Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Ferritin huyết thanh và GGT- 2 chỉ số sức khỏe quan trọng

Theo dõi thường xuyên nồng độ ferritin huyết thanh và nồng độ GGT và điều chỉnh 2 chỉ số này khi chúng quá cao có thể giúp ngăn ngừa các vấn đề sức khỏe nguy hiểm mà bạn có thể gặp phải.

Ferritin huyết thanh và GGT- 2 chỉ số sức khỏe quan trọng

Các chỉ số xét nghiệm về vitamin D được coi là cực kỳ cần thiết trong các sàng lọc bệnh cũng như kiểm tra sức khỏe định kỳ. Nhiều chuyên gia khuyến cáo nên đi kiểm tra nồng độ vitamin D ít nhất 2 lần một năm.

Hai chỉ số khác cũng  quan trọng không kém phần quan trọng là ferritin huyết thanh (đánh giá độ dự trữ sắt) và gamma glutamyl transpeptidase hay còn gọi là gamma-glutamytransferase (GGT-một enzyme liên quan đến ngộ độc sắt, một bệnh nguy hiểm có thể dẫn đến tử vong). Bằng cách theo dõi nồng độ ferritin huyết thanh và GGT và có cách xử lý khi nồng độ vượt ngưỡng, bạn có thể tránh được những nguy cơ sức khỏe tiềm ẩn.

Với người trưởng thành, các chuyên gia khuyến cáo nên kiểm tra nồng độ ferritin huyết thanh và GGT mỗi năm. Nồng độ sắt dưa thừa trong máu có thể dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe nguy hiểm trong đó có thiếu hụt vitamin D.

Thừa sắt nguy hiểm hơn thiếu sắt?

Sắt là một trong những vi chất dinh dưỡng quan trọng với cơ thể con người. Thiếu hụt sắt là một vấn đề khá phổ biến ở Việt Nam, tập trung ở những đối tượng như trẻ trong giai đoạn phát triển; phụ nữ có thai và cho con bú. Thông thường mất máu vì bất cứ nguyên nhân nào trong đó có hành kinh, thì cũng kéo theo mất sắt. Nếu cơ thể không có đủ lượng sắt dự trữ để bù vào lượng sắt mất đi sẽ dẫn đến thiếu máu thiếu sắt. Lạm dụng rượu ở nam giới cũng là một hành vi nguy cơ thiếu sắt do làm giảm hấp thu sắt từ chế độ ăn.

Chính vì vậy mà những thực phẩm chức năng bổ sung sắt trên thị trường khá đa dạng và phong phú và rất dễ dàng tiếp cận. Sắt thậm chí còn được bổ sung vào các thực phẩm theo Chương trình quốc gia phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng. Một số sản phẩm được bổ sung sắt theo khuyến cáo của Bộ Y tế là bánh bích quy, nước mắm, sữa  nước,.... Tuy nhiên theo thời gian, khi chế độ ăn uống cũng như ý thức bảo vệ sức khỏe của người dân được nâng cao thì bắt đầu xuất hiện tình trạng dư thừa sắt. Dư thừa sắt thực sự gây ra những vấn đề sức khỏe  nghiêm trọng.

Nếu như thiếu sắt tập trung ở nhóm đối tượng trẻ gái và phụ nữ trong độ tuổi sinh sản thì thừa sắt được ghi nhận ở những đối tượng không có hiện tượng mất máu hàng tháng và cũng không còn ở độ tuổi đang phát triển nữa- đó là nam giới trong độ tuổi trưởng thành và phụ nữ mãn kinh. Nếu không được điều trị, thừa sắt có thể dẫn tới ung thư, bệnh tim mạch, tiểu đường, các bệnh tổn thương thần kinh và nhiều vấn đề sức khỏe khác như viêm khớp do gout. Sắt có thể gây ảnh hưởng đến quá trình phân tách xảy ra bên trong màng ti thể (một cấu trúc quan trọng trong tế bào sống). Sắt phản ứng với peroxide hydrogen, hydro hóa sẽ tạo ra những gốc tự do- gây ra quá trình lão hóa, ung thư, viêm mạn tính trong cơ thể…

Tại sao thừa sắt lại nguy hiểm

Cơ thể bạn có thể tạo ra năng lượng thông qua quá trình oxi hóa carbohydrate và chất béo. Ty thể đóng vai trò chủ đạo trong quá trình này, tạo ra ATP để cung cấp năng lượng cho các hoạt động sinh hóa của cơ thể. 95% của quá trình này, oxi được chuyển thành nước nhưng 5% còn lại phản ứng oxi hóa lại diễn ra theo hướng tạo thành các gốc tự do. Nếu quá trình tạo ra các gốc tự do diễn ra quá nhiều sẽ dấn đến hư hại chức năng và rối loạn ty thể.

