Bệnh đãng trí ở người cao tuổi – Dấu hiệu cảnh báo sớm và những biện pháp dự phòng

Bệnh Alzheimer là gì?

Alzheimer là một trong những căn nguyên phổ biến gây bệnh suy giảm trí nhớ ở người cao tuổi, với đặc trưng bởi sự mất dần các neuron thần kinh và synap trong vỏ não và một số vùng dưới vỏ.

Người bệnh Alzheimer dần mất đi khả năng thực hiện các công việc tưởng chừng đơn giản như tính toán tiền bạc, nấu nướng, đọc báo hay xem phim. Họ dễ dàng đánh mất đồ vật, đi lạc và mắc sai lầm trong những việc quen thuộc. Một số trường hợp còn có biểu hiện lo âu, giận dữ hoặc kích động. Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh Alzheimer cần được người thân hỗ trợ toàn diện trong sinh hoạt cá nhân, thậm chí phải nhập viện dưỡng lão để được chăm sóc chuyên nghiệp.

Bệnh có xu hướng nặng dần gây ảnh hưởng xấu tới các hoạt động sinh hoạt hàng ngày, tới trí nhớ, hoạt động ngôn ngữ và tư duy của người bệnh.

Triệu chứng của bệnh Alzhiemer

Vì bệnh Alzheimer sẽ thoái hóa theo thời gian, do đó với từng gian đoạn bệnh, sẽ có những triệu chứng khác nhau:

1. Giai đoạn trước khi mắc bệnh

• Thường xuyên cảm thấy khó khăn trong việc ghi nhớ các sự kiện xảy ra gần đây và khó tiếp nhận thêm các thông tin mới.
• Giảm sự tập trung, chú ý, thờ ơ với mọi việc.
• Giảm các khả năng lập kế hoạc và tư duy trừu tượng.
• Suy giảm nhận thức nhẹ.

2. Giai đoạn nhẹ

• Sự suy giảm bắt đầu chuyển biến xấu đi, làm người cao tuổi gặp khó khăn trong việc ghi nhớ.
• Ở một số bệnh nhận bắt đầu xuất hiện các triệu chứng của suy giảm chức năng ngôn ngữ như giảm vốn từ, giảm sự lưu loát dẫn đến giảm khả năng nói, viết.
• Bắt đầu quên cách sử dụng một số đồ vật, sự kiện gần đây.
• Bắt đầu gặp khó khăn trong vận động nhưng các biến chứng nhẹ, người cao tuổi thường bỏ qua.

3. Giai đoạn nặng

• Mất khả năng sinh hoạt hàng ngày, người bệnh phải phụ thuộc hoàn toàn vào người chăm sóc.

• Khả năng ngôn ngữ gần như không còn, chỉ có thể nói được những cụm từ đơn giản.
• Thờ ơ và cảm thấy kiệt sức.
• Thoái hóa các khối cơ khiến người bệnh phải nằm liệt giường và mất khả năng tự ăn uống.

Nguyên nhân gây bệnh Alzheimer

Nguyên nhân gây bệnh hiện chưa được xác định một cách rõ ràng, tuy nhiên các nhà khoa học có đưa ra một số giả thuyết về nguyên nhân gây bệnh Alzheimer:

• Do sự tích tụ của một loại protein ở trong não dẫn đến chết dần các tế bào não.
• Quá trình lão hóa gây ra sự phá hủy các myelin làm giảm quá trình dẫn truyền thần kinh, kết quả làm chết các tế bào thần kinh.
• Do rối loạn quá trình sản xuất và hoạt động của các chất oxy hóa trong cơ thể.

Các yếu tố nguy cơ gây bệnh Alzheimer

• Tuổi tác.
• Yếu tố gia đình: Tiền sử có người trong gia đình mắc bệnh.
• Hội chứng Down.
• Giới tính: Nữ giới thường mắc nhiều nam giới.
• Đã từng có tiền sử chấn thương sọ não, đặc biệt ở những giai đoạn cuối đời.
• Mắc bệnh trầm cảm muộn sau 65 tuổi.
• Ít vận động và chế độ ăn uống ít chất xanh.
• Ít hoạt động trí tuệ: Đọc sách, chơi trò chơi liên quan tới trí tuệ như đoán chữ, cờ tướng, sudoku, xếp hình,…
• Mắc các bệnh tim mạch, tăng cholesterol, đái tháo đường và hút thuốc lá.

