Những xét nghiệm máu được dùng để chẩn đoán thiếu máu

Thiếu máu là gì?

Tình trạng thiếu máu xảy ra khi lượng hồng cầu trong cơ thể bạn quá thấp. Hồng cầu đóng vai trò thiết yếu để vận chuyển oxy đến tất cả các tế bào trong cơ thể. 

Trong hầu hết các trường hợp, thiếu máu có thể dễ dàng được chẩn đoán bằng các xét nghiệm máu cụ thể. Các xét nghiệm này xem xét các yếu tố như số lượng hồng cầu và tình trạng sức khỏe của các tế bào máu, sau đó dựa vào kết quả này để xác nhận chẩn đoán thiếu máu. 

Đọc thêm tại bài viết: Cảnh giác với bệnh thiếu máu

Những xét nghiệm máu nào có thể chẩn đoán thiếu máu? 

Có một số xét nghiệm máu phổ biến có thể được sử dụng để chẩn đoán thiếu máu. Các xét nghiệm chính xác sẽ được bác sĩ chỉ định tùy thuộc vào các triệu chứng, tiền sử bệnh và kết quả của các xét nghiệm khác. 

Hãy cùng xem xét kỹ hơn một số xét nghiệm máu phổ biến nhất được sử dụng để chẩn đoán thiếu máu. 

Công thức máu toàn phần 

Công thức máu toàn phần thường là xét nghiệm đầu tiên được chỉ định để chẩn đoán thiếu máu. Nó cũng thường được sử dụng để hỗ trợ chẩn đoán các tình trạng khác. 

CBC đo các chỉ số sau trong máu của bạn: 

• Hồng cầu 
• Bạch cầu 
• Huyết sắc tố 
• Tiểu cầu 

Khi được sử dụng cho chẩn đoán bệnh thiếu máu, bác sĩ sẽ đặc biệt chú ý đến nồng độ hồng cầu và huyết sắc tố của bạn. 

Một chỉ số khác thường được hiển thị trên xét nghiệm Công thức máu toàn phầ có thể giúp chẩn đoán thiếu máu đó là thể tích trung bình hồng cầu (MCV). Nếu chỉ số này thấp, nó có thể chỉ ra tình trạng thiếu máu hồng cầu nhỏ chẳng hạn như thiếu sắt, và nếu chỉ số này cao, nó có thể chỉ ra tình trạng thiếu máu hồng cầu to chẳng hạn như thiếu vitamin B12. 

Đọc thêm tại bài viết: Người bị thiếu máu do thiếu Vitamin B12 nên ăn gì?

Xét nghiệm sắt 

Đôi khi thiếu máu là do thiếu sắt. Nếu bác sĩ nghi ngờ đây có thể là nguyên nhân, họ sẽ chỉ định xét nghiệm sắt huyết thanh để đo nồng độ sắt trong máu của bạn. 

Xét nghiệm sắt thường bao gồm một số chỉ số xét nghiệm sau: 

• Ferritin - một loại protein dự trữ sắt 
• Sắt huyết thanh 
• Độ bão hòa transferrin (TfS) 
• Khả năng liên kết sắt toàn phần 

Những chỉ số này có thể giúp xác định nguyên nhân gây thiếu máu là do thiếu sắt hay viêm mãn tính. 

Đếm hồng cầu lưới 

Đếm hồng cầu lưới để đo số lượng hồng cầu non (NRBC) trong máu của bạn. Xét nghiệm này có thể giúp bác sĩ xác định xem tủy xương của bạn có sản xuất đủ hồng cầu hay không. Xét nghiệm này rất quan trọng vì nó có thể giúp xác định nguyên nhân gây thiếu máu. 

Ví dụ, nếu kết quả xét nghiệm công thức máu cho thấy bạn có số lượng hồng cầu thấp, nhưng số lượng hồng cầu lưới lại cho thấy bạn có số lượng hồng cầu non cao, điều đó có thể có nghĩa là bạn đang bị mất máu. 