Trong hoạt động bình thường của cơ thể, sắt có thể phản ứng với hydrogen peroxide ở màng trong của ty thể, một phản ứng bình thường trong quá trình hô hấp yếm khí. Nhưng khi bạn quá dư thừa sắt sẽ làm gia tăng quá trình phân cắt thành các gốc tự do (do hydro hóa quá mức từ peroxide) gây phá hủy DNA của ty thể, và màng tế bào. Đây chính là cách mà dư thừa sắt gây ra các bệnh mãn tính.

Nếu bạn ăn quá nhiều carbohydrate tinh (lượng carb không có chất xơ) sẽ càng gây thêm tình trạng trầm trọng hơn. Đốt cháy carb cung cấp thêm 30-40% nhiên liệu cho phản ứng oxi hóa loài nghĩa là gia tăng các gốc tự do tạo ra do lượng sắt dư thừa nhiều.

Tóm lại quá trình oxi hóa loài là một phản ứng bình thường của cơ thể sống. Chúng có vai trò cực kỳ quan trọng và chỉ gây hại khi phản ứng quá mức đặc biệt là thừa sắt tự do trong máu. Điều mấu chốt là làm thế nào thế nào để phản ứng này không quá mức chứ không phải là ức chế phản ứng xảy ra. Và câu trả lời cho vấn đề trên là có chế độ ăn lành mạnh, tăng cường lượng protein và những loại carb thô, chất béo lành mạnh.

GGT liên quan trực tiếp đến tử vong

GGT là một enzyme ở gan liên quan đến chuyển hóa glutathione và vận chuyển các acid amin và peptide. Nồng độ GGT trong máu không chỉ phản ánh tình trạng gan bị phá hủy mà còn được coi là một marker sinh học giúp sàng lọc tình trạng dư thừa sắt tự do và là một chỉ số cực kỳ quan trọng trong tiên lượng nguy cơ tử vong đột ngột do bệnh tim mạch.

Những năm gần đây, các nhà khoa học đã khám phá ra GGT tương tác rất mạnh với sắt.  Khi nồng độ ferritin huyết thanh cũng như GGT cao tương đương với nguy cơ cao mắc các bệnh mãn tính nguy hiểm bởi sự kết hợp giữa sắt tự do và enzyme GGT gây tình trạng ngộ độc nguy hiểm và sắt dự trữ sẽ tiếp tục được giải phóng ra khiến cho cơ thể bị ngộ độc nặng hơn.

Nồng độ GGT và sắt lý tưởng

Ở nam giới: nồng độ GGT lý tưởng là dưới 16 U/l, mức trung bình là 25, và không vượt quá 70.

Ở nữ giới: lý tưởng là dưới 9 U/L, bình thường có thể là 18U/L và không vượt quá 45 U/L.

Ttuy nhiên, thật khó có thể phân định được mức độ GGT bao nhiêu là bất thường, mặc dù giới hạn trên có thể chấp nhận được ở phụ nữ là 45U/L nhưng trên thực tế những phụ nữ có mức GGT trên 30U/L có nguy cơ cao bị ung thư và các bệnh tự miễn, và đôi khi những người có mức GGT 45 U/L lại không có biểu hiện bệnh.

Ferritin huyết thanh bình thường rơi vào khoảng 200-300 nanogram/mL ở cả nam và nữ giới. Nồng độ lý tưởng cho nam giới trưởng thành và nữ giới trong độ tuổi sinh sản là  khoảng 30-60 ng/mL. Bạn không nên để nồng độ này dưới 20ng/mL hoặc trên 80ng/ml. Từ 12-15 ng/mL được coi là có thiếu sắt trên lâm sàng; 60-70ng/mL lại có ảnh hưởng đến quá trình mang thai. Do vậy việc duy trì được nồng độ sắt tối ưu là điều cực kỳ quan trọng nhất là với phụ nữ có thai.

Cuối cùng, vì ferritin và GGT phản ứng với nhau, nhưng GGT thấp có xu hướng chống lại lượng ferritin cao, vì thế nếu nồng độ GGT của bạn thấp thì sẽ giúp bảo vệ sức khỏe kể cả khi nồng độ ferritin có cao hơn mức lý tưởng một chút.

Làm thế nào để có mức sắt và GGT lý tưởng?

Để có mức sắt và GGT lý tưởng thì cách tốt nhất là thông qua chế độ ăn uống.

