Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Vaccin MMR phòng sởi - quai bị - rubella cho trẻ em

Vaccin MMR bảo vệ trẻ em khỏi 3 căn bệnh nguy hiểm do virus đó là sởi, quai bị và rubella.

Bệnh sởi

Sởi là căn bệnh có khả năng lây lan cao khá phổ biến ở trẻ em. Các triệu chứng chính của bệnh sởi là phát ban, sốt, sổ mũi, ho và đau mắt đỏ. Các biến chứng mà trẻ em mắc bệnh sởi có thể gặp phải bao gồm nhiễm trùng tai, tiêu chảy, viêm phổi, co giật, viêm não, tổn thương não và tử vong.

Trước khi vaccin sởi được đưa vào sử dụng vào năm 1963, mỗi năm ở Mỹ có khoảng 3-4 triệu người bị nhiễm sởi, khoảng 48.000 người đã phải nhập viện và khoảng 400-500 ca tử vong do sởi. Biến chứng viêm não do bệnh sởi đã gây tàn tật vĩnh viễn cho khoảng 1.000 người. Mặc dù bệnh sởi hầu như đã được thanh toán, nhưng một số dịch sởi nhỏ đôi khi vẫn xảy ra khi mọi người đi du lịch đến những vùng có dịch (từ châu Âu đến châu Á) và trong một số nhỏ trẻ em không được tiêm vaccin. Dịch sởi có thể ảnh hưởng đến những đối tượng chưa được chủng ngừa, bao gồm cả trẻ sơ sinh chưa được tiêm hay mới chỉ tiêm liều đầu.

Sởi cũng vẫn là căn bệnh phổ biến ở những quốc gia khác bao gồm cả châu Âu. Theo Tổ chức Y tế thế giới WHO, sởi là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em trong số những căn bệnh có thể phòng ngừa được bằng vaccin. Tuy nhiên, nhờ vào những nỗ lực hết sức mình của cộng đồng trong công tác chủng ngừa sởi ở trẻ em, số ca tử vong do sởi trên toàn cầu đã giảm khoảng 79% kể từ năm 2000.

Ở Việt Nam, trong nhiều năm qua, vaccin sởi đã được tiêm trong chương trình tiêm chủng mở rộng: tiêm mũi thứ nhất cho trẻ 9 tháng tuổi và mũi thứ hai khi trẻ 18 tháng tuổi. Tuy nhiên, năm 2014, dịch sởi bùng phát trở lại, nên Chương trình Tiêm chủng mở rộng đã chính thức đưa vaccin sởi - Rubella trong tiêm chủng thường xuyên cho tất cả trẻ em từ 1 tuổi đến 14 tuổi được tiêm 1 mũi vắc-xin phối hợp sởi - Rubella. Thực tế, đến tháng 10/2017, còn rất nhiều trẻ em chưa được tiêm phòng đủ 2 muĩ vaccin sởi nên rất có nguy cơ mắc bệnh sởi trong mùa đông xuân sắp tới.

 
Quai bị

Bệnh quai bị (còn được gọi là viêm tuyến nước bọt mang tai) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính hay gặp ở lứa tuổi học đường, lây trực tiếp bằng đường hô hấp, hay gây thành dịch trong trẻ em, thanh thiếu niên do virus quai bị gây nên. Bệnh quai bị có những triệu chứng điển hình là sốt, đau đầu và viêm tuyến nước bọt.

Quai bị có thể dẫn tới viêm màng não, viêm não, và đôi khi gây tử vong. Bệnh cũng có thể gây sưng và đau tuyến tinh hoàn hay buồng trứng.

Khoảng 20-50% nam giới bị mắc quai bị sau lứa tuổi dậy thì có triệu chứng viêm ở một hoặc cả hai bên tinh hoàn. Trong một số trường hợp, viêm tình hoàn có thể dẫn tới vô sinh.

Trước khi vaccin đặc hiệu phòng quai bị ra đời, quai bị là căn bệnh thường gặp ở trẻ nhỏ, trẻ độ tuổi nhi đồng và thanh thiếu niên. Vaccin phòng quai bị hiện tại đã được chấp thuận sử dụng kể từ năm 1976. Cho tới năm 2009, vaccin đã giúp làm giảm tỷ lệ mắc bệnh quai bị tới 99%.

Rubella 

Rubella (hay còn được gọi là bệnh sởi Đức), là căn bệnh được đặc trưng bởi các ban đỏ từng đốm lan tỏa xuất hiện trên mặt, sốt nhẹ và sưng hạch bạch huyết. Tuy nhiên, có khi người mắc rubella không biểu hiện triệu chứng gì.

