Cúm, COVID-19, viêm phổi và RSV – 4 bệnh truyền nhiễm dễ bùng phát khi trời lạnh

Chuyên gia cho biết, các virus hô hấp, đặc biệt là virus cúm và RSV, tồn tại lâu hơn gấp 2–3 lần trong môi trường nhiệt độ dưới 15°C so với nhiệt độ trên 25°C. Điều này giải thích vì sao mùa đông luôn là thời điểm bùng phát các bệnh truyền nhiễm hô hấp.

1. Cúm mùa – căn bệnh tưởng nhẹ nhưng không thể xem thường

Cúm mùa do virus Influenza A và B gây ra, lây truyền qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện.

Thông thường, bệnh biểu hiện bằng sốt, đau đầu, mệt mỏi, ho, sổ mũi; tuy nhiên ở người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai hoặc người mắc bệnh mạn tính (tim mạch, phổi, tiểu đường), cúm có thể dẫn tới viêm phổi nặng, suy hô hấp và tử vong.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm cúm mùa gây ra khoảng 1 tỷ ca mắc và từ 290.000–650.000 ca tử vong trên toàn cầu.

Tiêm vaccine cúm định kỳ hàng năm là biện pháp hiệu quả nhất giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng. Vaccine nên được tiêm vào đầu mùa lạnh (tháng 9–10 hàng năm) để tạo miễn dịch kịp thời.

2. COVID-19 – không còn là đại dịch nhưng vẫn cần cảnh giác

Sau khi được kiểm soát, COVID-19 hiện đã chuyển sang giai đoạn bệnh lưu hành, nhưng virus SARS-CoV-2 vẫn tiếp tục biến đổi và lưu hành song song với các virus hô hấp khác.
Thời tiết lạnh khiến tỷ lệ nhiễm COVID-19 có xu hướng tăng, đặc biệt là các biến thể mới có khả năng lây mạnh nhưng triệu chứng nhẹ hơn, dễ bị nhầm với cảm cúm thông thường.

Điểm đáng chú ý là ở người lớn tuổi hoặc có bệnh nền, COVID-19 vẫn có thể gây tổn thương phổi kéo dài, viêm cơ tim, huyết khối và hội chứng “hậu COVID”. Bộ Y tế Việt Nam khuyến cáo tiếp tục tiêm nhắc vaccine COVID-19 cho nhóm nguy cơ cao và tuân thủ các biện pháp phòng bệnh cá nhân như đeo khẩu trang nơi đông người, rửa tay thường xuyên và đảm bảo không gian thông thoáng.

3. Viêm phổi – biến chứng nặng thường gặp trong mùa lạnh

Viêm phổi có thể do nhiều nguyên nhân, trong đó phổ biến nhất là virus, vi khuẩn hoặc bội nhiễm kết hợp. Khi thời tiết lạnh, niêm mạc hô hấp bị tổn thương, giảm khả năng tự bảo vệ, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập. Đặc biệt, các chủng Streptococcus pneumoniae và Haemophilus influenzae là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi nặng ở người lớn tuổi và trẻ nhỏ. Tổ chức Y tế Thế giới thống kê, viêm phổi là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ dưới 5 tuổi, với hơn 700.000 ca tử vong mỗi năm. Phòng bệnh hiệu quả gồm: tiêm vaccine phế cầu, vaccine cúm, giữ ấm cơ thể, đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ và điều trị sớm các bệnh hô hấp trên như cảm lạnh hoặc viêm họng.

4. RSV – mối đe dọa thầm lặng với trẻ nhỏ

Virus hợp bào hô hấp (RSV – Respiratory Syncytial Virus) là nguyên nhân hàng đầu gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ dưới 2 tuổi. RSV lây truyền mạnh qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng, đặc biệt trong nhà trẻ hoặc môi trường đông đúc. Hiện chưa có vaccine RSV phổ cập, do đó biện pháp phòng bệnh chủ yếu vẫn là rửa tay sạch, vệ sinh đồ chơi, tránh để trẻ tiếp xúc với người đang ho, sổ mũi, và giữ ấm đường hô hấp. Trẻ mắc RSV có thể diễn biến nhanh, từ ho nhẹ đến khó thở, thở rít, tím tái. Khi có biểu hiện này, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được hỗ trợ hô hấp kịp thời.

5. Biện pháp bảo vệ sức khỏe trong mùa lạnh

Mùa lạnh là thời điểm hệ miễn dịch của cơ thể thường suy yếu, tạo điều kiện thuận lợi cho các virus và vi khuẩn đường hô hấp xâm nhập. Do đó, việc chủ động phòng bệnh có vai trò then chốt trong việc giảm nguy cơ mắc cúm, COVID-19, viêm phổi hay RSV. Các chuyên gia y tế khuyến cáo nên thực hiện đồng bộ nhiều biện pháp sau:

• Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng cổ, ngực, bàn chân
• Tiêm đầy đủ vaccine phòng cúm, COVID-19, phế cầu và các bệnh hô hấp khác.
• Rửa tay thường xuyên, hạn chế chạm tay vào mũi miệng.
• Thông gió nơi ở, nơi làm việc, tránh tụ tập đông người khi có triệu chứng cảm cúm.
• Duy trì dinh dưỡng cân đối, bổ sung vitamin C, D, kẽm để tăng sức đề kháng.
• Tập thể dục nhẹ nhàng, ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya và stress – những yếu tố làm giảm miễn dịch.

Lời khuyên từ chuyên gia

Cúm, COVID-19, viêm phổi và RSV là bốn bệnh truyền nhiễm phổ biến nhất trong mùa lạnh, có thể gây biến chứng nặng nếu không được phòng ngừa và điều trị kịp thời.

Thời tiết lạnh không chỉ là thử thách đối với hệ hô hấp mà còn là cơ hội để các virus phát triển mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Chủ động bảo vệ sức khỏe bằng việc tiêm vaccine, giữ ấm, vệ sinh cá nhân và tăng cường miễn dịch tự nhiên chính là “lá chắn” hiệu quả nhất giúp mỗi người vượt qua mùa lạnh an toàn.

https://www.uchealth.org/today/did-you-know-you-can-get-combinations-of-covid-flu-and-rsv-at-the-same-time/