Với trẻ em đang trong độ tuổi phát triển và phụ nữ trong độ tuổi sinh sản cần tăng cường các thực phẩm chứa nhiều sắt. Sắt trong chế độ ăn sẽ được hấp thu nhiều hơn khi đi kèm với các thực phẩm giàu vitamin C. Chỉ bổ sung sắt khi được bác sỹ kê đơn chỉ định bổ sung thông qua thực phẩm chức năng. Không nên tự ý bổ sung sắt  bằng thực phẩm chức năng dài hạn vì có thể dẫn đến thừa sắt.

Chế độ ăn giàu glutathione sẽ giúp  ổn định lượng GGT trong máu ở mức lý tưởng. Hoa quả và rau xanh như cà rốt, cải romaine, rau chân vịt, khoai lang, quả mơ, cà chua giàu vitamin C, chất xơ, beta-carotene, folate sẽ giúp giảm được GGT. Hạn chế rượu và thịt đỏ vì khiến lượng GGT trong máu tăng.

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Ý nghĩa lâm sàng chỉ số xét nghiệm huyết học (máu)

Bs. Đào Ngọc - Viện Y học ứng dụng Việt Nam - Theo Mercola
Bình luận
Tin mới
  • 20/01/2021

    Tình trạng luôn cảm thấy mệt mỏi “tố cáo” gì về sức khỏe của bạn?

    Thiếu ngủ, công việc bận rộn, áp lực… là những “thủ phạm” khiến bạn luôn cảm thấy mệt mỏi, cạn kiệt năng lượng. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xảy ra đột ngột và kéo dài cho dù bạn đã dành thời gian nghỉ dưỡng thì đây có thể là dấu hiệu của bệnh lý.

  • 20/01/2021

    Dùng nghệ chăm sóc da: Lợi ích, cách dùng và lưu ý

    Nghệ là một loại củ rất đa năng khi chúng vừa có thể được dùng như một loại gia vị, vừa có thể dùng như nguyên liệu trong y học, làm đẹp… Bài viết này sẽ giúp bạn tìm hiểu lợi ích và cách dùng nghệ để chăm sóc da.

  • 20/01/2021

    7 mẹo hữu ích giúp giảm lo lắng hiệu quả

    Lo lắng là một phần bình thường trong cuộc sống của con người - mọi người đều trải qua điều đó theo thời gian. Nhưng khi không kiểm soát được, nó có thể ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe thể chất và tinh thần của bạn.

  • 20/01/2021

    Làm sạch không khí trong nhà bằng 8 loại cây cảnh

    Khi nghĩ về ô nhiễm không khí, bạn thường tưởng tượng ra các nhà máy xả khói bụi lên bầu trời hay những con đường đầy xe cộ trong giờ cao điểm. Tuy nhiên, bạn có biết ngay trong ngôi nhà của bạn cũng có thể bị ô nhiễm?

  • 20/01/2021

    Các thực phẩm, thực phẩm bổ sung tốt cho người bệnh Parkinson

    Có nhiều thực phẩm, thực phẩm bổ sung được cho là có thể giúp cải thiện các triệu chứng bệnh Parkinson, làm chậm sự tiến triển của bệnh. Cùng Health+ điểm lại một số thực phẩm tốt người bệnh Parkinson nên thêm vào chế độ ăn thường ngày.

  • 20/01/2021

    8 cách để tăng cường miễn dịch tự nhiên

    Việc tăng cường khả năng miễn dịch của cơ thể không phải là một điều dễ làm, tuy nhiên, một số thay đổi về chế độ ăn uống và lối sống có thể tăng cường khả năng phòng vệ tự nhiên của cơ thể và giúp bạn chống lại các mầm bệnh có hại hoặc vi sinh vật gây bệnh.

  • 19/01/2021

    10 lý do khiến bạn luôn cảm thấy đầy hơi

    Đầy hơi là một tình trạng rất phổ biến, đa phần do thói quen ăn uống không lành mạnh, tình trạng căng thẳng của bản thân hoặc nhiều vấn đề khác tác động gây ra. Đầy hơi gây ra cảm giác khó chịu, đôi khi gây phiền toái khi quá đầy hơi và khiến bạn phải “xả” ở những nơi công cộng. Vậy tình trạng này có nguyên nhân từ đâu?

  • 19/01/2021

    6 loại nấm adaptogen giúp cải thiện sức khỏe toàn diện

    Nhiều chuyên gia chỉ ra rằng, người tiêu dùng đang có xu hướng ngày càng quan tâm hơn tới các loại thực phẩm chăm sóc sức khỏe. Một trong những thực phẩm dẫn đầu xu hướng có thể kể tới các loại nấm adaptogen.

Xem thêm