Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Lời khuyên cho người cao tuổi mắc chứng khó nuốt

Ho thường xuyên trong khi ăn hoặc uống là điều không bình thường, và đó có thể là dấu hiệu của chứng khó nuốt. Khó nuốt có thể dẫn đến nhiễm trùng ngực, mất nước hoặc suy dinh dưỡng, và có khả năng gây tử vong

Lời khuyên cho người cao tuổi mắc chứng khó nuốt

Quá trình nuốt diễn ra như thế nào?

Nuốt là quá trình di chuyển thức ăn hoặc chất lỏng từ miệng đến dạ dày. Có vẻ chúng ta thực hiện động tác đó một cách tự động, nhưng thực chất là một quá trình phức tạp liên quan đến nhiều cơ và dây thần kinh.

Nuốt được thực hiện trong ba giai đoạn: giai đoạn miệng (trong miệng), giai đoạn hầu (qua cổ họng) và giai đoạn thực quản (thông qua ống dẫn thức ăn trước khi đến dạ dày). Nuốt khó khăn có thể gặp phải, dọc theo các giai đoạn, và có thể xảy ra với chất lỏng và/hoặc chất rắn.

Tại sao một số người bị khó nuốt?

Khó nuốt không phải là tình trạng bệnh nguyên phát. Nó thường là một hệ quả hoặc tác dụng phụ của một tình trạng sức khỏe hoặc điều trị. Nuốt đòi hỏi cảm giác nguyên vẹn và sức mạnh cơ bắp đầy đủ. Những người gặp vấn đề sức khỏe hoặc những người đã trải qua quá trình điều trị ảnh hưởng đến các dây thần kinh và /hoặc các cơ quan trong quá trình nuốt có thể gặp khó khăn khi nuốt. Sự tắc nghẽn dọc đường nuốt, như một khối u, cũng có thể dẫn đến khó nuốt.

Dưới đây là một số yếu tố nguy cơ của nuốt khó khăn:

  • Tiền sử đột quỵ hoặc chấn thương não
  • Tiền sử xạ trị vùng đầu cổ
  • Tiền sử phẫu thuật đến vùng đầu cổ
  • Mắc vấn đề sức khỏe như bệnh Parkinson, bệnh nhược cơ, mất trí nhớ

Làm thế mà khó nuốt có thể dẫn đến nhiễm trùng ngực?

Khi đường thở của chúng ta và ống dẫn thức ăn chỉ là ở nối tiếp nhau, khó nuốt có thể dẫn đến thực phẩm và chất lỏng đi sai đường, đi vào đường thở và vào phổi. Điều này có khả năng góp phần gây viêm phổi - một bệnh nhiễm trùng ngực do sự xâm nhập của các vật chất ngoài vào phổi.

Dưới đây là một số dấu hiệu nuốt khó:

  • Ho thường xuyên khi bạn ăn uống
  • Thời gian mỗi bữa ăn diễn ra quá lâu (ví dụ hơn một giờ)
  • Khó nuốt nước bọt của chính bạn
  • Chảy nước dãi khi nghỉ ngơi hoặc trong giờ ăn
  • Tránh ăn một số thức ăn hoặc chất lỏng
  • Giữ thức ăn hoặc chất lỏng trong miệng một thời gian dài
  • Cảm thấy mệt mỏi và/hoặc khó thở trong hoặc sau bữa ăn
  • Giảm cân không rõ nguyên nhân

Nuốt khó có thể được chữa khỏi?

Tùy thuộc vào nguyên nhân gây ra khó nuốt, luyện tập phục hồi có thể giúp cải thiện chức năng nuốt. Bác sĩ chuyên khoa sẽ có thể hướng dẫn các bài tập hoặc các kế hoạch phù hợp cho bạn hoặc người thân của bạn.

Dưới đây là một số lời khuyên hữu ích để đối phó với khó khăn khi nuốt:

Giữ gìn vệ sinh răng miệng tốt:

  • Nghiên cứu đã chỉ ra rằng vệ sinh răng miệng tốt làm giảm nguy cơ mắc viêm phổi.
  • Chú ý: Đối với một số người có khó nuốt, súc miệng có thể gây ra rủi ro đưa các chất lỏng vào đường dẫn khí. Thay vào đó sử dụng một chiếc khăn ẩm hoặc gạc để làm sạch bên trong miệng.

Điều chỉnh môi trường của bữa ăn:

  • Ngồi thẳng trong giờ ăn. Nếu có thể, hãy ngồi trên một chiếc ghế thay vì ngồi trên giường
  • Chỉ ăn khi tỉnh táo
  • Giảm các yếu tố gây phân tâm trong giờ ăn.

Thực hiện các thói quen ăn uống an toàn:

  • Đừng nói chuyện khi có thức ăn/chất lỏng trong miệng.
  • Nuốt hết thức ăn/chất lỏng trong miệng trước khi dùng các miếng tiếp theo. Người chăm sóc có thể nhắc nhở bằng lời nói hoặc đặt một muỗng nước vào miệng của người bệnh.

