào 4/1957, và ti các thành ph ven bi Hoa Kỳ vào mùa hè năm 1957. S người chếước tính là 1,1 triu người trên toàn thế gii và 116,000 ngườ Hoa Kỳ.

Đi dch cúm A/ H3N2 (1968): Đi dch cúm A/H3N2  năm 1968 gây ra gm hai gen t virut cúm gia cm A, bao gm mt hemagglutinin H3 mi, nhưng cũng có cha N2 neuraminidase t virus H2N2 năm 1957. Ln đu tiên được ghi nh Hoa Kỳ vào 9/1968. Ước tính s người chết là 1 triu người  trên thế gii và khong 100.000  Hoa Kỳ. Hu hết t vong  người > 65 tui. Vi-rút H3N2 tiếp tc lưu hành trên toàn thế gii như mt vi-rút cúm theo mùa. Các vi-rút H3N2 theo mùa, có liên quan đến din biến bnh nng  người cao tui.

Cúm A/H1N1 Năm 2009. Dch cúm A/H1N1 xut hin và gây chn đng toàn thế gii. Nó lan nhanh ti 214 quc gia và khiến 18.000 người thit mng trên tng s 575.000 ca nhim bnh. Tháng 8/2010, WHO tuyên b H1N1 là đi dch cúm toàn cu. Phát hin đu tiên  Hoa Kỳ và lây lan nhanh chóng trên khp Hoa Kỳ và trên thế gii. Vi rút cúm H1N1 mi này có s kết hp ca các gen cúm chưa được xác đnh trước đây  đng vt hay con người. Loi virut này được gi tên là virut pdm09 cúm A (H1N1). Ngày 10/08/2010, WHO tuyên b chm dt toàn cu Đi dch cúm H1N1 2009. Tuy nhiên, virut cúm pdm09 vn tiếp tc lây lan như mt loi virut cúm theo mùa và gây ra bnh tt và t vong trên toàn thế gii mi năm.

Ước tính t l t vong do đi dch cúm dao đng t 0,03% dân s thế gii trong đi dch H3N2 1968, T 1% đến 3% dân s thế gii trong đi dch H1N1 năm 1918. Người ta ước tính rng 0,001% đến 0,007% dân s thế gii s chết do các biến chng v hô hp liên quan đến nhim vi rút pdm09 (H1N1) trong 12 tháng đu tiên ca s lan truyn vi-rút cúm.

Câu hi 3: Bnh cúm theo mùa là gì?

Cúm theo mùa thường do virus cúm A hoc B. Bnh có biu hin st đt ngt, ho, nhc đu, đau cơ và khp, đau hng và s mũi. Ho có th nng và có th kéo dài trên  2 tun. Hu hết bnh s hi phc, hết st trong vòng mt tun mà không cn điu tr. Tuy nhiên, cúm có th din biến nng hoc t vong  nhóm có nguy cơ cao .

Bnh cúm mùa thường vào mùa đông, t tháng 10 đến tháng 3  Bc bán cu và t tháng 4 đến tháng 9  Nam bán cu.  các nước nhit đi và cn nhit đi, bnh cúm mùa có th xy ra quanh năm.

Câu hi 4: Bnh cúm theo mùa có liên quan đến đi dch cúm không?

  • S bùng n cúm mùa là do chng vi-rút cúm đt biến gen liên tc, bnh lây qua viêm đường hô hp nên tc độ lan truyn nhanh và bnh cnh lâm sàng nng  nhóm nguy cơ cao.
  • Mt đi dch xy ra khi mt vi-rút cúm xut hin, hu hết mi người không có min dch bi vì nó rt khác so vi bt kỳ chng nào trước đây  người. Các vi-rút cúm theo mùa có th góp phn gây ra mt đi dch; và mt khi virus đi dch đã được thiết lp, như vi đi dch cúm A (H1N1) vào năm 2009, nó có th tr thành mt vi-rút theo mùa.

Câu hi 5: Ti sao ta d b cúm trong mùa lnh?

  • Bnh cúm là bnh lây qua đường hô hp. Trong điu kin lnh và m thp, các tế bào hô hp ca người d b tn thương, to điu kin tt cho bnh cúm phát trin. Virus cúm d b di nhit đ cao (vài chc phút  56 đ C) nhưng li có th tn ti lâu thi tiết lnh. Vì vy, dch bnh thường bùng phát vào cui thu, đu đông  Vit Nam.
  • Riêng vi virus cúm H5N1, do có th sng sót lâu hơn trong điu kin môi trường lnh khô và c nóng m.