Ngược lại, nếu bạn có lượng hồng cầu trưởng thành và hồng cầu non thấp, điều đó có thể có nghĩa là cơ thể bạn không sản xuất đủ hồng cầu. 

Phết máu 

Phết máu là một xét nghiệm khác có thể được sử dụng để giúp xác định nguyên nhân gây thiếu máu. 

Phết máu được thực hiện bằng cách nhỏ một giọt máu lên lam kính y tế. Sau đó, một dung dịch nhuộm được thêm vào lam kính, xét nghiệm này có thể giúp tìm ra bất kỳ bất thường nào về hình dạng của các tế bào máu. 

Xét nghiệm này có thể đặc biệt hữu ích trong việc chẩn đoán bệnh thiếu máu hồng cầu hình liềm (đặc trưng bởi các tế bào hồng cầu hình lưỡi liềm). Nó cũng có thể hữu ích trong việc chẩn đoán một số tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng có thể khiến hồng cầu tăng kích thước. 

Các xét nghiệm khác 

Nếu nghi ngờ mắc một loại thiếu máu gọi là thiếu máu tan máu (hồng cầu bị phá hủy nhanh hơn tốc độ tủy xương tạo ra), các xét nghiệm sau đây có thể được thực hiện: 

• Xét nghiệm lactate dehydrogenase (LDH): Xét nghiệm này đo một loại enzyme được gọi là LDH có trong hầu hết các mô trong cơ thể. Nếu nồng độ LDH cao có thể có nghĩa là một số mô trong cơ thể bạn đã bị tổn thương do bệnh tật (chẳng hạn như thiếu máu) hoặc chấn thương. 
• Xét nghiệm haptoglobin: Xét nghiệm haptoglobin có thể giúp phát hiện loại thiếu máu bạn mắc phải và cũng có thể giúp xác định nguyên nhân gây tăng phá hủy hồng cầu. 
• Bilirubin gián tiếp: Bilirubin gián tiếp là sự chênh lệch giữa bilirubin toàn phần và bilirubin trực tiếp. Mức chênh lệch này có thể tăng lên nếu cơ thể bạn bị phá hủy quá nhiều hồng cầu. 
• Nồng độ vitamin B12 và folate: Những xét nghiệm này thường được kiểm tra để loại trừ nguyên nhân thiếu hụt vitamin. 
• Xét nghiệm Coombs: Xét nghiệm này thường được thực hiện nếu nghi ngờ bệnh tự miễn là nguyên nhân gây thiếu máu. 

Các giá trị xét nghiệm cho tình trạng thiếu máu là gì? 

Các yếu tố khác nhau như tuổi tác, chủng tộc và độ cao nơi bạn sống có thể ảnh hưởng đến phạm vi được coi là bình thường cho các xét nghiệm máu về tình trạng thiếu máu khác nhau. Hãy trao đổi với bác sĩ về phạm vi được coi là bình thường đối với bạn. 

• Công thức máu: Kết quả công thức máu lành mạnh là 5-6 triệu tế bào trên microlit (tế bào/mcL) đối với nam giới và 4-5 triệu tế bào/mcL đối với nữ giới. Các giá trị dưới mức này có thể cho thấy thiếu máu. 
• Công thức máu (Hemoglobin): Kết quả lành mạnh là trên 14 gam trên decilit (gm/dL) đối với nam giới và trên 12 gm/dL đối với nữ giới. 
• Sắt: Nồng độ sắt lành mạnh trong máu bắt đầu từ 10 micromol trên lít (µmol/L). 
• Ferritin: Ferritin được đo bằng xét nghiệm sắt. Mức độ bình thường bắt đầu từ 40 microgam trên lít (µg/L) đối với nam giới và 20 µg/L đối với nữ giới. Mức dưới 10 µg/L có thể là dấu hiệu của bệnh thiếu máu. 
• Hồng cầu lưới: Kết quả bình thường của hồng cầu lưới ở người lớn là từ 0,5 đến 2,5%. 
• Phết máu: Phết máu cho thấy hình dạng của các tế bào máu. Các tế bào hồng cầu có hình dạng bất thường có thể là dấu hiệu của bệnh thiếu máu hồng cầu hình liềm. 

