Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Sự kì thị đối với dịch bệnh COVID-19 - Phần 2

Hướng dẫn ngăn ngừa và cách đối mặt với sự kì thị từ xã hội trong dịch bệnh COVID-19

Một vài cách để giải quyết và tránh gia tăng sự kì thị đối với dịch, bệnh COVID-19 trong xã hội:

  1. Chú ý lời nói thích hợp: Những điều nên và không nên nói khi nói về virus corona chủng mới gây bệnh COVID-19
  2. Hãy làm phần việc của mình: Những ý tưởng dễ thực hiện giúp loại bỏ sự kì thị
  3. Cách giao tiếp và truyền tải thông điệp

Chú ý lời nói thích hợp

Khi nói về bệnh COVID-19 gây ra bởi virus corona chủng mới, một số từ ngữ nhất định (ví dụ như: trường hợp nghi ngờ, cách ly...) và một vài cách nói có thể mang ý nghĩa tiêu cực đối với nhiều người và có thể thúc đẩy thái độ kì thị. Chúng có thể sẽ góp phần duy trì các định kiến sẵn có hoặc thậm chí củng cố những mối liên hệ sai lệch giữa bệnh dịch và các yếu tố khác, dẫn đến lan rộng sự sợ hãi hoặc kì thị những người mắc bệnh.

Điều này sẽ làm cho mọi người trở nên ngần ngại hơn trong việc đi khám sàng lọc, xét nghiệm và cách ly. Chúng tôi khuyến cáo nên sử dụng ngôn từ mang tính chất tôn trọng trong tất cả các kênh giao tiếp, bao gồm cả các phương tiện truyền thông. Không chỉ vậy, ngôn từ sử dụng trên các phương tiện truyền thông lại càng quan trọng do đây sẽ là những ngôn từ góp phần định hình cách giao tiếp về COVID-19 trong cộng đồng. Những báo cáo tiêu cực có khả năng ảnh hưởng đến cách mọi người trong cộng đồng nhìn nhận về những người có nghi ngờ nhiễm virus corona chủng mới hoặc bệnh COVID-19, người mắc bệnh và người nhà của họ cũng như cách nhìn nhận và đối xử với cộng đồng người mắc bệnh.

Đã có rất nhiều các ví dụ cụ thể từ các đại dịch như HIV, lao và cúm H1N1 về việc sử dụng các ngôn từ không mang tính kì thị có thể giúp kiểm soát sự lan rộng của dịch bệnh.

Nên và không nên

Dưới đây là những điều nên và không nên trong việc sử dụng ngôn từ khi nói về dịch bệnh do virus corona chủng mới (COVID-19)

NÊN – trao đổi về dịch bệnh do virus corona chủng mới (COVID-19)

   Không nên – gắn kèm địa danh hoặc dân tộc với dịch bệnh, đây không phải là “Virus Vũ Hán”, “Virus Trung Quốc”, hay “Virus Châu Á”.

   Tên chính thức của dịch bệnh đã được lựa chọn kĩ càng để phòng tránh và loại bỏ sự kì thị - COVID-19: “CO” là viết tắt cho Corona, “VI” là viết tắt của virus và “D” là của dịch bệnh (disease), và 19 là do dịch bệnh bùng phát vào năm 2019.

NÊN – sử dụng những cụm từ như “những người mắc COVID-19”, “những người đang được điều trị bệnh COVID-19”, “những người đang hồi phục từ COVID-19” hoặc “những người đã tử vong do COVID-19” để nói về những người có liên quan đến bệnh COVID-19

   Không nên – sử dụng những cụm từ như “những trường hợp/ca bệnh COVID-19” hoặc “nạn nhân” để nói về người có liên quan đến COVID-19.

NÊN – sử dụng những cụm từ như “những người có thể mắc COVID-19” hoặc “những người có nghi ngờ mắc COVID-19”

   Không nên – sử dụng những cụm từ như “tình nghi COVID-19” hoặc “các trường hợp nghi vấn”.

NÊN– sử dụng những từ như “mắc” hoặc “nhiễm” COVID-19

   Không nên – sử dụng những cụm từ như “lây truyền COVID-19”, “lây nhiễm cho người khác” hoặc “làm lây lan virus” do những cụm từ này ám chỉ việc lây truyền bệnh một cách cố tình cũng như mang nghĩa đổ thừa.

