Chống lại ung thư bằng liệu pháp tăng cường phản ứng miễn dịch

Các tế bào ung thư có rất nhiều cách để "trốn thoát" khỏi sự phát hiện của các tế bào miễn dịch. Liệu pháp CAR-T nhắm tới việc nâng cao khả năng của các tế bào miễn dịch T - hay còn được gọi là bộ máy tấn công của hệ miễn dịch, để tăng cường khả năng phát hiện và tiêu diệt các tế bào ung thư.

Liệu pháp CAR-T đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phầm Hoa Kỳ (FDA) cho phép sử dụng trong 2 trường hợp và cho thấy các kết quả đáng khích lệ. Tháng 8 năm 2017, FDA đã cho phép sử dụng liệu pháp CAR-T Kymriah (cung cấp bởi Norvatis) cho trẻ em và người trưởng thành mắc bệnh bạch cầu tăng lympho B cấp. Tháng 10 năm 2017, FDA cho phép liệu pháp CAR-T thứ 2 có tên Yescarta (cung cấp bởi Gilead). Liệu pháp này được sử dụng cho các bệnh nhân mắc u lympho tế bào B.

Trong một thời gian dài, các phương pháp trị liệu cá nhân hóa như thế này chỉ là giấc mơ của các nhà khoa học. Cho đến nay, các công nghệ hiện đại và phức tạp được phát triển, và các thành công ban đầu cũng đã đủ để khích lệ một số ít các nhà nghiên cứu tiếp tục nghiên cứu sâu hơn. Hơn thế, các nghiên cứu đã đi tới giai đoạn được chấp thuận bởi FDA và có thể bắt đầu đưa vào cứu chữa cho các bệnh nhân.

Tăng cường khả năng tìm kiếm và tiêu diệt kẻ xâm lược của hệ miễn dịch

Hệ miễn dịch của chúng ta vừa có vai trò canh gác, rà soát toàn bộ cơ thể để tìm kiếm những kẻ xâm lược như vi khuẩn hay virus, lại vừa có vai trò là lực lượng tấn công, tiêu diệt những kẻ xâm lược đó khi chúng xuất hiện trong cơ thể. Một phần của hệ miễn dịch bao gồm các kháng thể, một loại protein có thể gắn với các vi khuẩn hay virus và tiêu diệt chúng, và các tế bào miễn dịch sống, ví dụ như tế bào T, một loại bạch cầu có khả năng nhận biết và triệt tiêu các tế bào “lạ” trong cơ thể, từ các vi khuẩn virus tới các tế bào ung thư có vẻ khác lạ so với tế bào bình thường.

Việc sử dụng liệu pháp CAR-T bao gồm việc thu thập các tế bào miễn dịch của chính bệnh nhân. Bệnh nhân sẽ được lấy máu và từ đó tách ra các tế bào miễn dịch T. Sau đó, các tế bào T sẽ đươc chỉnh sửa để tạo ra các thụ thể, như thể là các chìa khóa sinh học, trên mặt tế bào, gọi là các thụ thể kháng nguyên dạng khảm (CARs). Các thụ thể này được thiết kế để gắn với các protein nhất định trên bề mặt của tế bào ung thư.

Ví dụ như ở một vài loại bệnh bạch cầu cấp hay u lympho nhất định có một loại protein gọi là CD19 trên mặt tế nào. Các tế bào CAR-T khi đó được thiết kế để gắn với các protein CD19 đó và bám vào các tế bào ung thư có CD19. Và sau đó các tế bào CAR-T sẽ giết chết các tế bào ung thư mà chúng bám vào.

Cách tế bào CAR-T được tạo ra: Từ máu đến phòng thí nghiệm và trở lại với bệnh nhân.

Quá trình tạo ra tế bào CAR-T mất một vài tuần. Các chuyên gia sẽ bắt đầu bằng việc tách các tế bào T ra khỏi máu của bệnh nhân. Trong quá trình này, người bệnh sẽ được ngồi trên ghế dựa trong vòng 2-3 tiếng và được nối với 2 đường truyền tĩnh mạch. Máu sẽ được lấy ra từ một đường, các tế bào T sẽ được tách ra từ dòng máu đó, và máu sau khi tách tế bào T được đưa trở lại cơ thể qua đường truyền thứ 2.

