Tổng hội y học Việt Nam

Viện y học ứng dụng Việt Nam
ứng dụng y học vì sức khỏe người việt nam

Phytosterol là gì và có tác dụng phụ hay không?

Phytosterol thường được bổ sung vào trong thực phẩm nhằm cải thiện sức khỏe tim mạch. Thành phần này được cho là có thể làm giảm lượng cholesterol trong máu bằng cách giảm hấp thu cholesterol. Tuy nhiên, các nghiên cứu đã cho thấy kết quả mâu thuẫn nhau giữa ảnh hưởng của cholesterol đến sức khỏe.

Phytosterol là gì?

Phytosterol còn được gọi là plant sterol, là một họ các phân tử liên quan đến cholesterol. Phytosterol có mặt một cách tự nhiên trong nhiều loại thực vật. Cũng giống như cholesterol, phytosterol cũng là một thành phần cấu trúc chính của các tế bào màng. Campesterol, beta-sitosterol, và stigmasterol là những phytosterol phổ biến nhất chiết xuất từ các loại thực vật từ trong chế độ ăn. Phytosterol được tìm thấy tự nhiên trong các loại thực phẩm như các loại hạt, dầu thực vật và được bổ sung vào một số thực phẩm chế biến sẵn như margarine.

Vì phytosterol có thể ngăn cản sự hấp thu cholesterol nên phytosterol thường được quảng cáo là có thể giúp cải thiện sức khỏe tim mạch và làm giảm lượng LDL cholesterol (cholesterol xấu). Tuy nhiên, theo thống kê chỉ khoảng 2% lượng phytosterol được tìm thấy trong thực phẩm được cơ thể hấp thu, con số này đối với cholesterol lên tới 50%.

Các nguồn thực phẩm cung cấp phytosterol

Rất nhiều thực phẩm lành mạnh có chứa phytosterol, bao gồm:

  • Các loại hạt: hạt dẻ cười, hạt macca, hạt hạnh nhân, hạt điều, đậu phộng, hạt dẻ…
  • Các loại hạt mầm: hạt hướng dương, hạt bí, hạt dưa hấu
  • Các loại trái cây: dứa, cam, chuối, táo, đào..
  • Các loại rau xanh: atiso, bông cải xanh, đậu xanh, bắp cải, măng tây, khoai lang, cần tây, bông cải trắng
  • Các loại đậu: đậu gà, đậu lăng, giá đỗ, đậu đỏ, đậu nành
  • Các loại dầu: dầu ôliu, dầu argan, dầu hướng dương, dầu hạt cải

Vì lý do đó, một số nghiên cứu cho thấy rằng những người thực hiện chế độ ăn chay hoặc thuần chay thường sẽ tiêu thụ nhiều phytosterol hơn những người không ăn chay. Tương tự như thế, người ta ước tính rằng chế độ ăn săn bắt hái lượm của những người thuộc thời kỳ đồ đá cũ (vốn rất giàu thực phẩm thực vật như các loại hạt và trái cây) sẽ có chứa lượng phytosterol nhiều gấp từ 2.5 đến 5 lần so với trung bình của chế độ ăn hiện nay. Trong khi người cổ đại bổ sung phytosterol chủ yếu từ rau củ và trái cây thì người hiện đại ngày nay chủ yếu bổ sung phytosterol từ dầu thực vật tinh luyện và các thực phẩm chế biến sẵn như margarine. Ngoài ra, ngũ cốc cũng có chứa một số lượng phytosterol nhất định và là nguồn cung cấp phytosterol nhất định. Nhiều người cho rằng, tiêu thụ ít nhất 2g phytosterol/ngày có thể giúp làm giảm đáng kể lượng LDL.

Những lợi ích của phytosterol

Trong hệ tiêu hóa, phytosterol sẽ cạnh tranh với cholesterol trong chế độ ăn để được chuyển hóa. Tình trạng này có thể giúp làm giảm hấp thu cholesterol đi khoảng từ 30-50%. Theo kết quả của một nghiên cứu, tiêu thụ ít nhất 2g phytosterol/ngày có thể làm giảm huyết áp và giảm LDL từ 8-10%. Tuy nhiên, nghiên cứu này sử dụng phytosterol liều cao chứ không phải từ nguồn thực phẩm tự nhiên. Phytosterol đặc biệt hữuích cho những người có lượng cholesterol cao, vì phytosterol đã được chứng minh có thể tăng cường hiệu quả của statin – một loại thuốc giúp làm giảm cholesterol máu.

Giảm nguy cơ mắc một số loại ung thư

Một số bằng chứng gọi ý rằng phytosterol có thể làm giảm nguy cơ một số loại ung thư. Nghiên cứu trên người chỉ ra rằng tiêu thụ một lượng lớn phytosterol có thể liên quan đến việc làm giảm nguy cơ ung thư dạ dày, ung thư phổi, ung thư gan, ung thư tiền liệt tuyến và ung thư buồng trứng. Tuy nhiên, những nghiên cứu này chưa tính đến các yếu tố nguy cơ khác dẫn đến việc phát triển ung thư, ví dụ như tiền sử gia đình, mức độ hoạt động thể chất, tiêu thụ đồ uống có cồn và sử dụng thuốc lá.

Một số phản ứng phụ có thể gặp phải

Mặc dù phytosterol có thể đem lại nhiều lợi ích, nhưng cũng có một số phản ứng phụ cần phải cân nhắc.

Có thể làm tăng tình trạng tích tụ mảng bám   

Một số nghiên cứu chỉ ra rằng, phytosterol có thể làm tăng sự tích tụ của mảng bám trong các động mạch, từ đó góp phần gây nên chứng xơ vữa động mạch. Tình trạng này có thể làm hẹp động mạch, khiến tim khó bơm máu đi khắp cơ thể hơn.

Có thể làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch

Mặc dù các nghiên cứu cho thấy phytosterol có thể làm giảm lượng LDL cholesterol nhưng các nghiên cứu về việc giảm nguy cơ tim mạch của phytosterol có kết quả chưa rõ ràng. Nghiên cứu năm 2007 không chỉ ra mối liên quan giữa việc tăng nguy cơ bệnh tim mạch ở những người tiêu thụ nhiều phytosterol. Một nghiên cứu khác trong 12 tuần trên 232 người bị tăng cholesterol chỉ ra rằng tiêu thụ một chế độ ăn ít béo được bổ sung 3g phytosterol/ngày sẽ không ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu khác cho thấy tăng cường bổ sung phytosterol sẽ liên quan đến tăng nguy cơ bệnh tim mạch hoặc nhồi máu cơ tim.

Tham khảo thêm thông tin tại bài viết: LÀM SAO ĐỂ DETOX CƠ THỂ TRONG MÙA DỊCH BỆNH?

Ths. Liên Hương - Viện Y học ứng dụng Việt Nam (theo Healthline) -
Bình luận
Tin mới
Xem thêm