   Sử dụng những ngôn từ có tính chất hình sự hóa hoặc phi nhân cách hóa có thể gây nên ấn tượng rằng những người mắc bệnh đã làm gì đó sai hoặc ít tính người hơn tất cả chúng ta, làm bùng lên sự kì thị, giảm đi sự đồng cảm và gia tăng tình trạng miễn cưỡng tham gia khám sàng lọc, xét nghiệm, điều trị và cách ly.

NÊN – chỉ nói về những nguy cơ của dịch bệnh COVID-19 thông qua những tư liệu dựa trên bằng chứng khoa học cũng như những khuyến cáo mới nhất của các cơ quan y tế chính thống (như Bộ Y tế, WHO)

   Không nên – lặp lại hoặc chia sẻ những tin đồn chưa được kiểm chứng, tránh sử dụng các ngôn từ phóng đại làm gia tăng cảm giác sợ hãi như “tai ương” hoặc “tận thế”, v...v...

NÊN – nói chuyện một cách tích cực và nhấn mạnh hiệu quả của các phương pháp phòng ngừa và điều trị. Với hầu hết mọi người, đây là một căn bệnh hoàn toàn có thể khỏi và phục hồi. Có những phương pháp đơn giản mà tất cả chúng ta đều có thể thực hiện để giữ bản cho bản thân an toàn cũng như những người xung quanh ta, và cả những người dễ bị tổn thương nhất.

   Không nên – nhấn mạnh hoặc tập trung vào sự tiêu cực, hoặc những thông điệp về sự đe dọa. Chúng ta cần hiệp lực để giúp những người dễ bị ảnh hưởng được an toàn.

NÊN – nhấn mạnh hiệu quả của việc áp dụng các biện pháp bảo vệ để phòng ngừa việc nhiễm virus corona chủng mới cũng như việc sàng lọc, xét nghiệm và điều trị sớm.

Hãy làm phần việc của mình

Chính phủ, công dân, các phương tiện truyền thông cùng những người có tầm ảnh hưởng, và cộng đồng có vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn sự kì thị xung quanh những người đến từ các vùng đang có dịch bệnh (như Trung Quốc nói riêng và từ châu Á nói chung). Khi giao tiếp trên mạng xã hội hoặc các nền tảng giao tiếp khác, tất cả chúng ta đều cần phải cân nhắc kĩ trước khi phát ngôn và thể hiện tinh thần hỗ trợ quanh dịch bệnh COVID-19.

Sau đây là một vài ví dụ về những việc ta có thể làm để giảm thiểu sự kì thị:

  • Lan tỏa sự thật: Thiếu hiểu biết về con đường lây truyền và phương pháp điều trị bệnh gây ra do virus corona chủng mới gây bệnh COVID-19 cũng như cách phòng ngừa bệnh có thể trầm trọng hóa sự kì thị. Để ứng phó lại điều này, cần ưu tiên việc thu thập và phổ biến thông tin chính xác từ Nhà nước và các cơ quan chuyên môn( như Bộ Y tế, WHO) tới những khu vực, những người và nhóm người bị ảnh hưởng bởi COVID-19, về các phương pháp điều trị cũng như những nơi có thể tiếp cận với thông tin về chăm sóc sức khỏe, dự phòng bệnh COVID-19. Sử dụng những ngôn từ đơn giản và tránh sử dụng những từ học thuật. Mạng xã hội là một kênh hữu ích để lan tỏa các thông điệp về sức khỏe đến một số đông công chúng với chi phí thấp.
  • Tìm đến những người có tầm ảnh hưởng ví dụ như những người đứng đầu của các tôn giáo, gợi ý về việc chú ý đến những người đang bị kì thị và tìm cách hỗ trợ họ. Hoặc cũng có thể khuếch đại các thông điệp qua những người nổi tiếng có uy tín và được tôn trọng, giúp giảm thiểu sự kì thị. Các thông tin được truyền đạt cần phải đúng mục tiêu và những người nổi tiếng được yêu cầu truyền đạt các thông tin này cũng phải là những người có thiện chí và bản thân họ trực tiếp tham gia, cũng như phải có vị trí địa lí và văn hóa phù hợp với các khán giả mục tiêu mà thông được đang cần được truyền tải. 
  • Lan tỏa những câu chuyện và hình ảnh về những người đã mắc COVID-19 và đã phục hồi hoặc những người đã từng ở bên chăm sóc cho người thân của mình mắc COVID-19 và đang trong quá trình phục hồi để nhấn mạnh thông điệp rằng những người mắc COVID-19 vẫn có thể khỏi bệnh. Bên cạnh đó, cần tuyên dương những người chăm sóc y tế và nhân viên y tế có thể cũng đang phải đối mặt với sự kì thị. Làm tình nguyện trong cộng đồng cũng có thể đóng vai trò lớn trong việc giảm thiểu sự kì thị trong cộng đồng.
  • Hãy đảm bảo những thông điệp truyền đi có bao gồm các cộng đồng khác nhau. Tất cả các tài liệu phải cho thấy được các cộng đồng đều đang chung tay ngăn chặn sự lây lan của COVID-19. Đảm bảo rằng kiểu chữ, kí hiệu và định dạng trên các thông điệp mang tính trung tính và không nên nhắc đến một nhóm cụ thể nào.
  • Đưa các thông tin, trên các phương tiện truyền thông chính xác, hạn chế các nội dung có thể gây kỳ thị: Những bài báo quá tập trung vào những hành vi cá nhân và việc các bệnh nhân là "nguồn lây lan COVID-19” có thể làm gia tăng sự kì thị đối với những người đã mắc bệnh; ví dụ như quá tập trung vào việc tìm kiếm khởi nguồn của dịch COVID-19, cố gắng xác định “bệnh nhân số 0” ở mỗi nước. Ngoài ra, việc nhấn mạnh vào nỗ lực tìm kiếm vắc xin cùng các phương pháp điều trị có thể làm gia tăng sự sợ hãi, khiến cho mọi người có ấn tượng rằng ta đang bất lực trong việc chống chọi với bệnh dịch. Thay vào đó, hãy lan tỏa những thông tin về các phương pháp cơ bản để phòng tránh dịch bệnh, triệu chứng của COVID-19, khi nào thì nên đến các cơ sở y tế và thực hiện cách ly theo hướng dẫn của cơ quan y tế như thế nào.
  • Kết nối: Có thể đã có các chiến dịch được khởi động nhằm xóa bỏ sự kì thị và định kiến. Nếu vậy, việc kết nối các chiến dịch này là một điều quan trọng để tạo nên một môi trường tích cực lan tỏa sự quan tâm và đồng cảm.