Các tế bào T sau đó được gửi đến phòng thí nghiệm và được gắn loại CAR phù hợp để đặc biệt nhắm đến tế bào ung thư của người bệnh. Sau đó, các tế bào CAR-T được đưa trở lại cơ thể của chính bệnh nhân đó qua đường truyền tĩnh mạch. Sau khi đã bám vào các tế bào ung thư, các tế bào CAR-T sẽ nhân lên và tấn công thêm nhiều tế bào ung thư khác nữa.

Liệu pháp CAR-T cũng có phản ứng phụ

Có những bệnh nhân bị sốt cao khi được truyền CAR-T, hoặc huyết áp hạ thấp tới mức nguy hiểm một vài ngày sau khi được điều trị. Các phản ứng này xảy ra là do hội chứng giải phóng cytokine. Cytokine là các phân tử protein nhỏ được sinh ra bởi các tế bào miễn dịch giúp chúng giao tiếp với nhau. Ở hội chứng giải phóng cytokine, các tế bào bị ảnh hưởng bởi liệu pháp CAR-T giải phóng một lượng lớn cytokine vào máu. Hiện nay các nhà ung thư học đang phát triển các biện pháp kiểm soát tác dụng phụ này.

Có những bệnh nhân khác có thể xuất hiện các nhiễm trùng nghiêm trọng hoặc hệ miễn dịch bị yếu đi, hoặc các triệu chứng về thần kinh như hoang mang, co giật và đau đầu dữ dội. Bệnh nhân nên chú ý đến những triệu chứng này để kịp thời thông báo cho bác sĩ nếu thấy xuất hiện.

Những khó khăn để đưa liệu pháp CAR-T vào điều trị đại trà

Liệu pháp điều trị miễn dịch đã có từ khoảng 20 năm nay, tuy nhiên rất khó để làm cho chúng trở nên dễ đoán và thực tế. Rất nhiều các liệu pháp phải được làm từ tế bào của chính bệnh nhân, giống như là mỗi bệnh nhân lại có một liệu pháp riêng. Mỗi liệu pháp cá nhân đó lại là một loại thuốc mà không thể được sản xuất một đại trà và rẻ tiền cho hàng triệu bệnh nhân.

Cho tới hiện tại, liệu pháp tế bào CAR-T mới chỉ được chấp thuận cho hai loại bệnh đã được nhắc đến ở trên. Tuy nhiên, khả năng liệu pháp này có thành công trên các khối u rắn hay không còn chưa rõ ràng. Các liệu pháp tế bào khác cũng đang được phát triển cho các loại ung thư khác.

Liệu pháp tế bào CAR-T liệu có thể chữa khỏi được ung thư?

CAR-T đã cho thấy những kết quả khả quan khi sử dụng để điều trị bệnh bạch cầu cấp dòng lympho và u lympho tế bào B tái phát. Ở nhiều trường hợp, các tế bào ung thư không còn được tìm thấy sau quá trình điều trị. Nhưng liệu pháp này quá mới nên các bệnh nhân chưa được theo dõi trong thời gian dài sau điều trị và cũng chưa thể biết được liệu đây có phải một phương pháp có thể chữa khỏi lâu dài hay không?

Ở một vài bệnh nhân, các tế bào CAR-T biến mất sau khi ung thư đã thuyên giảm, và việc các tế bào ung thư có trở lại dưới sự vắng mặt của các tế bào CAR-T hay không cũng chưa được làm rõ.

Liệu pháp tế bào CAR-T hiện đang được thử nghiệm trên các loại ung thư não, đặc biệt là u nguyên bào thần kinh đệm (glioblastoma), ung thư vú, u lympho dạng Hodgkin, u nguyên bào thần kinh (neuroblastoma), ung thư tụy và các loại ung thư khác.

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: Những loại ung thư có khả năng điều trị cao nhất.