Rubella là một bệnh lây nhiễm không nguy cấp thường chỉ kéo dài khoảng 3 ngày nhưng lại khá nghiêm trọng ở phụ nữ mang thai do khả năng gây sẩy thai hoặc những dị tật bẩm sinh ở bào thai như điếc, tật về mắt, dị tật tim, chậm phát triển trí tuệ. Trong đại dịch rubella giai đoạn 1964-1965 tại Mỹ, 12,5 triệu ca bệnh đã được báo cáo và có tới 20.000 trẻ khi sinh ra bị mắc các dị tật bẩm sinh như mù lòa, điếc hay khuyết tật về trí tuệ.

Kể từ khi vaccin rubella đầu tiên ra đời vào năm 1969, số ca mắc rubella đã giảm đáng kể với chỉ một số trường hợp mắc bệnh được báo cáo mỗi năm.

Lịch tiêm chủng khuyến cáo đối với vaccin MMR

Số liều khuyến cáo: 2 mũi tiêm

Độ tuổi khuyến cáo:

  • Từ 12-15 tháng tuổi (liều đầu tiên)
  • Từ 4-6 tuổi (liều thứ hai có thể được tiêm vào bất cứ thời điểm nào miễn là cách liều thứ nhất ít nhất 28 ngày)
  • Trẻ em từ 6-11 tháng tuổi có thể cân nhắc lợi ích việc tiêm mũi đầu tiên nếu đi du lịch đến vùng có dịch.

Những đối tượng không nên tiêm vaccin MMR

Những trẻ có phản ứng dị ứng nặng đối với gelatin, kháng sinh neomycin, hoặc với mũi vaccin MMR trước không nên tiêm vaccin này.

Hãy hỏi ý kiến bác sỹ trước khi tiêm vaccin MMR cho trẻ nếu:

  • Trẻ đang sử dụng thuốc steroid hay bất cứ loại thuốc nào ảnh hưởng đến miễn dịch.
  • Mắc một số căn bệnh gây suy giảm miễn dịch như HIV/AIDS hay bệnh bạch cầu cấp.
  • Bị ung thư.
  • Có rối loạn tế bào máu hay vừa mới được truyền máu.

Do vaccin sởi và quai bị được sản xuất bởi virus được nuôi trong các tế bào phôi thai gà nên trước đây những trẻ em bị dị ứng với trứng được khuyến cáo không nên tiêm vaccin này. Tuy nhiên, các nghiên cứu đã chứng minh ngay cả khi trẻ bị dị ứng nặng với trứng thì vẫn có thể tiêm vaccin mà không gặp phải tác dụng phụ nghiêm trọng nào.

Những trẻ đang bị ốm được khuyến cáo nên đợi đến khi hồi phục hẳn rồi mới tiêm vaccin.

Các tác dụng không mong muốn của vaccin MMR

Vaccin MMR thường gây ra các phản ứng sau tiêm  nhẹ. Cứ 6 trẻ thì có 1 trẻ bị sốt nhẹ, 20 trẻ thì có 1 trẻ bị phát ban nhẹ. Trong một số trường hợp hiếm gặp, trẻ có sưng hạch bạch huyết ở cổ hay má. Các phản ứng này thường xuất hiện sau khi trẻ tiêm khoảng từ 6-14 ngày và thường sau mũi đầu tiên.

Các phản ứng sau tiên mức độ vừa hiếm khi xảy ra. 3000 trẻ thì mới có 1 trẻ tiêm MMR bị co giật do sốt cao, tuy nhiên, hiện tượng co giật này hầu như không gây hại nhiều cho sức khỏe của trẻ. Cứ 30.000 ca tiêm thì có 1 trường hợp bị giảm tiểu cầu tạm thời có thể dẫn đến xuất huyết.

Các phản ứng sau tiêm nặng rất hiếm gặp nhưng có thể xảy ra với bất kỳ vaccin nào. Nếu con bạn xuất hiện phản ứng dị ứng với bất kỳ vaccin nào, hãy thông báo với bác sỹ, cán bộ tiêm chủng và đưa trẻ đi bệnh viện ngay.

Liệu có mối liên quan nào giữa vaccin MMR với bệnh tự kỷ ở trẻ em không?

