Xà phòng diệt khuẩn: lợi hay hại?
Nhưng, để hiểu được tại sao xà phòng diệt khuẩn lại có hại, thì đầu tiên, chúng ta cần biết được xà phòng diệt khuẩn khác gì so với các loại xà phòng thông thường. Đúng như tên gọi, xà phòng diệt khuẩn chứa các chất hóa học có tác dụng diệt khuẩn, kháng khuẩn hoặc khử trùng mà những loại xà phòng bình thường không có.
Rất nhiều loại dung dịch xà phòng, dung dịch rửa tay được ghi trên nhãn là diệt khuẩn (antibacterial) có chứa triclosan, một hợp chất tổng hợp từ phenylether hay chlorinated bisphenol. Trong khi Cục Quản lý Dược phẩm và Thực phẩm Hoa Kỳ FDA xếp triclosan vào loại thuốc nhóm III – nhóm chất có độ hòa tan cao và độ thẩm thấu thấp, thì triclosan cũng là một loại thuốc trừ sâu. Triclocarban là một chất hóa học phổ biến khác có trong các loại xà phòng diệt khuẩn. Rất nhiều khuyến cáo cũng như lo ngại về triclosan cũng được áp dụng cho triclocarban.
Từ khi xuất hiện vào năm 1972, triclosan dần dần trở nên quen thuộc hơn với người tiêu dùng và ngày nay, triclosan trở nên vô cùng phổ biến. Triclosan thậm chí còn có mặt trong một số thiết bị y tế, như các loại ống thông và chỉ khâu vết thương để ngăn ngừa nhiễm trùng.
Về lợi ích diệt khuẩn, vào năm 2015, một nghiên cứu đã so sánh tác dụng diệt khuẩn của xà phòng thường và xà phòng có chứa triclosan trong điều kiện tương tự như khi chúng ta rửa tay và thấy rằng, với thời gian tiếp xúc với xà phòng là 20 giây, thì 2 loại xà phòng này có tác dụng giảm vi khuẩn tương tự nhau. Nói cách khác, xà phòng diệt khuẩn cũng chỉ có tác dụng như xà phòng thường khi rửa tay bình thường như hầu hết chúng ta hay làm - nghĩa là chỉ rửa tay trong một vài giây. Rất ít người trong chúng ta rửa tay đúng cách theo khuyến cáo, nghĩa là thực hiện đủ 6 bước rửa tay trong vòng từ 30 giây đến 1 phút.
Triclosan ức chế việc tiêu diệt vi khuẩn như thế nào?
Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy, triclosan có thể ngăn chặn sự phát triển của vi khuẩn với nồng độ thấp và có thể tiêu diệt vi khuẩn với nồng độ cao. Triclosan cũng có chứa một số chất có thể chống lại nấm, thậm chí là các ký sinh trùng, ví dụ như ký sinh trùng sốt rét (Plasmodium falciparum) và toxoplasmosis.
Triclosan có khả năng nhắm đến mục tiêu đích là nhiều loại vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng khác nhau bằng cách ngăn chặn phạm vi hoạt động của một loại enzyme cần thiết cho vi khuẩn sinh tổng hợp chất béo. Ngăn chặn loại enzyme này, vi khuẩn sẽ không thể tự tổng hợp axit béo được, màng tế bào của vi khuẩn thiếu axit béo cũng sẽ không nhân lên và sinh sản được.
Vấn đề gặp phải với triclosan
Đầu tiên, triclosan sẽ dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh. Vì triclosan ngày càng được sử dụng rộng rãi, các phòng thí nghiệm đã bắt đầu nhận thấy tình trạng kháng kháng sinh chéo. Dưới áp lực của việc sử dụng triclosan, vi khuẩn sẽ đột biến để phát triển cơ chế kháng lại triclosan, từ đó dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh.
Thứ hai, khi được thải rộng rãi ra môi trường, triclosan có thể gây ảnh hưởng đến sinh khối, ví dụ như tảo và các cộng đồng vi khuẩn có sẵn trong môi trường.
Từ khi triclosan được sử dụng rộng rãi trong nhiều loại sản phẩm, thì triclosan cũng tích tụ lại trong đất, nước ngầm và các nhà máy xử lý nước thải đô thị. Những nhà máy này cần phải có một lượng vi khuẩn có lợi nhất định, giúp làm sạch nguồn nước thải. Triclosan có thể ức chế sản sinh khí metan trong quá trình phân hủy kị khí ở các nhà máy xử lý nước thải và gây ra tình trạng kháng nhiều loại thuốc ở những cộng đồng vi khuẩn ngoài môi trường. Một số loại tảo gần các nhà máy xử lý nước thải đã được tìm thấy là rất nhạy cảm với triclosan. Triclosan cũng có thể ảnh hưởng đến cộng đồng vi khuẩn trong các sông hồ, ảnh hưởng này lại càng rõ ràng hơn ở những vùng khan hiếm nước, do ở những nơi đó triclosan không được pha loãng đủ để không gây hại cho các cộng đồng vi khuẩn này.
Thứ ba, triclosan có thể làm thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột ở cá và động vật gặm nhấm, dẫn đến những quan ngại về khả năng cũng có thể làm thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột ở người. Chưa thấy ảnh hưởng của triclosan lên hệ vi sinh vật đường ruột ở người, nhưng các nghiên cứu về vấn đề này cũng đang được tiến hành.