Câu hi 6: Ti sao các tnh min Nam khí hu khô nóng mà vn b dch cúm?

Các nghiên cu cho thy, bnh cúm thường xut hin trong các giai đon chuyn mùa thu đông, đông xuân, tc là vào mùa lnh. Mt khi bnh xut hin ti mt khu vc có khí hu nóng hơn có nghĩa là virus đã thích nghi vi điu kin khí hu đó và có th gây ra dch.

Câu hi 7: Đường lây truyn ca bnh cúm mùa?

Bnh cúm mùa lây lan nhanh, có th tn công mi đi tượng, bnh lây truyn t người sang người theo đường hô hp, qua các git nước bt hay dch tiết mũi hng khi người bnh ho, ht hơi, hoc lây qua tiếp xúc vi mt s đ vt có cha vi rút ri qua bàn tay đưa lên mt, mũi, ming. Người mang vi rút cúm có kh năng truyn vi rút cho nhng người xung quanh trong thi gian 1 ngày trước ti 7 ngày sau, k t khi có triu chng ca bnh. Bnh lây lan càng mnh, càng nhanh khi có s tiếp xúc trc tiếp vi người bnh, đc bi nơi tp trung đông người như trường hc, nhà tr...

\

Bnh có th gây t vong nhóm đi tượng nguy cơ người già > 65 tui, ph n có thai, tr nh, người mc các bnh mãn tính.

 

Bệnh xảy ra ở tất cả mọi người. Phụ nữ mang thai bị nhiễm virus cúm A thì sẽ gặp nhiều nguy hiểm hơn người bình thường vì 2 cơ thể sống đều phải chống chọi lại bệnh. Cơ thể mang thai thường có phần sút giảm khả năng miễn dịch. Virus cúm lại được chứng minh có thể gây đột biến gene dẫn đến dị tật bẩm sinh cho thai nhi, nhất là trong 3 tháng đầu của thai kỳ.

Câu hi 8: Ph n mang thai nếu nhim cúm thì thai nhi s b nh hưởng như thế nào?

Bnh xy ra  tt c mi người. Ph n mang thai b nhim virus cúm A thì s gp nhiu nguy him hơn người bình thường vì 2 cơ th sng đu phi chng chi li bnh. Cơ th mang thai thường có phn sút gim kh năng min dch. Virus cúm li được chng minh có th gây đt biến gene dn đến d tt bm sinh cho thai nhi, nht là trong 3 tháng đu ca thai kỳ.

Câu hi 9: Triu chng ca bnh cúm?

Bnh cúm thường b nhm ln vi bnh cm thông thường nhưng các triu chng ca cúm thường có chiu hướng phát trin nhanh (thường 1-4 ngày sau khi bnh nhân nhim phi virus cúm) và thường nghiêm trng hơn so vi triu chng ht hơi và nght mũi đc trưng ca bnh cm.

Các triu chng ca cúm có th gm:

  • St, n lnh, nhc đu, nhc cơ, chóng mt
  • Chán ăn, mt mi
  • Ho, đau hng, chy mũi
  • Bun nôn hoc nôn
  • Có th gây viêm tai
  • Tiêu chy

Câu hi 10: Khuyến cáo mi  gì t WHO, CDC, B Y tế trong cúm mùa 2017-2018?

T chc Y tế Thế gii (WHO) khuyến cáo: Nên tiêm 01 liu vc xin cúm mi năm 01 ln.

Vc-xin cúm sn xut đã được cp nht đ phù hp hơn vi chng vi-rút lưu hành (thành phn cúm A/H1N1 đã được cp nht).

Tiêm vc xin cúm cho ph n có thai hoc đang cho con bú, không gây bt kỳ biến c bt li cho phôi thai và không nh hưởng đến người m. Có th tiêm vc xin cúm Vaxigrip vào bt kỳ giai đon nào ca thai kỳ. Có th tiêm Vaxigrip khi đang cho con bú sa m. Tuy nhiên vi các trường hp đang mang thai hoc cho con bú nên được tư vn ca bác s, dược s trước khi tiêm vc xin.

Không s dng văcxin nga cúm phun xt  mũi (LAIV) cho cúm mùa 2017-2018 vì không ghi nhn hiu qu thuc.

Câu hi 11: Tm quan trng ca vic tiêm phòng cúm?