Sửa đổi thói quen ăn uống:

  • Uống bằng thìa có kích thước phù hợp thay vì uống nước từ cốc. Đưa toàn bộ thìa vào miệng thay vì phải nuốt từ đầu muỗng.
  • Dùng ống hút không được khuyến cáo cho những người có khó nuốt vì nó đòi hỏi sự phối hợp hơn dùng cốc uống.
  • Thêm chất làm đặc cho chất lỏng. Chất lỏng đặc chảy chậm hơn, cho phép nhiều thời gian hơn cho việc kiểm soát chất lỏng. Chú ý: Đặc không phải luôn luôn tốt hơn. Một bác sĩ chuyên khoa sẽ có thể tư vấn cho bạn về tỉ lệ thích hợp.
  • Ăn thực phẩm có kết cấu mềm hơn hoặc cắt miếng nhỏ. Pha trộn nếu cần thiết.
  • Tránh ăn đồ rắn và chất lỏng trong một thìa duy nhất (ví dụ phở). Điều này đòi hỏi nhiều hơn phối hợp từ sự di chuyển chất rắn và chất lỏng ở tốc độ khác nhau, và có thể không phù hợp cho những người bị khó nuốt.
  • Nếu kết thúc một bữa ăn là sự mệt mỏi, cố gắng ăn các bữa ăn nhỏ thường xuyên.

Trao đổi với bác sĩ của bạn để được giới thiệu đến một bác sĩ chuyên khoa để xác định nếu bạn hoặc người thân của bạn bị khó nuốt để được tư vấn bài tập hoặc các kế hoạch trị liệu phù hợp.

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Phòng ngừa các vấn đề dinh dưỡng ở người già

Bình luận
Tin mới
  • 22/11/2026

    Thoái hóa điểm vàng dạng teo địa lý: Bệnh tiến triển như thế nào và có thể kiểm soát ra sao?

    Thoái hóa hoàng điểm dạng teo địa lý là giai đoạn tiến triển của thoái hóa điểm vàng thể khô, có thể gây mất thị lực trung tâm vĩnh viễn. Vậy bệnh tiến triển theo thời gian như thế nào và người bệnh có thể làm gì để bảo tồn thị lực còn lại?

  • 21/11/2026

    Ngừng đột ngột thuốc giảm cân GLP-1 có thể làm tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ

    Một nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn theo dõi người bệnh sau khi ngưng sử dụng các loại thuốc giảm cân nhóm GLP-1 (như Ozempic, Wegovy, Mounjaro) vừa đưa ra lời cảnh báo: các lợi ích bảo vệ tim mạch có thể biến mất nhanh chóng sau khi dừng thuốc, đi kèm với nguy cơ biến cố nhồi máu cơ tim và đột quỵ tăng tới 22%.

  • 21/11/2026

    Rối loạn cương dương ở nam giới trẻ: Nguyên nhân và cách khắc phục

    Rối loạn cương dương không còn là vấn đề riêng của nam giới lớn tuổi. Ngày càng nhiều nam giới trẻ gặp phải tình trạng này do lối sống và áp lực tâm lý. Vậy nguyên nhân do đâu và làm thế nào để cải thiện?

  • 20/11/2026

    Nhịn ăn gián đoạn: Cơ chế, lợi ích và những người không nên áp dụng

    Nhịn ăn gián đoạn là chế độ ăn tập trung vào thời điểm ăn thay vì loại thực phẩm được ăn. Một số nghiên cứu ghi nhận lợi ích đối với cân nặng và chuyển hóa, tuy nhiên phương pháp này không phù hợp với tất cả mọi người.

  • 20/11/2026

    Xem tivi quá nhiều ở tuổi 40-50 có thể ảnh hưởng đến sức khỏe não bộ

    Nhiều người coi việc xem tivi là cách thư giãn sau một ngày làm việc mệt mỏi. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy thói quen này ở độ tuổi trung niên có thể để lại hậu quả không nhỏ cho não bộ khi về già.

  • 19/11/2026

    Liệt mặt hai bên: Những điều cần biết

    Liệt mặt hai bên là tình trạng yếu cơ ở cả hai bên mặt cùng lúc, đây là tình trạng bệnh lý hiếm gặp và thường là dấu hiệu cảnh báo một bệnh lý tiềm ẩn về toàn thân, thần kinh hoặc nhiễm trùng cần được thăm khám kỹ lưỡng. Cùng tìm hiểu về bệnh lý này qua bài viết sau!

  • 19/11/2026

    Bệnh khàn tiếng kéo dài ở giáo viên và cách phòng ngừa hiệu quả

    Khàn tiếng là vấn đề sức khỏe phổ biến ở giáo viên do đặc thù giảng dạy trong các lớp đông học sinh, phải nói liên tục nhiều tiết mỗi ngày với âm lượng lớn khiến dây thanh quản chịu nhiều áp lực. Theo thời gian, các tổn thương này tích tụ dần, dẫn đến tình trạng khàn tiếng cũng như viêm thanh quản. Nhằm hỗ trợ giáo viên bảo vệ giọng nói và duy trì chức năng phát âm bền vững, Viện Y học ứng dụng Việt Nam sẽ chia sẻ cơ chế bệnh, dấu hiệu nhận biết cùng những biện pháp phòng ngừa khàn tiếng.

  • 18/11/2026

    Đồ ăn công nghiệp: Bạn đang ăn nhiều đến mức nào?

    Đồ ăn công nghiệp (thực phẩm siêu chế biến) chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong khẩu phần của người trưởng thành do tiện lợi, bảo quản được lâu và có vị hấp dẫn. Nhiều nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa việc tiêu thụ nhiều nhóm thực phẩm này với béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch.

Xem thêm