Ngược lại, một nghiên cứu đã được tiến hành, xem xét dịch tiết mũi của 90 người trưởng thành khỏe mạnh đã tìm ra mối liên quan giữa sự có mặt của triclosan và sự xâm nhập của vi khuẩn Staphylococcus. Kết quả này gợi ý rằng, triclosan thực sự có thể gây ảnh hưởng và thậm chí làm thay đổi hệ vi sinh vật của con người.
Triclosan thậm chí còn thúc đẩy sự phát triển các khối u ở chuột. Một mô hình nghiên cứu trên chuột thậm chí còn cho thấy triclosan có khả năng thúc đẩy khối u ung thư phát triển.
Thứ tư, triclosan có thể gây rối loạn chức năng nội tiết. Triclosan được chứng minh có thể gây rối loạn chức năng tuyến giáp có liên quan đến biểu hiện gen và có thể thay đổi tỷ lệ ếch bị biến đổi cấu trúc di truyền. Triclosan cũng có thể gây rối loạn chức năng tuyến giáp, rối loạn chức năng estrogen và testosterone trên chuột.
Với những mối lo ngại ngày càng gia tăng về các tác động có hại của triclosan lên sinh lý nhiều loài động vật và rất có thể là cả con người, một số chính phủ đã xem xét và đưa ra lệnh cấm. Vào tháng 3 năm 2010, Liên minh Châu Âu đã cấm sử dụng triclosan trong các loại sản phẩm có thể tiếp xúc với thực phẩm. Năm 2014, Minnesota – một tiểu bang của Hoa Kỳ đã cấm các sản phẩm làm sạch (xà phòng) có chứa triclosan và buộc các nhà sản xuất phải loại bỏ triclosan ra khỏi các sản phẩm này vào năm 2017. Cho đến thời điểm năm 2015, Bộ Y tế Cananda đang cân nhắc về việc cấm triclosan. Theo thống kê, có khoảng 1.730 sản phẩm, bao gồm các loại mỹ phẩm, sản phẩm y tế và các sản phẩm chăm sóc cá nhân có chứa triclosan có mặt trên thị trường Canada vào năm 2011. Đầu tháng 9 vừa qua, Cục Quản lý dược phẩm và thực phẩm Hoa Kỳ - FDA đã quy định về việc cấm sử dụng triclosan đối với các sản phẩm xà phòng, dung dịch rửa tay kháng khuẩn và một số sản phẩm khác.
Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Những mẹo giúp rửa tay sạch hơn
Liệt mặt hai bên là tình trạng yếu cơ ở cả hai bên mặt cùng lúc, đây là tình trạng bệnh lý hiếm gặp và thường là dấu hiệu cảnh báo một bệnh lý tiềm ẩn về toàn thân, thần kinh hoặc nhiễm trùng cần được thăm khám kỹ lưỡng. Cùng tìm hiểu về bệnh lý này qua bài viết sau!
Khàn tiếng là vấn đề sức khỏe phổ biến ở giáo viên do đặc thù giảng dạy trong các lớp đông học sinh, phải nói liên tục nhiều tiết mỗi ngày với âm lượng lớn khiến dây thanh quản chịu nhiều áp lực. Theo thời gian, các tổn thương này tích tụ dần, dẫn đến tình trạng khàn tiếng cũng như viêm thanh quản. Nhằm hỗ trợ giáo viên bảo vệ giọng nói và duy trì chức năng phát âm bền vững, Viện Y học ứng dụng Việt Nam sẽ chia sẻ cơ chế bệnh, dấu hiệu nhận biết cùng những biện pháp phòng ngừa khàn tiếng.
Đồ ăn công nghiệp (thực phẩm siêu chế biến) chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong khẩu phần của người trưởng thành do tiện lợi, bảo quản được lâu và có vị hấp dẫn. Nhiều nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa việc tiêu thụ nhiều nhóm thực phẩm này với béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch.
Quyết định số 3366/QĐ-BGDĐT ngày 17/11/2026: Bổ nhiệm Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Vũ Quốc Huy, Quyền Giám đốc Đại học Huế, Hiệu trưởng Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế giữ chức vụ Giám đốc Đại học Huế. Thời hạn giữ chức vụ là 05 năm.
Sau một đêm ngủ, cơ thể trẻ đã trải qua nhiều giờ không được cung cấp năng lượng. Các nghiên cứu cho thấy việc ăn sáng có liên quan đến kết quả tốt hơn ở các bài kiểm tra trí nhớ và sự chú ý, đặc biệt ở những trẻ có tình trạng dinh dưỡng kém.
Căng thẳng tâm lý (stress) kéo dài là một trong những nguyên nhân thường gặp gây giảm ham muốn tình dục ở cả nam và nữ. Tác động này diễn ra đồng thời qua cơ chế nội tiết, thần kinh và hành vi, và có thể cải thiện nếu được nhận biết sớm và kiểm soát đúng cách.
Nhiều phụ nữ có tâm lý e ngại nên thường trì hoãn việc khám phụ khoa cho đến khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng. Vậy những dấu hiệu nào cho thấy bạn nên đi khám sớm thay vì chờ đợi?
Ho kéo dài sau khi đã khỏi các triệu chứng cấp tính của cảm cúm là tình trạng phổ biến, có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần sau khi hết sốt và nghẹt mũi.