Theo CDC và Hiệp hội Nhi khoa Hoa Kỳ, không có một bằng chứng khoa học nào chứng minh có mối liên hệ giữa việc tiêm vaccin MMR với chứng tự kỷ ở trẻ em.

Tuy nhiên, trước đây chủ đề này đã từng được các nhà khoa học và các chuyên gia tranh luận khá sôi nổi. Vào năm 1988, một tờ báo về y khoa của Anh là The Lancet đã xuất bản một tạp chí có đề cập đến mối liên quan giữa vaccin MMR và bệnh tự kỷ. Các nhà khoa học nhận thấy rằng 8 trong số 12 trẻ em mắc chứng tự kỷ được nghiên cứu đã bắt đầu biểu hiện các triệu chứng bệnh kể từ khi chúng được tiêm vaccin MMR. Do vậy, họ giả thiết rằng các triệu chứng bệnh là do phản ứng gây ra do vaccin.

Trên thực tế, đây chỉ là một sự trùng hợp ngẫu nhiên, và nghiên cứu này đã bị bác bỏ bởi hầu hết các nhà khoa học và đã bị chính tạp chí The Lancet rút lại. Đồng thời chính tác giả của nghiên cứu này cũng bị tước bỏ các danh hiệu và học vị của mình.

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Trì hoãn tiêm vaccin ở trẻ nhỏ: cân nhắc nguy cơ và lợi ích

Ths.Bs.Trần Thu Nguyệt - Viện Y học ứng dụng Việt Nam - Tổng hợp từ Babycenter và Vncdc
Bình luận
Tin mới
  • 22/10/2018

    5 căn bệnh phổ biến gây tử vong ở nam giới cao tuổi

    Một tin tốt cho phái mạnh về tuổi thọ: Mặc dù phụ nữ vẫn sống lâu hơn ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, nhưng khoảng cách về tỉ lệ tử vong hoặc khác biệt về tuổi thọ, đang dần thu hẹp

  • 22/10/2018

    8 loại thảo mộc và gia vị tốt cho sức khỏe

    Trong lịch sử, các loại thảo mộc và gia vị có vai trò vô cùng quan trọng. Gia vị và thảo mộc được dùng làm thuốc chữa bệnh trước khi được dùng để nấu nướng. Khoa học ngày nay cũng đã chứng minh rất nhiều loại gia vị và thảo mộc đem lại lợi ích đáng kể cho sức khỏe.

  • 22/10/2018

    Bác sĩ đầu tiên trên thế giới và lời thề Hippocrates

    Hipocrates là ông tổ của ngành y học phương Tây, người sáng tạo ra lời thề Hippocrates mà sinh viên y khoa phải đọc khi chuẩn bị ra trường.

  • 22/10/2018

    Các yếu tố gây ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột - Phần 2

    Hầu hết chúng ta đều biết rằng các vi khuẩn trong đường ruột đóng vai trò quan trọng trong quá trình tiêu hóa.

  • 22/10/2018

    Lạnh rồi, lên thực đơn gì cho bữa cơm gia đình thêm đầm ấm?

    Hà Nội đã bắt đầu se lạnh với những cơn gió mùa. Thời tiết này mà được "xì xụp" trước nồi lẩu hay bát phở nóng thì còn gì bằng! Cùng tham khảo thực đơn ăn ngon cho cả tuần trong những ngày chớm lạnh!

  • 22/10/2018

    Phác đồ mới điều trị bệnh lậu

    Bệnh lậu do vi khuẩn lậu Neisseria gonorrheae gây ra. Bệnh thường gặp ở lứa tuổi đang hoạt động tình dục mạnh, tuy nhiên cũng có thể gặp ở trẻ sơ sinh do lây từ người mẹ khi sinh. Bệnh lây truyền chủ yếu qua đường tình dục.

  • 22/10/2018

    Tầm quan trọng của tránh hít phải khói thuốc

    Khi một điếu thuốc lá được châm lên, khoảng một nửa lượng khói được hít vào bởi người hút (dòng khí chính) và một nửa còn lại bay lơ lửng trong không khí xung quanh (dòng khí bên). Sự kết hợp giữa dòng khí chính và bên đã tạo nên khói thuốc lá thứ cấp (secondhand smoke), được biết đến như khói thuốc trong môi trường

  • 22/10/2018

    Những biện pháp giảm đau khớp gối tại nhà

    Đau khớp gối mức độ nhẹ đến trung bình thường có thể điều trị hiệu quả tại nhà, đặc biệt là nguyên nhân do bong gân hoặc viêm.

Xem thêm