1. Nguyên tắc điều trị chung

Bệnh Alzheimer là một bệnh lý thoái hóa thần kinh tiến triển nặng dần và hiện chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn. Do đó, mục tiêu điều trị tập trung vào:

• Làm chậm quá trình tiến triển của bệnh.
• Cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
• Hạn chế tối đa các tác động tiêu cực của bệnh đối với sinh hoạt hàng ngày.
• Phương pháp: Cần sự phối hợp chặt chẽ giữa điều trị dùng thuốc, chế độ chăm sóc, dinh dưỡng và sinh hoạt.

2. Điều trị dùng thuốc

Việc sử dụng thuốc không thể chữa khỏi bệnh mà chỉ hỗ trợ làm chậm diễn tiến và kiểm soát các triệu chứng đi kèm. Các nhóm thuốc thường được chỉ định bao gồm:

• Nhóm thuốc làm chậm quá trình phát triển bệnh (tăng cường nhận thức): Thuốc kháng Cholinesterase: Galantamine, Rivastigmine, Donepezil... Thuốc đối kháng thụ thể NMDA (N-methyl-D-aspartate): Memantine (có tác dụng điều hòa hoạt động của glutamate, tăng cường dẫn truyền synap thần kinh).
• Nhóm thuốc điều trị triệu chứng tâm thần kinh: Bao gồm các thuốc an thần, thuốc chống loạn thần hoặc thuốc chống trầm cảm để kiểm soát tình trạng mất ngủ, kích động, hoang tưởng hoặc rối loạn hành vi.
• Kiểm soát các bệnh lý nền: Duy trì dùng thuốc điều trị các bệnh đồng mắc như: Tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu (mỡ máu), đái tháo đường... để ngăn ngừa biến chứng làm nặng thêm tình trạng sa sút trí tuệ.

3. Chăm sóc người bệnh

Người bệnh Alzheimer thường suy giảm trí nhớ và mất dần khả năng kiểm soát hành vi, ở giai đoạn muộn có thể mất hoàn toàn khả năng tự phục vụ. Người chăm sóc cần lưu ý:

• Đảm bảo an toàn: Luôn theo sát người bệnh, thiết kế môi trường sống an toàn, loại bỏ các vật dụng sắc nhọn, trơn trượt hoặc dễ gây cháy nổ để phòng tránh tai nạn thương tích.
• Hỗ trợ tâm lý và trí nhớ: Thường xuyên trò chuyện nhẹ nhàng để tạo cảm giác an toàn, vui vẻ. Kiên nhẫn nhắc nhở và hướng dẫn các việc cần làm trong ngày (đánh răng, rửa mặt, thay quần áo...).
• Hỗ trợ vận động: Người bệnh thường mất phối hợp vận động nên rất dễ té ngã, cần dìu đỡ hoặc sử dụng dụng cụ hỗ trợ khi di chuyển. Đối với người bệnh nằm liệt giường: Cần thay đổi tư thế thường xuyên (2 tiếng/lần), vệ sinh da sạch sẽ để phòng chống loét do tỳ đè và các bệnh lý hô hấp.

4. Chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt

Một lối sống lành mạnh đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tế bào thần kinh:

• Dinh dưỡng: Tăng cường rau xanh, hoa quả tươi. Hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ, chất béo bão hòa. Tuyệt đối không hút thuốc lá, hạn chế tối đa đồ uống có cồn. Bổ sung các thực phẩm giàu chất chống oxy hóa và vitamin thiết yếu cho não bộ như: Vitamin E (chống gốc tự do), Vitamin C, Axit Folic (Vitamin B9)...
• Vận động thể chất: Duy trì thói quen tập thể dục nhẹ nhàng, phù hợp với sức khỏe để tăng cường tuần hoàn máu não.
• Rèn luyện trí não: Khuyến khích người bệnh tham gia các hoạt động kích thích tư duy như đọc sách, giải câu đố, chơi cờ hoặc tích cực tham gia các hoạt động xã hội để duy trì chức năng nhận thức lâu hơn.