Tiêm phòng cúm  rt quan trng đi vi mi người, k c  nhân viên y tế . Bnh cúm đe do sc kho mi người, đc bit đi vi người mc các bnh mãn tính như hen, tiu đường, bnh suy tim, suy thn có th gây t vong… Nhân viên y tế, người sng chung, chăm sóc người bnh là nhóm nguy cơ cao d mc bnh cúm. Vì vy mi người cn thc hin vic tiêm nga cúm hng năm.  

Câu hi 12: Tiêm nga vaccine cúm được khuyến cáo cho nhóm đi tượng nào?

Nên tiêm vaccine cúm hàng năm. Tt nht tiêm vc xin trước khi bnh cúm bt đu lây lan trong cng đng. CDC khuyến cáo mi người nên chng nga cúm vào cui tháng 10, nếu có th. Tuy nhiên, tiêm phòng vn có th tiêm văcxin trong sut mùa cúm, k c vào tháng giêng hoc mun hơn.

Câu hi 13: Đi tượng nào nên tiêm nga?

  • Tr > 6 tháng tui
  • Ph n có thai. (quan trng nht)
  • Tr em dưới 5 tui (đc bit 6 tháng – 23 tháng)
  • Người già
  • Người có bnh lý đính kèm:
    • Bnh phi mãn tính (Hen, COPD)
    • Bnh tim mch.
    • Bnh  chuyn hoá mãn tính như đái tháo đường
    • Suy giãm min dch do điu tr hoc do mc bnh (HIV)
    • Bnh suy thn mãn

Câu hi 14: Cho biết lch tiêm phòng vc xin cúm?

  • Tr em t 6 tháng đến 35 tháng tui tiêm 1 liu 0,25ml hoc 0,5ml.
  • Người ln và tr em t 36 tháng tui tr lên tiêm 1 liu 0,5 ml.
  • Tr em dưới 9 tui nếu trước đây chưa b cúm hoc chưa tng tiêm vc xin cúm thì nên tiêm 2 mũi. Mũi 2 cách mũi 1 ti thiu 4 tun.

Câu hi 15: Hiu qu ca vic tiêm nga vc xin cúm như thế nào?

Ngăn nga bnh cúm cho mi người, đc bit tr em. Nhóm có nguy cơ cao d mắc bnh và b biến chng do cúm. Gim 85% hi chng cúm  tr em - Gim 41% nhim khun đường hô hp trên - Gim 35% các triu chng ging cm lnh. Hiu qu ngăn nga vaccine cúm A đt >  91% tr em t 1-16 tui.

Câu hi 16: Ti sao phi thc hin tiêm nga vaccine cho cng đng và nhân viên y tế ti các cơ s  y tế?

Tiêm phòng nga cúm cho cán b y tế, thc hin công vic chăm sóc sc kho s giúp làm gim s lây lan bnh cúm cho cng đng, đc bit nhóm người mc bnh mãn tính, người suy giãm min dch, người ln tui, tr nh ...

Cách tt nht đ ngăn nga bnh cúm là chng nga cúm mi năm. Vic tiêm cúm phòng nga giúp hàng triu người phòng bnh cúm và gim hàng ngàn hoc hàng chc ngàn người phi nhp vin mi năm. Vì vy nên thc hin tiêm chng nga cúm mi năm, vào cui tháng 10, nếu có th. Sau tiêm khong hai tun, cơ th mi to kháng th phòng bnh cúm.

Câu hi 17: Nhng điu nên biết và làm gì khi mùa Cúm đến cn bo v người t 65 tui tr lên?

Qua thng kê cho thy người > 65 tui có nhiu nguy cơ biến chng nghiêm trng khi mc cúm hơn vi nhng người ln tr và khe mnh. Do h thng min dch suy giảm theo tui tác. Khi b cúm người > 65 tui s chu gánh nng ca bnh cúm cao hơn. Qua ghi nhn có t 71% - 85% s ca t vong liên quan đến cúm theo mùa và có t  54% - 70% s ca nhp vin do cúm xy ra  người > 65 tui. Do đó bnh cúm thường khá nghiêm trng đi vi người > 65 tui.

Câu hi 18: Tiêm vaccine cúm  ph n có thai và cho con bú có b nh hưởng gì không?

Có th tiêm vc-xin cúm bt hot vào bt kỳ giai đon nào ca thai kỳ. D liu v tính an toàn khi dùng vc-xin này vào 3 tháng gia hay 3 tháng cui thai kỳ nhiu hơn d liu v tính an toàn khi dùng vc-xin này trong 3 tháng đu thai kỳ; tuy nhiên các d liu toàn cu cho thy s dng vc-xin cúm bt hot không gây biến c bt li cho phôi thai và kết quả thai kỳ do vic chng nga vc xin cúm bt hot gây ra. Cho con bú sa m: Có th dùng VAXIGRIP khi đang cho con bú sa m.