Nếu kết quả xét nghiệm máu của bạn không xác nhận chẩn đoán thiếu máu, bác sĩ có thể sẽ yêu cầu các xét nghiệm bổ sung để xác định nguyên nhân gây ra các triệu chứng của bạn. 

Ngoài xét nghiệm máu, bác sĩ có thể chỉ định những xét nghiệm nào để chẩn đoán thiếu máu? 

Trong một số trường hợp, có thể cần thêm xét nghiệm. Điều này thường xảy ra khi bác sĩ biết bạn bị thiếu máu nhưng cần thêm thông tin để xác định nguyên nhân. Các loại xét nghiệm có thể được chỉ định bao gồm: 

• Sinh thiết và chọc hút tủy xương: Chọc hút và sinh thiết tủy xương được thực hiện bằng cách đưa một cây kim dài, mỏng và rỗng vào xương để lấy dịch và mô tủy xương. Xét nghiệm này cho phép bác sĩ xem tủy xương có khỏe mạnh và có khả năng sản xuất đủ tế bào máu khỏe mạnh hay không. 
• Xét nghiệm nước tiểu: Xét nghiệm nước tiểu tìm máu trong nước tiểu và kiểm tra chức năng thận của bạn. 
• Nội soi: Nội soi được thực hiện bằng cách đưa một ống mỏng có gắn camera nhỏ ở đầu vào miệng và qua đường tiêu hóa trên. Xét nghiệm này cho phép bác sĩ tìm kiếm tình trạng chảy máu trong thực quản, dạ dày và ruột non. 
• Nội soi đại tràng: Nội soi đại tràng được thực hiện bằng cách đưa một ống mỏng có gắn camera nhỏ vào trực tràng để tìm chảy máu trong đại tràng (ruột già). 
• Xét nghiệm di truyền: Xét nghiệm di truyền có thể tìm kiếm những thay đổi ở các gen được lập trình để tạo ra các tế bào hồng cầu. 

Triệu chứng thiếu máu là gì? 

Các triệu chứng thiếu máu đôi khi diễn biến chậm. Tuy nhiên trong một số trường hợp khác, chúng có thể xuất hiện đột ngột. Nguyên nhân cơ bản của thiếu máu là một yếu tố quyết định tốc độ phát triển của các triệu chứng. 

Cho dù diễn biến nhanh hay chậm, khi các triệu chứng xuất hiện, chúng thường bao gồm: 

• Mệt mỏi 
• Yếu ớt 
• Khó thở 
• Chóng mặt hoặc choáng váng 
• Đau đầu 
• Ngất xỉu 
• Da và niêm mạc nhợt nhạt 

Nếu bạn gặp bất kỳ triệu chứng nào trong số này kéo dài hơn một tuần, bạn nên tới gặp bác sĩ để được chẩn đoán nguyên nhân gây ra các triệu chứng và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp cho bạn. 

Kết luận

Nếu bạn có các triệu chứng như mệt mỏi kéo dài, yếu ớt hoặc chóng mặt, bác sĩ có thể sẽ yêu cầu một hoặc nhiều loại xét nghiệm máu để xác định xem bạn có bị thiếu máu hay không. Xét nghiệm công thức máu thường là xét nghiệm đầu tiên được thực hiện để giúp chẩn đoán thiếu máu.

Các xét nghiệm máu phổ biến khác bao gồm xét nghiệm sắt, xét nghiệm hồng cầu lưới và xét nghiệm phết máu. Những xét nghiệm này cũng có thể giúp bác sĩ xác định nguyên nhân cơ bản gây thiếu máu và cách điều trị tốt nhất cho tình trạng thiếu máu của bạn.