Cách giao tiếp và truyền tải thông điệp

Các thông tin sai lệch và tin đồn đang được phát tán với tốc độ nhanh hơn cả tốc độ lây lan của COVID-19. Điều này gây ra những hệ lụy tiêu cực như sự kì thị và phân biệt đối xử với những người đang trong vùng bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh. Ta cần sự đoàn kết của tập thể cũng như các thông tin rõ ràng và sẵn sàng hành động để hỗ trợ các cộng đồng và những người đang bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh.

Những quan niệm sai lầm, tin đồn và thông tin sai lệch đang góp phần vào sự kì thị và phân biệt đối xử, gây cản trở các nỗ lực phản ứng với dịch bệnh.

  • Hãy đính chính các quan niệm sai lầm bằng những thông tin chính xác, nhưng hãy công nhận những cảm xúc và hành động dựa trên những quan niệm sai lầm đó đều là sự thật đang diễn ra, phù hợp với tâm lý con người.
  • Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phòng ngừa bệnh dịch COVID-19, các hành động đúng đắn giúp bảo vệ tính mạng, khám sàng lọc sớm và điều trị sớm.

Cần có sự đoàn kết của tập thể và hợp tác toàn cầu để ngăn chặn sự lây lan của bệnh dịch cũng như giảm bớt những nỗi lo trong cộng đồng.

  • Chia sẻ những câu chuyện có sự đồng cảm, những câu chuyện kể về trải nghiệm và sự đấu tranh của những người hoặc nhóm người đang bị ảnh hưởng bởi dịch COVID-19
  • Hỗ trợ và động viên những người đang ở tiền phương trực tiếp đối mặt với dịch bệnh (các nhân viên y tế, tình nguyện viên và những người lãnh đạo, v...v...).

Chỉ có sự thậtt, chứ không phải sự sợ hãi, mới có thể ngăn chặn sự phát tán của COVID-19

  • Hãy chia sẻ những thông tin chính xác và đúng sự thật về dịch bệnh
  • Thách thức những hiểu lầm và sự quy chụp
  • Cẩn trọng khi sử dụng ngôn từ. Cách giao tiếp của ta có thể ảnh hưởng đến thái độ của người nghe (xem phần nên và không nên bên trên).
Ths.Bs.Trần Thu Nguyệt và Thùy Anh-Viện Y học ứng dụng VN- Tổng hợp WHO, Unicef, UB Chữ thập đỏ QT
Bình luận
Tin mới
Xem thêm