Câu hi 19: Sau khi tiêm vaccine cúm thi gian bao lâu thì hiu qu?

  • Sau khi tiêm vaccine cúm h thng min dch s to ra kháng th đ bo v phòng bnh cúm. Bt kỳ thành phn nào ca vc xin không th gây ra bnh cúm sau khi tiêm vc xin.
  • Khong 2 -3 tun sau khi tiêm vaccine, s có hiu qu phòng bnh cúm vi các chng virus có trong vc xin. Vc xin không có hiu qu bo v phòng cúm vi các chng virus không có trong vc xin.
  • Thi gian duy trì min dch ca vc xin thường tn ti t 6 -12 tháng. Hơn na các chng virus cúm rt nhiu, lây truyn nhanh chóng và thường xuyên thay đi hàng năm. Vì vy phi tiêm phòng cúm hàng năm.
  • Bnh cúm thường  bnh trong vài ngày, nếu ti thi đim tiêm vc xin cúm bnh nhân đã nhim cúm thì sau khi tiêm vc xin vn có th b bnh.
  • Vc xin không có kh năng bo v phòng nga cm lnh (Cm lnh có các triu chng thường ging vi bnh cúm).

Câu hi 20: Ai nên cân nhc khi tiêm vaccine phòng nga cúm?

Theo CDC các nhóm người sau đây không nên chích nga cúm:

  • Tr em dưới 6 tháng tui
  • Nhng người nhy cm nhiu vi các thành phn đc trưng ca vc-xin. Theo Mayo Clinic nhng người nhy cm vi trng, khi d ng hoc quá mn vi bt kỳ thành phn nào ca vc xin bao gm c tá dược và các thành phn như: ovalbumin, protein ca gà, neomycin, formandehyde, octoxinol-9.
  • Người có đáp ng min dch kém: B suy gim min dch hoc đang dùng các thuc chế min dch.
  • Ri lon đông máu hay d b bm tím.
  • Và bt c ai có tin s b hi chng Guillain-Barré cn phi tham kho ý kiến ca bác sĩ trước khi tiêm nga.
  • Bnh nhân st cao hay đang có st, hoc đang b bnh thì phi hoãn vic chng nga cúm cho đến khi khi bnh

Câu hi 21: Ti sao mi năm cn tiêm mt liu vaccine cúm?

  • Bnh cúm do nhiu typ virus gây ra, kh năng lây truyn nhanh chóng; các chng virus gây bnh thay đi hàng năm. Đó là lý do cn phi tiêm nga vaccine cúm mi năm.  
  • Lý do là vì công thc chế to vc-xin cúm ch  giúp phòng các dòng vi-rút cúm hoat đng ca năm đó, mà các dòng vi-rút này mi năm mt khác, do đó vc- xin cúm năm trước không có hiu nghim cho năm sau.
  • Đ giúp quyết đnh vc-xin cn đi phó virus cúm hàng năm , Theo WHO nhng Trung tâm Kim soát Phòng nga Cúm được đt ti 113 quc gia trên thế gii thc hin thu thp d liu v các chng, xác đnh typ vi-rút cúm lưu hành gây nhiu người b bnh nht. Các thông tin này sau đó s được chuyn ti mt trong năm Trung Tâm Phi Hp Nghiên cu v Cúm ca T chc Y tế Quc tế (WHO). Cui cùng đưa ra khuyến cáo  v công thc sn xut vc- xin cúm dùng cho c hai bán cu Bc và Nam.

Khuyến cáo phòng bnh cúm mùa:

  1. TIÊM PHÒNG HÔM NAY, CHN NGAY BNH CÚM.
  2. BO V MÌNH. BO V GIA ĐÌNH. CÙNG TIÊM PHÒNG CÚM!
  3. Thc hin 3 bước phòng chng cúm: Tiêm vaccine cúm, ra tay, cho khăn giy bnh nhân sau khi s dng vào thùng rác.
  4. Cách tt nht phòng bnh cúm mùa cho tr và gia đình: Thc hin vic tiêm nga vc xin phòng cúm hàng năm.  
  5. Virus cúm khó lường và điu quan trng là nhn được vc xin sm s giúp cơ th được bo v khi virus bt đu lưu hành
  6. Tiêm phòng là cách bo v tr khi cúm hu hiu.

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Những điều cần biết về vaccine phòng cúm

Theo Viện Pasteur TP.HCM
Bình luận
Tin mới
Xem thêm